هوايي ډګرونو کې د شکمنو ناروغانو څارنه به د ایبولا مخه ونیسي؟
د عکس سرچینه، BBC World Service
- Author, سمیتا مونداساد - د بي بي سي روغتیايي چارو خبریاله
- دنده, ژباړه: لطف الله لطیف - لندن
د بریتاینا حکومت د ایبولا ناروغۍ د مخنیوي په خاطر، په خپلو هوايي ډګرونو او بندرونو کې هغه مساپر له روغتیايي پلوه څاري چې له سېرالیون، لاېبیریا او ګینیا څخه بریتانیا ته ورځي.
چارواکي وايي له دغو مساپرو نه به یولړ پوښتنې کیږي او که لازمه وي طبي معاینه به يې هم کېږي.
د امریکا متحده ایالتونه هم په خپلو پنځو سترو هوايي ډګرونو کې ورتلونکي مساپر په همدې ډول څاري.
د عکس سرچینه، BBC World Service
روغتیايي څارنه څه ده؟
د روغتیايي څارنې په بهیر کې د خلکو د بدن تودوخې درجه کتل کېږي چې تبه لري که نه.
تبه د ایبولا یوه اصلي نښه ده، خو په ډیرو نورو ساري ناروغیو کې هم تبه موجوده وي.
د روغتیايي څارنې د بهیر په ترڅ کې له خلکو یولړ پوښتنې کېږي:
- د کومو هېوادونو له لارې مو سفر کړی او نورو کومو هېوادونو ته د تلو پلان لرئ؟
- آیا له داسې کوم کس سره نژدې شوي یاست چې په دې وروستیو کې ناروغه و؟
- آیا داسې کس سره نژدې شوي یاست چې د ایبولا د ناروغ پرستاري يې کړې وي یا په خپله پکې د ایبولا ناروغي تایید شوې وي؟
- آیا تبه یا د سردرد لرئ؟آیا کانګه مو درلوده یا په عمومي توګه مو د ناروغۍ احساس درلوده؟
- آیا تاسو په روغتیايي کارونو بوخت یاست؟
چارواکي وايي ځینې خلک کېدای شي د روغتیايي کارکوونکو له خوا تر ځانګړو معاینو لاندې ونیول شي.
مساپرو ته یولړ مشورې هم ورکول کېږي چې که وروسته ناروغه شي څه باید وکړي.
څه ډول معاینې کېږي؟
د عکس سرچینه، BBC World Service
د روغتیا نړیوال سازمان توصیه کوي هغه مساپر چې پر ایبولا اخته هېوادونو څخه بهر ته ځي باید له روغتیايي پلوه وڅارل شي.
آیا د وینې داسې کومه ګړندۍ معاینه شته چې د انسان په بدن کې د ایبولا ویروس شته والی ثابت کړي؟
د عکس سرچینه، BBC World Service
د وینې معاینه د ویروس په پېژندلو کې مرسته کوي، خو معاینه باید په لابراتوارونو کې وشي او نتیجه ترلاسه کول يې څو ساعته وخت غواړي.
په هوايي ډګرونو کې اوس دغسې لابراتوارونه نه شته.
بدن ته د ایبولا ویروس د ننوتلو او د ناروغۍ د نښو نښانو ترپیدا کېدو پورې کیدای شي له ۲ نه نیولې تر۲۱ ورځو پورې تېرې شي.
آیا د بریتانیا په هوايي ډګرونو کې به د مساپرو روغتیايي څارنه نتیجه ورکړي؟
د عکس سرچینه، BBC World Service
ځینې روغتیايي کارپوهان استدلال کوي چې د شکمنو ناروغانوپه معاینه کولو سره به پر ایبولا ویروس اخته کسان وپېژندل شي او نورو هېوادونو ته به يې د تلو نه مخنیوی وشي.
د الوتکې دننه د ایبولا پر ویروس اخته کېدل څومره آسانه دي؟
د عکس سرچینه، BBC World Service
ترا وسه پورې د الوتنې په وخت کې د ایبولا پر ویروس د اخته کېدو پېښې نه دي لیدل شوي.
ایبولا یوازې هغه وخت خپرېدای شي چې پر دغې ناروغۍ د اخته کس د بدن د مایعاتو سره نژدې تماس موجود وي.
تر اوسه داسې شواهد نشته چې یوکس دې په الوتکه کې د سفرپه ترڅ کې پر دې ویروس اخته شوی وي.
حتی که په الوتکه کې د ایبولا کوم ناروغ موجود هم وي، نورو کسانو ته یوازې هغه وخت سرایت کولاې شي چې د ناروغ د بدن له مایعاتو سره نژدې تماس کې شي.
ویروس د ناروغ په کانګه، وینه اوغټو میتیازو کې موجود وي.
په الوتکه کې د سرایت خطر ډېرکم دی، مګر دا چې د ناروغ د پرستارۍ چارې مو پرغاړه وي او ورسره په نژدې تماس کې اوسئ.
آیا په اروپا او امریکا کې تر اوسه د روغتیايي څارنې په لړ کې د ایبولا کوم ناروغان موندل شوي؟
د عکس سرچینه، BBC World Service
ټامس ایریک ډنکن، لومړی کس و چې د ایبولا ناروغۍ تشخیص پکې وشو.
هغه وخت په هوايي ډګرونو کې د مساپرو روغتیايي څارنه نه کېده، خو که شوې هم وای ښايي څوک نه وای پوهیدلای، ځکه چې د امریکا خاورې ته ننوتلو نه یوه اونۍ وروسته د هغه په بدن کې د ناروغۍ نښې نښانې پیدا شوې.
په اروپا کې اسپانوی نرس لومړی کس و چې پدې وروستیو کې د ایبولا ناروغۍ پکې تشخیص شوه.
هغه په لایبیریا کې د ناروغانو پرستاري کړې وه. د هوايي ډګر روغتیايي څارنې به ښايي د هغه په بدن کې د ناروغۍ نښې نه وي موندلې.
کېدای شي ویروس يې په لایبیریا کې اخیستی وي، خو اسپانیا ته د بېرته راستنېدو وروسته پکې د ایبولا ناروغۍ پیدا شوه.
