روسیه حکومت طالبان را به رسمیت خواهد شناخت؟

سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه در یک نشست خبری با انتونیو گوتریش، دبیرکل سازمان ملل متحد در مسکو گفته است در صورتی در راستای به رسمیت شناختن کامل دیپلماتیک حکومت طالبان در افغانستان کار می‌کنیم که دریابیم طالبان "به وعده خود در جهت ایجاد یک دولت فراگیر نه تنها از منظر قومی و مذهبی بلکه از لحاظ سیاسی" نیز عمل می‌کند.

با گذشت هشت ماه از حاکمیت دوباره طالبان در افغانستان تا هنوز هیچ کشوری حکومت سرپرست آن‌ها را به رسمیت نشناخته است اما رفت و آمدهای دیپلماتیک نمایندگان کشورهای مختلف جهان برای رسیدگی به بحران انسانی در این کشور در چارچوب آنچه تعامل با "اداره دفاکتوی " طالبان خوانده می‌شود، ادامه دارد.

روسیه اما پس از پاکستان و ترکمنستان سومین کشوری بود که به دیپلمات‌های اعزامی از سوی طالبان اعتبار‌نامه داده و سفارت افغانستان در مسکو را به این گروه واگذار کرده است.

روسیه در تعامل با طالبان افغانستان به دنبال چیست؟

در ماه اوت/اگست سال گذشه میلادی پس از تصرف قدرت از سوی طالبان در افغانستان، دولت های ایالات متحده و اروپایی در یک اقدام مشترک به بیرون کردن شهروندان و همکاران افغان خود از کابل شتافتند اما روسیه یکی از معدود کشورهایی بود که به وضوح از تسلط طالبان، نگران نشده بود.دیپلمات های روسی در آن زمان مردان جدید (طالبان) در شهر را "آدم‌های عادی" توصیف کردند. آن‌ها برعکس نگرانی‌های بین‌المللی استدلال می‌کردند که "کابل، پایتخت اکنون امن‌تر از قبل است. شگفت‌تر آنکه رئیس جمهور، ولادیمیر پوتین در یکی از نخستین اظهاراتش در مورد حاکمیت دوباره طالبان در افغانستان گفت که "تسلط طالبان یک واقعیت است که روسیه باید با آن‌ها کار کند".

اما چه چیزی روسیه را واداشته است تا از حاکمیت طالبان که آن‌را به طور رسمی یک "گروه تروریست" می‌خواند، استقبال کند؟

ضیآ صدر، روزنامه نگار با سابقه افغان مقیم آلمان در پاسخ به این پرسش که روسیه به دنبال چه رویکردی با حاکمیت طالبان است به بی‌بی‌سی گفت که "روسیه به دنبال ارتباط با طالبان نیست، بلکه می‌خواهد با امکان سوء‌استفاده آمریکا از طالبان در برابر آسیای مرکزی و روسیه به نحوی مقابله کند".

آقای صدر می‌گوید که روسیه هر رویکردی که در مناسبات خویش با طالبان در پیش بگیرد، نه به خاطر افغانستان است و نه به خاطر خود طالبان و طالبان هم این نکته را خوب درک می‌کنند. از جانب دیگر، طالبان به خاطر اینکه مبادا روسیه به جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود کمک کند و از آن‌ها حمایت آشکار کند، با این کشور مناسبات خویش را قائم خواهند کرد".

ضیا صدر اذعان می‌کند که "طالبان هیچگاه چنان رابطه‌ای با روسیه برقرار نخواهند کرد که موجبات خشم رهبران غرب را برانگیزد، بلکه آن‌ها تلاش دارند خود را از یک گروه تروریستی خالص به یک اداره واسط بین غرب و مردم افغانستان ارتقا دهند. حکومت طالبان چشم‌انداز و هدفش این است، و بدین خاطر حتی اگر به قیمت جنگ راه انداختن با پاکستان و ایران یا یکی از کشورهای آسیای میانه هم شده، پیش خواهند رفت".

ضمیر کابلوف، فرستاده ویژه ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری روسیه در افغانستان پیشتر گفته است که مذاکره با طالبان راحت‌تر از آنچه او "دولت دست‌نشانده اشرف غنی، رئیس‌جمهور تبعیدی" خوانده است، می‌باشد.

دیمیتری ژیرنوف سفیر روسیه در کابل هم که با نمایندگان طالبان در افغانستان ملاقات کرده باری گفته است که هیچ مدرکی دال بر انتقام یا خشونت از سوی طالبان، ندیده است.

آیا روسیه در پی پر کردن جای خالی آمریکا در افغانستان است؟

طاهر گردون، استاد دانشگاه می‌گوید، "روسیه به دنبال ضربه زدن به جایگاه قدرت هژمونیک آمریکا در افکار عامه دنیا است و می‌خواهد پیروزی طالبان را یک امر واقعی و ضد اشغالگری نشان دهد و به این جهت به دنبال حفظ آرامش نسبی ولو زود گذر، در حوزه نفوذ سنتی خودش است."

به نظر طاهر گردون "با توجه به وضعیت دشوار روسیه در شرق اروپا هرنوع بی ثباتی و حرکت‌های غیرقابل پیشبینی، حداقل در این وقت، برای روسیه در منطقه نامطلوب است. روسیه خطر فعال شدن و قدرت گرفتن داعش را در منطقه جدی گرفته است، که در صورت فعال شدن می‌تواند ثبات کل منطقه را بیشتر از هر حرکت دیگر، تهدید کند".

او می‌گوید روسیه "از سر ناگزیری و به گونه تاکتیکی با طالبان برخورد می‌کند اما اینکه فکر کنیم روس‌ها از ماهیت و وابستگی‌های طالبان بی خبراند و آن را جریان مستقل می‌دانند، اشتباه است".

هر چند روسیه تا هنوز حاکمیت طالبان را به رسمیت نشناخته است اما لفاظی‌های این کشور در برابر طالبان، ظاهراً نرم‌تر شده است. خبرگزاری دولتی روسیه مانند تاس رفته رفته استفاده از واژه "تروریست" برای طالبان را به گروه "رادیکال" مبدل کرده است. گروه طالبان از سال ۲۰۰۳ در فهرست سازمان‌های تروریستی و ممنوعه روسیه قرار داشت اما پس از آغاز مذاکرات آمریکا با طالبان در دوحه، مسکو هم با آن‌ها تماس برقرار کرد و چندین بار میزبان نشست‌هایی منطقه‌ای با حضور نمایندگان این گروه بود.

رئیس جمهور پوتین چندین بار گفته است که امیدوار است طالبان به وعده‌های خود برای بازگرداندن نظم در افغانستان عمل کنند. او گفته است "برای ما مهم است تا اجازه ندهیم که تروریست‌ها به کشورهای همسایه سرازیر شوند".

عوامل کلیدی شکل دهنده سیاست روسیه، ثبات منطقه‌ای و تاریخ دردناکی است که از اشغال نه ساله افغانستان دارد. این کشور خواهان مرزهای امن برای متحدان خود در آسیای مرکزی و جلوگیری از گسترش تروریسم و ​​قاچاق مواد مخدر است.هنگامی که ایالات متحده طالبان را پس از حملات ۱۱ سپتامبر هدف قرار داد و پایگاه‌هایی را در کشورهای شوروی سابق در منطقه ایجاد کرد، روسیه در ابتدا از این اقدام آمریکا استقبال کرد اما روابط این کشور روی پاره از مسایل از جمله ظهور داعش در سوریه و عراق به تیرگی گرایید.

روسیه در اوایل حاکمیت مجدد طالبان بر افغانستان تمرینات نظامی مشترکی را برای ترساندن از نفوذ داعش و سایر گروه های افراطی در آسیای میانه، در ازبکستان و تاجیکستان برگزار کرد که هدف آن اطمینان بخشیدن به کشورهای آسیای مرکزی و متحدان مسکو در منطقه بود. روسیه در عین حال به طالبان اطمینان داده است که هرگونه دستاورد متحدان منطقه‌ای آن افغانستان را تهدید نخواهد کرد و آن‌ها به مبارزه خود با داعش ادامه خواهند داد.واسیلی نبنزیا، نماینده مسکو در سازمان ملل در راستای همین سیاست در سخنرانی خود در مقر این سازمان از آینده روشن آشتی ملی، با بازگشت نظم و قانون به خیابان‌ها و "پایان دادن به چندین سال خونریزی" در افغانستان سخن گفته است.

نگرانی‌های روسیه در قبال افغانستان چیست؟

سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه در ۱۵ شهریور ۱۴۰۰ - ۶ سپتامبر ۲۰۲۱ نیز تاکید کرده بود که کشورش تنها در صورتی در مراسم تحلیف حکومت طالبان شرکت و از آن حمایت می‌کند که دولت طالبان "همه‌شمول" باشد و همه اقوام افغانستان در آن حضور داشته باشند.

به گزارش خبرگزاری تاس روسیه در آن زمان، آقای لاوروف در مسکو گفته بود که : "ما می‌خواهیم از روند تشکیل دولتی حمایت کنیم که تمام طیف‌های جامعه افغانستان، از جمله طالبان و سایر اقوام در کنار پشتون‌ها، مانند هزاره‌‌ها، ازبک‌ها‌ و تاجیک‌ها سهیم باشند."

او گفته بود که فقط یک دولت فراگیر می‌تواند از ثبات به یک زندگی جدید اطمینان حاصل کند.

با وجود آنکه روسیه گفته است که با کشورهایی که بر افغانستان تأثیرگذار هستند، همکاری خواهد کرد اما برخی کارشناسان معتقدند که مسکو نیز مانند دیگران غافلگیر شده است.آندری سرنکو از مرکز مطالعات افغانستان معاصر روسیه می‌گوید: "ما نمی توانیم در مورد هیچ استراتژی از سوی مسکو صحبت کنیم. مسکو نگران تاخیر در تغییر شکل معماری منطقه است".آندری کورتونوف، رئیس اندیشکده شورای امور بین‌الملل روسیه، معتقد است که آن‌ها برای کنترل کل کشور، به ویژه شمال، مبارزه خواهند کرد و این می تواند روسیه و همسایگانش را تهدید کند".او می گوید: «شاید برخی از هسته های القاعده، شاید داعش، مستقر در افغانستان، برخی اقدامات را در آسیای مرکزی تحریک کنند."

سید باقر محسنی، استاد دانشگاه و کارشناس مسایل سیاسی در افغانستان می‌گوید، "نگاه روسیه به طالبان و افغانستان، دو مرحله داشت/دارد. مرحله نخست، اهمیت طالب ها در امر مزاحمت و بالا بردن هزینه نظامی آمریکایی و ناتو از افغانستان بود و در عین حال دفع تهدید افراط گرایی از افغانستان به وسیله قوت های بین‌المللی؛ اینجا سیاست زیرکانه و دوگانه ای دنبال می شود".

"مرحله دوم، حاکمیت طالب‌هاست. به برداشت من، روس ها طرفدار روی کارآمدن حاکمیت ضعیف و غیر مسئول در افغانستان نبودند و چنین پیش بینی هم نداشتند تا خارجی ها افغانستان را به یک باره ترک نمایند. آنچه در حاکمیت طالب ها توقع می رود، شناخت رویکرد طالب ها در نزدیکی و دوری با غرب است. روسیه به دنبال ایجاد یک دولت توان‌مند و مسئولیت پذیر در افغانستان و همزمان نسبت به توانایی، تداوم و ثبات افغانستان طالبانی نگرانی دارد. سیاست جدید روس ها در افغانستان، دفع تهدید افراط گرایی و عدم حضور کشور های رقیب روسیه در افغانستان است".

روسیه چرا برای ایجاد دولت فراگیر در نظام طالبان تاکید دارد؟

محمد اکرام اندیشمند، مورخ و نویسنده می‌گوید "نهاد های استخباراتی و امنیتی روسیه فکر می‌کنند که طالبان و حاکمیت شان که بصورت دراماتیک روی کار آمد، یک پروژه‌ی آمریکایی و غربی است. آن‌ها می ترسند که آمریکا و غرب با این پروژه آسیای میانه را بی ثبات نسازند. از این رو روس‌ها سیاست چماق و هویج و یا قمچین و قیماق را در برابر طالبان در پیش گرفته اند".

آقای اندیشمند افزود که "روس ها می‌خواهند سایر گروه‌های قومی و سیاسی که در گذشته با روسیه رابطه داشتند را در حکومت افغانستان با طالبان شریک بسازند چون حکومت طالبان به تنهایی برای روس ها قابل اعتماد نیست و منافع روسیه که بخش عمده‌ی آن امنیت و ثبات آسیای میانه است، در چنین حکومتی تهدید می شود".

سید محمد تقی، استاد دانشگاه به این نظر است که " نشانه‌هایی که روسیه در ارتباط به دولت فراگیر در افغانستان ارسال میکند این است که روسیه این توان را دارد که با به رسمیت شناختن طالبان و حمایت این گروه، داعش‌ای را که این روزها در حال قدرت‌گیری درمنطقه است را کنترل و از طرف دیگربا نفوذ در این گروه و دادن امتیازات کنسولی عملا افغانستان وافغانستانی‌های حاکم بر این کشور را در اردوی خود در مقابل آمریکا و غرب نگه دارد. آنچه برای روسیه فعلا، اولویت دارد، امن نگه داشتن مرز، کشورهای آسیای میانه است که با امتیاز دهی طالبان می‌تواند این کار را انجام دهد".

واکنش دیپلومات طالبان به پیشنهاد روسیه

جمال ناصر غروال، دیپلمالت اعزامی طالبان در مسکو اما در واکنش به شروط دولت روسیه به بی بی سی گفت که " ما به نظر وزیر خارجه روسیه احترام میکنیم اما دولت "امارت اسلامی طالبان" یک حکومت همه شمول است و از نمایندگان تمام اقوام در سطوح بلند دولتی تا پست‌های وزارت و معاونت کار می‌کنند."

آقای غروال گفت که حکومت طالبان از کادرهای سیاسی افغان دعوت کرده‌است تا به وطن برگردند و فعالیت سیاسی داشته باشند اما به قول وی تا کنون هیچ یک از احزاب سیاسی درافغانستان، شرایط لازم فعالیت سیاسی را نداشته اند.

در حالیکه بیش از نود در صد پست‌های مهم حکومت طالبان برای یک قوم اختصاص داده شده است، جمال ناصر غروال گفت که حکومت طالبان در حال حاضر یک اداره سرپرست است و به مرور زمان اگر مخالفان طالبان از مخالفت دست بکشند در نظام جذب خواهند شد. او همچنین در مورد جایگاه زنان و تامین حقوق آموزشی دختران افغان افزود که حکومت طالبان در آینده نزدیک در این موارد تغیراتی را اعلام خواهد کرد.