مشکل دولت غنی با قیصاری چیست و چرا دوستم از او حمایت می‌کند؟

نظام‌الدین قیصاری که شامگاه روز دوشنبه در فاریاب بازداشت شد، نیروهای "خیزش مردمی" علیه گروه‌ طالبان و داعش را در فاریاب رهبری می‌کند و نماینده خاص ژنرال عبدالرشید دوستم در فاریاب است.

او همچنین فرمانده پلیس ولسوالی/شهرستان قیصار است اما در عمل در سراسر فاریاب دست به عملیات جنگی می‌زده است.

هزاران تن از زنان و مردان فاریابی که در دو روز گذشته به دستگیری او اعتراض کردند و در دومین روز تظاهرات ساختمان ولایت را به آتش کشیدند، می‌گویند "رئیس جمهور غنی نمی‌خواهد علیه نفوذ طالبان در فاریاب اقدامی صورت بگیرد و به همین دلیل نظام الدین قیصاری را که دشمن سرسخت طالبان بود، دستگیر کرده اند."

آقای قیصاری دو سال پیش وقتی سربلند کرد و به چهره قابل توجه در فاریاب بدل شد که طالبان مناطق زیادی را در این ولایت به کنترل خود درآوردند و تا نزدیکی میمنه مرکز این ولایت پیش‌روی کردند.

آقای قیصاری با افراد مسلح خودش علیه طالبان جنگید و توانست در همکاری با نیروهای دولتی، برخی از مناطق از دست رفته را بازپس بگیرد.

موفقیت‌های او در جنگ با طالبان، رفته رفته به گسترش "محبوبیت" او در میان مردم کمک کرد و قدرت و نفوذ او به حدی رسید که مقام‌های امنیتی و فرماندهان مستقر در فاریاب را در نشست‌های امنیتی تهدید می‌کرد و می‌گفت: "اگر نقطه دیگری به دست طالبان سقوط کند، همه تان را خودم می‌کشم."

اتهامات علیه قیصاری

شاه‌حسین مرتضوی، معاون سخنگوی رئیس جمهوری افغانستان به بی‌بی‌سی گفت که آقای قیصاری به دلیل اتهام‌هایی که علیه او مطرح بود دستگیر شده است.

آقای قیصاری متهم شده که مقام‌های امنیتی در فاریاب را تهدید به مرگ کرده و به آنها دشنام داده است. همچنین گفته شده که او به عنوان فرمانده نیروهای خیزش مردمی در این ولایت متهم به نقض حقوق بشر و آزار و اذیت مردم است.

بر اساس گزارش‌ها بیش‌تر از هفتاد درصد طالبانی که در مناطق ازبک‌نشین شمال فعال اند، از نظر تعلق قومی ازبک هستند. یک خبرنگار بی‌بی‌سی می‌گوید یکی از مهمترین دلایل پیوستن ازبک‌ها به صف طالبان در فاریاب، ناخشنودی مردم از رفتاری بوده که نیروهای خیزش مردمی داشته‌اند.

گفته شده نیروهای دولتی معمولا، مسئولیت‌های امنیتی محلات را به فرماندهان خیزش‌های مردمی واگذار می‌کنند و این فرماندهان به آزار و اذیت مردم روی می‌آورند و آنها را مجبور به پرداخت پول در قبال حفاظت امنیت شان می‌کنند. چنین رفتارهایی باعث شده تا گروه‌هایی از ناراضیان در صف طالبان قرار بگیرند.

سرکوب نشدن طالبان؟

به نظر می‌رسد عدم رضایت آقای قیصاری از کندی عمل نیروهای دولتی در مقابل طالبان و سخنان تندی که او علیه رئیس جمهوری افغانستان می‌گفت باعث بروز درگیری مسلحانه در جلسه امنیتی شامگاه دوشنبه شده و به دستگیری او توسط نیروی کماندوی ارتش منجر شده است.

نظام‌الدین قیصاری به این باور بود که مقام‌های کابل قصد دارند شمال افغانستان را به نیروهای مخالف واگذار کنند اما دولت مرکزی خود او را یکی از عوامل ناامنی در فاریاب می‌داند.

نقش ژنرال دوستم

ناسازگاری نظام‌الدین قیصاری با حکومت محلی در فاریاب به موقعیت ژنرال دوستم در حکومت مرتبط دانسته می‌شود. ژنرال دوستم که معاون اول ریاست جمهوری است، سال گذشته "برای مداوا" به ترکیه رفت و تا هنوز در تبعید خودخواسته در آنکارا بسر می‌برد.

او متهم به آزار جنسی احمد ایشچی از چهره‌های سرشناس محلی در جوزجان شد و بر سر این مساله دامنه اختلافاتش با رئیس جمهوری گسترش یافت. حالا طرفداران آقای دوستم می‌گویند "ریاست جمهوری از بازگشت او به وطن ممانعت می‌کند."

فراتر از فاریاب

دستگیری نظام‌الدین قیصاری اعتراضاتی را در ولایت‌های دیگر نیز در پی داشته است. در بلخ، سرپل و جوزجان گروه‌هایی از معترضان در حالی که عکس‌های ژنرال دوستم و آقای قیصاری را حمل می‌کردند، خواهان رهایی آقای قیصاری شدند.

حزب جنبش ملی اسلامی افغانستان به رهبری ژنرال دوستم، در کنار فاریاب، در ولایت‌های بلخ، سرپل و جوزجان هوادارانی دارد و در سال‌های گذشته به طرفداری از آقای دوستم تظاهراتی در این ولایات برگزار شده است.

زراعت پیشه‌ای که به جنگ طالبان رفت

هفت سال پیش زمانی که نیروی جدید موسوم به "پلیس محلی" تشکیل شد، نظام‌الدین قیصاری که مشغول باغ‌داری و گاهی هم تجارت در ولسوالی قیصار بود به عنوان عضو پلیس محلی شروع به فعالیت کرد.

او در پلیس محلی قیصار ابتدا به عنوان معاون فرماندهی گماشه شد اما اندکی بعد خود فرمانده نیروهای محلی پلیس در قیصار شد.

۴ سال پیش زمانی که ژنرال دوستم برای انجام عملیات جنگی علیه طالبان به فاریاب رفت، از پیوستن داوطلبان در صفوف مقابله علیه طالبان استقبال کرد که آقای قیصاری با جمعی از افراد مسلح وفادار به خودش در جمع این داوطلبان بود.

پس از آنکه نیروهای خیزش مردمی برای مقابله با نفوذ طالبان تشکیل شد، او رهبری این نیروها در سراسر فاریاب را برعهده گرفت.

میزان نفوذ طالبان در فاریاب

فاریاب در شمال‌ افغانستان در جنوب مرز ترکمنستان قرار دارد و از موقعیت حساس برخوردار است. برخی تحلیلگران آن را دروازه ورود طالبان به دیگر بخش‌های شمال افغانستان خوانده‌اند.

گزارشگر بی‌بی‌سی می‌گوید براساس اطلاعاتی که منابع مختلف از فاریاب در اختیار او گذاشته‌اند، ۷۰ درصد اراضی این ولایت در حال حاضر در کنترل طالبان است. فاریاب ۱۴ ولسوالی دارد که گزارش شده مرکز دو ولسوالی (غورماچ و کوهستان) به صورت کامل در اختیار دولت نیست و نیروهای دولتی در نزدیکی مرکز کوهستان در محاصره طالبان هستند.

اوضاع در ولسوالی‌های گرزیوان، شیرین‌تگاب، دولت‌آباد، بلچراغ، المار و خواجه‌سبزپوش چنان است که نیروهای دولتی تنها در مراکز آنها حضور دارند و اطراف در کنترل طالبان است.

از ۳۸۰ روستایی که در ولسوالی پشتون‌کوت وجود دارد، در حدود ۳۰۰ روستا در اختیار طالبان قرار گرفته‌اند.

هر روز دست‌کم ده کشته

خبرنگاران از کشته شدن روزانه ۱۰ تا ۲۰ نفر در درگیری‌های فاریاب خبر می‌دهند که میان طالبان و نیروهای دولتی و نیز نیروهای خیزش مردمی رخ می‌دهند.

اهالی میمنه مرکز فاریاب به شفیع بیگ‌اوغلی خبرنگار بی‌بی‌سی گفته‌اند که آنها در محاصره بسر می‌برند و نمی‌توانند از این شهر سفر کنند چرا که طالبان در راه‌ها مستقراند و ماموران دولتی را گرفتار و به قتل می‌رسانند.