ناظران می‌گویند؛ امارت نوین و ناشناس طالبان

مجموعه "ناظران می‌گویند" بیانگر نظر نویسندگان آن است. بی‌بی‌سی می‌کوشد تا با انتشار مطالبی از طیف‌های گوناگون، چشم‌انداز متنوع و متوازنی از دیدگاه‌ها ارائه دهد.

چهار ماه از سقوط ناگهانی دولت محمد اشرف غنی رئیس جمهور فراری افغانستان گذشت، در این مدت نه تنها مردم این کشور در مورد چرایی سقوط نظام بیست ساله و فرار رئیس جمهوری سابق، پاسخی نیافته اند بلکه در آستانه یک بحران عمیق انسانی نیز قرار گرفته اند.

دراین چهارماه مقام های طراز اول جمهوریت زیر رهبری محمد اشرف غنی به خارج از کشور پناه آورده‌اند و تا هنوز رئیس جمهوری سابق در مورد دلایل فرار خود سخنی آنچنان که بگوید، نگفته است.

حکومتی که اعضای ارشد آن سوار بر چرخ‌بال با هم فرار نمودند و چند صد هزار منسوب نظامی وملکی دولت سابق، به اضافه نظام بیست ساله را به طالبان واگذار نمودند.

طالبان به ناگهان با شکست دولتی مواجه شدند که بیست سال در برابر آن جنگیده بودند. طالبان از ابتدای روی کار آمدن پیوسته در تلاش بوده اند تا دست کم از طریق اسلام‌آباد و دوحه زمینه‌های برقراری تماس‌های دیپلوماتیک و ایجاد روابط بین المللی و به رسمیت‌پذیری دولت خود را دنبال کنند.

دولت موسوم به "امارت اسلامی افغانستان" درحالی چهار ماه بر این کشور فرمان رانده‌است که هیچ دولتی در سطح منطقه و جهان آنان را به رسمیت نپذیرفته است.

"خزانه خالی" میراث حکومت محمد اشرف غنی، فساد و به ویژه بنا بر آنچه شماری از رسانه ها و از جمله سفارت روسیه در کابل ادعا کرده، انتقال وجوه نقدی به هنگام فرار، طالبان را با دولت بدون خزانه روبرو کرد.

سازمان های بین المللی پیوسته از گسترش فقر و بحران انسانی هشدار می‌دهند و دروازه تمامی روابط خارجی بر روی دولت طالبان بسته است. افزایش ناگهانی بهای ارز و به ویژه دالر آمریکایی در برابر پول رائج افغانستان، تورم سرسام‌آور و افزایش مواد سوختی و خوراکی در آستانه فصل سرد، بخشی از نمونه های سقوط اقتصادی کشور است که همه سازمان‌های بین‌المللی مرتبط و کشورهای مختلف بر آن تاکید کرده‌اند.

به علاوه بند‌-ماندن پول افغانستان در آمریکا نیز از دیگر نمونه‌هایی است که وضعیت را نه تنها برای افغانستان که برای آمریکا به عنوان بزرگترین کمک‌کننده با پیچیده گی‌هایی به همراه کرده است.

با آنکه شماری از کشورهای منطقه ازجمله پاکستان، ایران و ترکمنستان بسته‌های کمکی محدود انسانی به افغانستان انتقال داده‌اند اما سقوط سریع ارزش افغانی و تورم صعودی، وضعیتی فراتر از حدود این کمک‌ها ایجاد کرده است.

فروپاشی نظام، به هم‌ریزی ساختارهای مالی و بانکی و قطع ارتباط جهانی از دلایل مهم بحران اقتصادی موجود شمرده می‌شود.

پایین بودن ظرفیت حکومت‎داری و اداره داخلی دولت از سوی نیروهای جنگدیده و کمتر دانش آموخته و آمیخته با بی تجربگی طالبان در امور حکومتداری، از دیگر زمینه‌های بحران موجود است.

بنابر گزارش‌های رسانه‌ها، تاکید سازمان های بین‌المللی و کشورهای مختلف، مردم افغانستان زیر فشار شدید فقر، بیکاری، نبود پول و حتا دریافت حقوق متاخر کارمندان دولت قرار دارند، به علاوه سازمان‌های حقوق بشری از قتل‌های فراقانونی زیر سیطره طالبان سخن گفته‌اند.

با این حال کمتر نشانه‌ای از علاقمندی کشورها در سطح منطقه و قدرتهای بزرگ جهانی به وضعیت افغانستان دیده می‌شود.

هرچند طالبان دراین چهار ماه تلاش کرده‌اند با نشانه‌هایی هم افکارعمومی را در داخل کشور و هم در سطح بین‌المللی متوجه تغییر رفتار خود نسبت به دوره قبلی کنند و دراین راه تلاش‌های تبلیغاتی و دیپلوماتیک بسیاری نیز انجام داده‌اند.

ولی در عین‌حالی که دولت نو تلاش‌های بسیاری برای جلب حمایت کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده امریکا کرده‌اند، نه تنها پاسخ و یا نشانه مثبتی دست کم به صورت علنی دریافت نکرده اند، بلکه نشانه‌هایی از پیچیده‌تر شدن روابط به ویژه با آمریکا دیده می‌شود.

پاسخ رد به آزادسازی پول افغانستان در آمریکا و طرح دعوای قربانیان حادثه یازدهم سپتامبر به علاوه اشاره به نام‌هایی از مقام‌های "امارت طالبان" در لیست سیاه، از دلایلی است که این روابط را پیچیده تر کرده است، دلایلی‌ که به تنهایی می تواند موضوع به رسمیت پذیری طالبان از سوی ایالات متحده و در مجموع روابط طالبان و آمریکا را دچار بن‌بست زمان‌گیر سیاسی واقتصادی کند.

این تنها بن‌بست زمان گیر "امارت نوین طالبان" با یک قدرت جهانی نیست.

به این می‌شود بحران سیاسی داخلی و نارضایتی اقشار وسیعی از مردم از نحوه رویکرد نظام نو در حیات جمعی را اضافه کرد.

کشورهایی مانند روسیه و ایران نیز بارها بر ایجاد حکومتی مشارکتی در افغانستان و گسترش فضای قدرت از سوی طالبان برای دیگر جناح‌های سیاسی و اقوام شده‌اند.

با وجود ابراز نشانه‌های مثبت از سوی کشورهای چون روسیه، ترکیه و ایران برخی از کشورهای عربی و حتا پاکستان به عنوان نزدیکترین دوست "امارت طالبان"، هنوز این کشورها اقدامی برای به رسمیت پذیری طالبان نکرده‌اند. هرچند روابط و دیدارهای رسمی میان مقام های این کشورها و طالبان صورت گرفته است.

درحالی که طالبان و "امارت" دوره دوم شان وارد پنجمین ماه اقتدار خود می‌شود، بحران اقتصادی ، سیاسی و جهانی این "امارت"، روز به روز عمیق تر می شود.

از سویی صعود بدون مانع ارز خارجی و به خصوص دالر در برابر پول افغانی طالبان را به واکنش سریع برانگیخته است و از سویی فرار و مهاجرت و نارضایتی عمومی مردم به ویژه در زمینه اقتصادی، بحران جدیدی را خلق کرده است.

مردم چه این وضعیت را میراث خزانه خالی محمد اشرف غنی، رئیس جمهوری فراری خود بدانند و چه به دلیل عدم به رسمیت‌پذیری "امارت نوین طالبان" از سوی جهان، چیزی که عملا و روزمره با آن سر دچار‌اند، افزایش سرسام‌آور مواد خوراکی و نبود کار وپول است.

موضوعی‌که دست کم در کوتاه مدت نمی تواند چشم انداز تغییری برای این وضعیت متصور باشد.