تاسې د وېبسایټ داسې بڼه ګورئ چې یوازې متن لري او لږ انټرنېټ کاروي. که غواړئ عکسونه او ویډیوګانې وګورئ، نو د وېبسایټ اصلي (لومړنۍ) بڼې ته ورشئ.
د وېبسایټ اصلي بڼې ته مې وروله
د وېبسایټ دې بڼې په اړه چې ډېر انټرنېټ نه مصرفوي نور معلومات دلته موندلای شئ.
روسیه له اوکراین سره پوله کې د پوځ زیاتولو سره څه غواړی؟
د روسیې دولتي تلوېزون تېره اونۍ اوکراین کې د تاوتریخوالي ډېرېدو سره د دغه هېواد خبري پوښښ هم زیات کړی، خو د ۲۰۱۴ کال تر کړکېچ کم دی.
کرملین ماڼۍ ته د نږدې خبري شبکو پنځه سلنه خبرونه د اوکراین په هکله دي، خو پر ۲۰۱۴ کال دا سلنه د ۲۰ او ۴۰ ترمنځ و.
له اوکراین سره پوله او کریمیا ټوپوزمه کې د روسیې د پوځی هڅو اړوند خبرونو دنباس کې د نوي تاوتریخوالي د پېښېدو اندېښنه پیدا کړې ده.
ځینې خبرداری ور کوي چې مسکو به د اوکراین پر ټولو ختیځو او ان سوېلي برخو د ولکې لپاره د اوکراین د بالقوه بریدونو مقابل کې د ځايي روسي ژبو د ملاتړ یا هم اوبو ته د کریمیا د بیا رسېدو په پلمه زور ته مخه کړي.
خو نور په دې باور دي چې له اوکراین سره پوله کې د روسیې پراخ پوځي شتون د امریکا ولسمشر جو بایډن ته چې د مسکو په اند له نږدې د اوکراین مسلو کې ښکېل دی یو خبرداری دی او همدارنګه د اوکراین ولسمشر ویلادیمیر زیلانسکي ته هم چې وروستیو کې یې د روسیې ملاتړي ځواکونه وځپل.
څه پېښ شوي؟
د فبرورۍ لومړیو کې چې هم د اوکراین پوځ او هم د روسیې ملاتړو وسلوالو نښت کې د مرګ ژوبلې ډېرېدو خبره وکړه او یو بل یې په منع شویو درنو وسلو کارولو تورن کړل نو دا اندېښنه پیدا شوه چې ښايي د ۲۰۲۰ کال جولای کې د کمزوري اوربند خلاف ورزي شوې وي.
د مارچ پر ۳۰ یانې د دونستک هورلیوکا سیمې ته نږدې د وسلوالو برید کې د څلورو اوکرایني سرتېرو وژل کېدو پسې د اوکراین د وسلوالو ځواکونو مشر راسلان خومچاک د دغه هېواد پارلمان ته وویل، روسیې له اوکراین سره پوله او له مسکو سره ګډې شوې کریمیا ټاپووزمه کې د تاکتیکي ډلو ۲۸ کنډوکونه مېشت کړي او خبرداری یې ور کړ چې ښايي د دې سرتېرو شمېر ډېر ژر دوه برابره شي.
د اوکراین استخباراتي ادارې هم د اپرېل لومړیو کې خبرداری ور کړ چې روسیه د خپلو ځانبولو جمهوریتونو د وګړو خوندیتوب لپاره دنباس یا ان د اوکراین خاوره کې د ځواکونو مېشتولو ته پلمه لټوي.
د دې سیمو ډېری اوسېدونکو وروستیو کې د روسیې پېژندپاڼې اخیستې دي.
وسلوالو هم ویلي چې د اوکراین ځواکونه هم د بېلتونپالو کنټرول کې سیمو باندې پرېکند امر ته شیبې شمېري.
د روسیې ملاتړې ځینې اوکراینۍ وېبپاڼې هم لیکي چې د تلګرام نامالوم فلیمي کانالونه د دغه هېواد ختیځ کې د اوکریني ځواکونو د نویو تجهیزاتو ځایول ښيي.
ولې دا جنجال جوړ شو؟
اوسنی تاوتریخوالی اوکراین کې د هغو هڅو له امله دی چې د مسکو په اند دوستانه نه دي.
فبرورۍ کې د اوکریان ولسمشر د روسیې ملاتړو دریو تلوېزوني شبکو باندې بندیز ولګاوه.
دا کانالونه د اوکراین د پارلماني غړي مدودچاک و چې له ولسمشر پوتین سره په نږدې ملګرتیا مشهور دی.
د دې کانالونو او د ښاغلي مدودچاک د شتمني کنګلېدو روسیه غوسه کړه.
له نړیوال پلوه اوکراین له روسیې سره د کریمیا یوځایېدو په هکله د نړیوال پام خپلولو هڅې ډېرې کړې او د دې ټاپووزمې د روسي نیوواک د ختمولو لپاره یې ستراتیژي جوړه او خپره کړې ده.
همدارنګه یې د کریمیا پلېټفارم په نوم غونډه کې د ګډون لپاره ډېرو هېوادونو ته بلنلیکونه ولېږل او دې کار سره غواړي چې د کریمیا ټاپووزمې راتلونکی د نړیوال کار په چوکاټ کې راولي.
دا ګام په داسې مهال دی چې له روسیې سره د کریمیا تر ګډېدو وروسته اوکراین دغې ټاپووزمې ته د اوبو لېږدو ودراوه او روسیه کریمیا کې د اوبو له سختې ستونزې سره مخ شوه.
د دې ستونزې پایلې دومره وې چې اوکراین کې ځینې شنونکي باوري و که کریمیا ته اوبه ور نه کړل شي ښايي روسیه دنیپر سیند ته- چې کریمیا ته یې اوبه برابرولې- د رسېدو لپاره د خرسان سیمې نیولو ته ملا وتړي.
غبرګون څه دی؟
ښاغلي زیلانسکي د خپل هېواد پولو کې د روسیې ځواک ښودنې مقابل کې د لوېدیځو هېوادونو د ملاتړ غوښتنه کړې ده.
د امریکا ولسمشر جو بایډن او د بریتانیا لومړي وزیر بوریس جانسن له نوموړي سره بېلا بېلو ټلیفوني خبرو کې د اوکراین له ځمکنۍ بشپړتیا د پرېکند ملاتړ خبره کړې ده.
فرانسې او جرمني هم د اوکراین ملاتړ کړی او له ښکېلو لورو یې د زغم غوښتنه کړې ده.
خو له دې ملاتړ سره سره اوکراین کې دا اندېښنه شته چې د روسیې سره مقابله کې ښايي په ډګر پرېښودل شي.
د جرمني، فرانسې او روسیې د مارچ ۳۰ نېټې ویډیويي خبرو کې د ښاغلي زیلانسکي نه ګډون رسنیو کې د دې اوږدمهالې اندېښنې سبب شو چې لوېدیځ او مسکو ښايي د اوکراین ګټو ته له پام پرته د دغه هېواد د راتلونکي په هکله پرېکړه وکړي.
روسیه کې ګواښونکې خبرې ډېرې شوې او د دغه هېواد چارواکي او رسنۍ د جګړې د امکان خبرداری ور کوي.
د اوکراین حکومت د تاوتریخوالي ډېرولو سبب بولي او باوري دي چې وروستۍ خبره واشنګټن کوي.
څه پېښېږي؟
اوکراینۍ رسنۍ پوله کې د روسیې د پوځ پیاوړي کېدل په اندېښنه څاري، ځينې یې رواني فشار بولي او نورې د روسیې د پوځي لاسوهنې د خطر په هکله خبرداری ور کوي.
یوه شنونکي دا بدلونه هم پر مدودچاک بندیزونو، کریمیا ټاپووزمې ته د اوبو نه ور کولو او هم اوکراین کې له اندازې ډېرې لاسوهنې لپاره جو بایډن ته د خبرداري له امله بللي دي.
خبري او تحلیلي وېبپاڼه اېل بي اې هم درې ممکنه سناریووې وړاندې کوي: اول دا چې روسیه یوازې خپلې وسلې ننداره کوي، یا دا چې ممکن د روسي ژبو د ملاتړ په پلمه پر دنباس برید کوي او یا دا هم چې د کریمیا د اوبو ستونزې د اوارولو لپاره د اوکراین سوېل ته ننوځي.
د روسیې د ملاتړې رسنۍ هم د کریمیلن نظرونو سره همغږي لري او استرانا یوا وېبپاڼه باوري ده چې یوه ستره جګړه د واشنګټن په ګټه تمامېدلی شي، ځکه د نورد سټریم ۲ سترې نللیکې د ځنډولو او پر روسیه د لا ډېرو بندیزونو لګولو امکان برابروي.
دې اندېښنو کې چې مسکو د برید لپاره پلمه پسې ګرځي د روسیې ملاتړې سرچینې د اولکساندر یوسک په نوم د یوه پنځه کلن ماشوم مرګ هم پلمه کوي چې د وسلوالو تر واک لاندې سیمه کې ووژل شو.
روسیه او وسلوال وايي، د بې پیلوټه الوتکې برید کې دا ماشوم ووژل شو، خو اوکراین او حقیقت پلټونکي دا رپوټ درواغ بولي.
