نسل رو به انقراض کبوترها و خانههای ویران آنها در هرات
- نویسنده, محمد قاضیزاده
- شغل, بیبیسی هرات
ادارۀ حفاظت محیط زیست هرات، در غرب افغانستان، نسبت به کاهش چشمگیر کبوتران صحرایی و انقراض احتمالی آنها ابراز نگرانی کرده است.
این اداره میگوید تخریب شدن شماری زیادی از کبوترخانهها، علت اصلی کاهش شمار این پرندگان صحرایی است.
در گذشته کبوترخانههای بزرگ در مناطق بیرونشهری هرات با هدف تکثیر نسل پرندگان و به کار بردن مدفوع پرندگان به جای کود کیمیایی (شیمیایی) ساخته میشد.
اکثر این کبوترخانهها اما در جنگهای داخلی یا تخریب شدند و یا بهشدت آسیب دیدند.
در برخی از روستاهای هرات چندین کبوترخانۀ فرسوده و قدیمی دیده میشود. در فضای روستاها اما شمار کبوتران در مقایسه با دو یا سه دهه پیش، به مراتب کمتر شده است.
کبوترخانهها بناهایی هستند که با پهنا و ارتفاع بین هفت تا ۱۵ متر اعمار میشوند و در درون آنها صدها جای برای لانه کبوتران با شکل و ابعاد یکسان ساخته میشود.
اداره حفاظت محیط زیست هرات نگران احتمال انقراض کبوتران صحرایی است. نصیراحمد فضلی، رئیس این اداره، میگوید: "امروزه میبینیم که کبوترهای صحرایی از جمله پرندگانی هستند که نسل آنها رو به انقراض است. از بین رفتن لانه و کاشانۀ آنها تاثیرات منفی بر زندگی آنها داشته. موجودیت چنین کبوترخانهها میتواند تاثیری عمده بر افزایش نسل این کبوترها داشته باشد."
اهالی روستایی در هرات اما میگویند تنها ویران شدن کبوترخانهها عامل کاهش شمار این پرندگان صحرایی نیست. بلکه خشکسالی هم بر کاهش شمار آنها بیاثر نبوده است. آنان میگویند در گذشته در صحرا و مزارع دانه برای کبوترها فراوان بود، اما با خشکسالیهای پیهم در دو دهۀ گذشته، خیلی از پرندگان به مناطق دیگر کوچیدند.
با این همه، حامد الهام، کارشناس اداره حفاظت محیط زیست هرات، معتقد است که ساختن کبوترخانهها باید از سرگرفته شود، زیرا به گفته او، این بناها اهمیت چند جانبه دارند: "به لحاظ معماری هم زیبایند. خانهای برای کبوترها. خانهای برای پرندگان و برای اینکه اکوسیستم را به همان صورتی که هست منظم نگهدارید. اینها کبوترخانه خوانده میشوند، اما [در واقع] مینا و انواع دیگر پرندگان هم اینجا لانه میکنند و نسلشان زیاد خواهد شد."
در سالهای اخیر و به دنبال ابراز نگرانی اداره حفاظت محیط زیست نسبت به احتمال انقراض برخی از انواع پرندگان در افغانستان، دولت این کشور شکار و خرید و فروش پرندگان کمیاب را ممنوع اعلام کرد. اما در مناطق دور دست و جاهایی که نیروهای امنیتی بر آن کنترل ندارند، امکان جلوگیری از شکار هم وجود ندارد.
تصور میشود که زمینهسازی برای تکثیر دوباره نسل انواع پرندگان هم مثل بسیاری موارد دیگر، به وضعیت امنیتی در این کشور بستگی دارد.
