ستاره افغان؛ رودروی تابوهای خطرناک

همه ساله تعداد زیادی از جوانان افغان دختر و پسر، به امید راه یافتن به یکی از بزرگترین برنامه های رقابتی آوازخوانی در افغانستان شرکت می کنند که اگر حنجره و بخت با آنان یاری کند، زندگی شان متحول شود.

جشنواره <link type="page"><caption> ستاره افغان</caption><url href="http://www.afghanstar.tv" platform="highweb"/></link> نام برنامه‌ای است که از سال ۲۰۰۴ میلادی از سوی تلویزیون خصوصی طلوع برگزار می‌شود.

در پایان این جشنواره یک نفر از میان دوازده نامزد پیشتاز با رای مردم از طریق اس‌ام‌اس (پیامک) و نظر داوران، به عنوان ستاره افغان معرفی می‌شود. حالا با گذشت هشت سال از عمر این برنامه، جشنواره ستاره افغان به عنوان یکی از رخدادهای هنری سال های پس از جنگ افغانستان، در میان برنامه های پُربیننده تلویزیونی کشور قرار گرفته است.

تابوشکنی

در افغانستان مخاطبان موسیقی به دسته های مختلفی تقسیم شده اند، اما هنوز هم ساز و سرود به ویژه زمانی که در قالب برنامه هایی چون ستاره افغان ارائه می‌شود، واکنش های متفاوت مردم را با خود دارد.

شماری از آگاهان به این باورند که این برنامه در رشد موسیقی پس از جنگ در میان جوانان اثرگذار است.

بریالی فطرت استاد جامعه شناسی، معتقد است که برنامه ستاره افغان در کوتاه‌مدت توانسته توجه بسیاری از جوانان را از خشونت و پرخاشگری به طرف نرمش و ملایمت متمرکز کند.

به نظر او ستاره افغان در جامعه متاثر از جنگ افغانستان در برابر یک سری از تابو های خطرناک نیز ایستاده است.

تا دوازده سال پیش از امروز در افغانستان کسی جرئت نمی‌کرد که صدایش را با موسیقی بالا ببرد. آوازخواندن در کشوری که در هر چهارراه آن گروه های بنیادگرا و اعضای گروه طالبان در حال گشت زنی بودند، حرام بود.

هر چند در حال حاضر دیگر از آن سختگیری های گذشته خبری نیست، اما روی آوردن انبوه جوانان و به ویژه دختران واکنشهای منفی محافل محافظه کار را بر می انگیزد. هنوز هم در مناطق دور دست کسانی هستند که فکر می کنند که موسیقی با آموزه های مذهبی سازگاری ندارد.

آقای فطرت می گوید اگرچه برنامه ستاره افغان برداشت "سنتی، خشک، افراطی و منفی" در جامعه نسبت به موسیقی را تغییر داده است اما او آوازخوانی دختران و زنان را هنوز از تابوهای جامعه می داند.

او تاکید می کند که جوانان به ویژه دختران برای جلوگیری از برانگیخته شدن واکنشهای منفی افراد سنتی بهتر است از پوشیدن لباسهای "نامناسب" خودداری کنند و در رفتار خود هم سنت‎های اجتماعی را در نظر بگیرند.

اما برخی دیگر می‌گویند که ستاره افغان نه تنها نتوانسته ذهنیت منفی و تابوهای موجود در جامعه افغانستان را از بین ببرد، بلکه باعث تقویت برخی از این تابوها از جمله بدبینی نسبت به هنرنمایی زنان و دختران هم شده است.

مسعود حسن‌زاده آهنگساز و پژوهشگر مسایل فرهنگی معتقد است که برنامه ستاره افغان در تحول اجتماعی و پیشرفت جوانان تاثیرات خوبی داشته است اما در این برنامه در استفاده از آزادی ها افراط دیده می شود.

آقای حسن زاده اعتقاد دارد که برنامه هایی مثل ستاره افغان "نوعی تندروی است و در مقابل خود نیروهای تندرو را زنده می‌کند."

او باور دارد که بخشی از این نیروها مثل "گروه های بنیادگرا" غیرفعال هستند و وقتی برنامه هایی مانند ستاره افغان را می‌بینند، فعال می‌شوند و در طولانی مدت برنامه ستاره افغان "به محافل بنیادگرایی بهانه می‌دهد که عرصه های دیگر زندگی که مربوط آزادی های فردی و اجتماعی می‌شوند" را محدود کنند.

نقش ستاره افغان در موسیقی افغانستان

با این وجود، منتقدان هنری در افغانستان نقش برنامه تلویزیونی ستاره افغان را در موسیقی این کشور تاثیرگذار می دانند اما می گویند که این تاثیرات جنبه های مثبت و منفی دارد.

مسعود حسن‌زاده آهنگساز و پژوهشگر مسایل فرهنگی، برنامه ستاره افغان را به عنوان پدیده تاثیرگذار در تاریخ موسیقی افغانستان "بی سابقه" می‌داند.

او می‎گوید: "هرگز در هیچ دوره تاریخی چنین امکانی میسر نشده بود که یک تریبون بسیار تاثیر‌گذار که یک رسانه در سطح کشور باشد، فرصتی را مهیا کند که تعدادی افراد فقط با داشتن صدا و توانایی ابتدایی برای خواندن، قد علم کنند."

آقای حسن‌زاده اما انتقادهای شدیدی را هم در برابر برنامه ستاره افغان مطرح می کند و باور دارد که این برنامه شامل آموزش موسیقی حرفه ای در میان شرکت کنندگان این برنامه نمی شود.

به نظر او ستاره شدن در این برنامه "مراحل حرفه‌یی را هم نمی پیماید و جریان برنامه پروژه ای دنبال می شود" به همین دلیل به نظر آقای حسن زاده "استعداد های خام تا آخرین آهنگی را که در روز ستاره شدن می خوانند، خام می مانند" و به عنوان یک برنامه بسیار جدی به عرصه موسیقی افغانستان کمک نمی کند.

اما قاسم رامشگر موسیقی‌دان و از داوران برنامه ستاره افغان، این برنامه را یک رخداد "موفق" می داند.

آقای رامشگر می گوید جوانانی که برنامه ستاره افغان را با موفقیت پشت سر گذاشته اند، کارهای قابل توجهی انجام داده اند. او تاکید می کند که این برنامه از لحاظ ساختاری تنها برنامه موسیقی در افغانستان است که در آن ساز و آواز افغانی به صورت زنده و رقابتی اجرا می‌شود.

آقای رامشگر وجود برنامه ستاره افغان را با توجه به شرایط کنونی افغانستان یک ضرورت می داند و می گوید که این برنامه در عرصه موسیقی افغانستان ارزش زیادی دارد.

به نظر می رسد که این برنامه و شرکت شمار قابل توجهی از جوانان در آن، باعث شده که عده زیادی به موسیقی روی آورند. آقای رامشگر می گوید که یکی از اثرات این برنامه افزایش علاقمندی به آموزش موسیقی بوده است.