آیا وزیر معارف افغانستان کودکان را تهدید کرده است؟

"من بعد،(از این پس) اگر بشنوم کسی مسموم شده است اما شفاخانه مسمومیت او را تائید نکند، من هم متعلم را مجازات می‌کنم هم معلم او را مجازات می‌کنم و هم مدیر (آن مکتب) را مجازات می‌کنم."

این سخنان فاروق وردک وزیر آموزش و پرورش افغانستان که روز گذشته در یک کنفرانس خبری بیان شد، بصورت گسترده ای در شبکه های اجتماعی بین افغانها دست به دست شد و واکنش های گسترده ای را نیز به دنبال داشت.

اغلب افغانها چنین اظهاراتی را دور از انتظار خوانده اند و شماری حتی آنرا "تهدید کودکان به مجازات" دانسته و نوشته اند که "تهدید کودکان به مجازات جرم است."

اصل ماجرا

در سه سال گذشته بیش از ۲۰ بار گزارش شده است که دانش آموزان دختر، در ولایات مختلف افغانستان، از شمال گرفته تا ولایات مرکزی و کابل پایخت، بصورت گروهی مسموم شده اند.

این دانش آموزان، به بیمارستان منتقل شده اند و در اغلب مواقع اکثر آنها فورا از بیمارستان مرخص شده و عده ای هم ساعاتی را در بیمارستان مانده اند و پزشکان به آنها دارو داده اند.

البته هنوز گزارش نشده است که کسی از این مسمومیت ها آسیب جدی دیده باشد، ولی انتشار گزارشهایی مبنی بر مسمومیت گروهی دختران دانش آموز، هر از گاهی سبب بروزنگرانی هایی در میان مردم شده است.

درحالی که در بسیاری موارد، مسمومیت این دانش آموزان تائید نشده، اما اعلام هم نشده که این دانشجویان هیچ مشکلی نداشته اند و مثلا بصورت دسته جمعی دست به چنین کاری زده اند.

گفته می‌شود سازمان بهداشت جهانی و نیروهای یاری امنیتی، (ایساف) در این مورد تحقیقاتی را انجام داده اند اما نتیجه این تحقیقات هنوز در اختیار رسانه ها قرار داده نشده است.

حمله عصبی جمعی

اسماعیل درمان مدیر سایت <link type="page"><caption> روان آنلاین</caption><url href="http://www.rawanonline.com/" platform="highweb"/></link> در آمریکا که در زمینه روانشناسی بالینی کارشناسی ارشد دارد، معتقد است که نشانه های گزارش شده از موارد مسمومیت در افغانستان، نشان می دهد که حوادثی که در آنجا اتفاق افتاده، به احتمال زیاد "حمله عصبی جمعی" است.

آقای درمان می گوید چنین مواردی در کشورهای دیگر و از جمله آمریکا نیز بارها اتفاق افتاده و معمولا در میان زنان و دختران اتفاق دیده شده است.

اسماعیل درمان می گوید: "احساس ضعف، حالت تهوع و سردرد از علایمی است که در بسیاری مواردی که حمله عصبی تشخیص شده اند، دیده شده است. حمله عصبی جمعی در بسیاری موارد ناگهانی شروع می شود، از یک نفر شروع می شود و به زودی به افراد و کسانی که در گروه سنی مشابه و شرایط زندگی مشابهی هستند، سرایت می کند. در آمریکا در مواردی در مدرسه ها و در مواردی هم در کارخانه ها، حمله عصبی جمعی دیده شده است."

اسماعیل درمان می گوید در چنین مواردی بهترین راه حل این است که مسئولان به دانش آموزان و مدیران مکاتب آگهی دهند و آنها را با چنین پدیده هایی آشنا کنند. به گفته او کسانی که دچار حمله عصبی جمعی شده اند بیشتر از همه چیز به محیط آرام و کمک و حمایت روحی نیاز دارند.

بهرحال آنچه مشخص است این است که داستان مسمومیت دانش آموزان، چنان معمایی چند مجهولی، کماکان سرجای خودش باقی است و مردم هنوز سوالات زیادی در این مورد دارند.

اما اظهارات روز گذشته وزیر آموزش و پرورش افغانستان در این مورد، بحث تازه ای را گشود، حاشیه ای که در ۲۴ ساعت گذشته به مراتب چاق‌تر و مهم‌تر از خود متن شد.

آیا وزیر حق مجازات را دارد؟

شماری از افغانها اظهارات اخیر آقای وردک را " تهدید کودکان به مجازات" خوانده اند و نوشته اند که تهدید کودکان به مجازات، جرم است. این معترضان به اظهارات آقای وردک، <link type="page"><caption> صفحه ای را نیز در فیسبوک راه اندازی کرده</caption><url href="https://www.facebook.com/CampaignForAfghanSchoolgirls" platform="highweb"/></link> و در آن نوشته اند: "آقای وردک بیمارشدن کودکان جرم نیست اما تهدید کودکان جرم است."

این عده از افغانها معتقدند که کودکان را در هیچ قانونی نمی توان مجازات کرد و در قوانین افغانستان نیز افراد زیر ۱۸ سال، کودک تعریف شده اند و دانش‌آموزان همه زیر ۱۸ سال اند.

سوء برداشت؟

اما کبیر حقمل سخنگوی وزارت آموزش و پرورش افغانستان می گوید، از سخنان آقای وردک در مورد "مجازات" سوء برداشت شده است.

آقای حمقل می گوید هر وزیری در اداره تحت کنترل خود اختیاراتی دارد که می تواند به لحاظ قانونی در مورد کارمندانش اعمال کند، مثلا برکناری مدیر یک مدرسه یا جایزه دادن به یک یا شماری از دانش آموزان، معلمان یا مدیران، از اختیارات قانونی وزیر است و وقتی او می گوید مجازات می کند، "منظورش زندانی کردن یا شلاق زدن نیست، بلکه منظورش مجازات در محدوده اختیاراتی است که یک وزیر دارد."

به گفته آقای حقمل آنچه در شبکه های اجتماعی بازتاب یافته و یا هم در رسانه های داخلی گفته شده، برداشت نادرست خبرنگاران و کاربران شبکه های اجتماعی، از سخنان آقای وردک بوده است.

'بجای پلیس و دادستان'

انتقاد دیگری که به گفته های وزیر آموزش و پرورش، وارد شده این است که او به شخصه حق مجازات کسی را ندارد و اگر کسی قرار باشد مجازات شود، باید از طریق نهاد هایی چون پلیس، دادستانی و قوه قضایی باید مجازات شود نه توسط وزیر آموزش و پرورش یا به دستور او. اما وقتی وزیر می گوید "مجازات می کنم" به این معنی است که می خواهد خود، بدون در نظر گرفتن مراحل قانونی مجازات کند.

اما سخنگوی وزارت معارف، این مساله را نیز برداشت نادرست از سخنان آقای وردک می داند.

به گفته آقای حقمل وزیر آموزش و پرورش نگفته است که شخصا کسی را مجازات خواهد کرد، بلکه مراد او از مجازات، اقدامات قانونی، براساس قوانین افغانستان بوده است.

اینکه منظور آقای وردک چقدر به برداشت شماری از افغانهای معترض در شبکه های اجتماعی نزدیک است و چقدر به برداشت سخنگوی او، بحث جدایی است. اما نگرانی که این سخنان ایجاد کرده بجای خود باقی است.

نگرانی از اینکه پس از این حتی اگر مشکل جدی نیز برای دانش آموزان پیش آید، آنها از ترس وزیر، نتوانند اولیای امور را در جریان بگذارند.