په غزه کې د بشري بنسټ هغه جنجالي مرستندویه اداره څه ده، چې د امریکا او اسرائیل لخوا اداره کېږي؟
د عکس سرچینه، AFP
ځایي روغتونونو او چارواکو ویلي، تېره میاشت کې د غزې په سلګونه اوسېدونکي د هغو سیمو په شاوخوا کې وژل شوي، چیرې چې د متحده ایالاتو او اسرائیلو لخوا اراده کېدونکي او جنجالي د مرستو مرکزونه فعالیت کوي.
په سیمه کې د حماس لخوا اداره کېدونکی د روغتیا وزارت وايي، د مې له وروستیو د غزې بشري مرستو بنسټ مرکزونو ته نژدې له ۵۰۰ ډېر کسان وژل شوي او ۴۰۰۰ نور ټپیان دي. د غزې چارواکو، ډاکټرانو او عیني شاهدانو په وینا، د مرګ ژوبلې لویه برخه د اسرائیلو د ډزو له امله وه.
پخپله د غزې بشري مرستو بنسټ باندې د مرګ ژوبلې اړولو تورونه شته.
د غزې بشري مرستو بنسټ یو پخوانی امنیتي قراردادي بي بي سي ته ویلي، هغه په خپلو سترګو لیدلي، چې د هغه همکارانو څو ځله په وږو فلسطینیانو ډزې وکړې، په داسې حال کې، چې هغوی هېڅ ډول امینتي خطر نه پېښاوه.
هغه زیاتوي، په یوه پېښه کې، یو ساتونکي له څار برجه پر هغو ښځو، ماشومانو او زړو خلکو د ټوپک ډزې وکړې، کوم چې له سیمې ډېر ورو ـ ورو تېرېده.
کله چې مو په دې اړه د غزې بشري مرستو بنسټ وپوښت، هغوی یاد تورونه په کلکه دروغ وبلل او بي بي سي ته یې په یوې استول شوې بیان کې لیکلي: ''د غزې بشري مرستو ویش مرکزونو ته نژدې هېڅکله پر ملکي وګړو برید نه دی شوی.''
د مرستو ویش د دغه جنجالي سازمان په اړه مالومات
په غزه کې د غزې بشري مرستو بنسټ څنګه جوړ شو؟
د مرستو نژدې درې میاشتو بندښت يه پای کې اسرائیلو د مې په وروستیو کې غزې ته د خوراکي توکو ننوتو ته اجازه ورکړه او د دغو مرستو د ویش په موخه یې د غزې بشري مرستو ویش بنسټ جوړ کړ.
د عکس سرچینه، AFP
له دغه خبرداری وروسته اسرائیلو د مې په پای کې د خوراکي توکو رسولو ته په دې شرط اجازه ورکړه، چې یادې مرستې به د غزې بشري مرستو بنسټ له لارې ویشل کېږي او اسرائیلي سرتېرو به د ویش ځایونو په شاوخوا کې موجود وي.
د جون په ۲۶مه د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت د غزې بشري مرستو ویش بنسټ سره د ۳۰ میلیون ډالرو مرستې اعلان کړه – دا له یاد بنسټ سره لومړنۍ مخامخ مرسته وه.
ملګرو ملتونو او نورو لویو مرستندویه بنسټونو د غزې بشري مرستو بنسټ سره له کار کولو انکار وکړ، ځکه دوی اندیښمن دي چې یاد بنسټ د اسرائیلو پوځي موخو ته کار کوي. ملګري ملتونه او نور مرستندویه بنسټونه وايي، د اسرائیلو او متحده ایالاتو له خوا د مرستو ویش یاد بنسټ د شخړې له یوې خوا سره د کار کولو له لارې له اساسي بشري اصولو سرغړونه ده.
د اسرائیلو پوځ د مرستې ویش څلور مرکزونه جوړ کړل- درې د غزې په لیرې جنوب لویدیځ کې او یو یې په مرکزي غزه کې د اسرائیلو امنیتي زون ته په نژدې سیمه کې، چې د نتزاریم دهلیز په نوم یادېږي. د مرستو ویش دغو مرکزونو د مې په ۲۶ مه فعالیت پیل کړ.
د اسرائیلو تر واک لاندې سیمو کې دا ځایونه د ۱، ۲، ۳ او ۴ په نوم پېژندل کېږي.
د غزې بشري مرستو له مرکزونو فلسطینیان د خوړو کڅوڼي او د روغتیا ساتنې بکسونه تر لاسه کوي.
خو مخکې له دې چې یادې مرسته واخلي، اسرائیل د دوی هویت پېژندنې لپاره د هغوی بایومتریک اخلي او د مخ پېژندنې ټیکنالوژۍ هم کاروي. اسرائیل دا کار ځکه کوي، ترڅو د مرستو ترلاسه کوونکي له حماس سره په اړېکه کې نه وي.
د دغو مرستو له ویش څو ورځې وروسته، د جون په لومړۍ او درېیمه په بېلو پېښو کې لسګونه فلسطینیان ووژل شول. یادې وژنې نړیوالو وغندلې. خو له دې سره سره د مرستو ویش دغو مرکزونه ته د ولاړو فلسطینیانو د وژنې راپورونه نژدې هره ورځ ورکول کېږي.
د هارټز په نوم د اسرائیلو کیڼ اړخه ورځپاڼې، د نامالومو اسرائیلي سرتېرو له قوله ویلي، دوی ته ویل شوي وه، چې په ګڼه ـ ګوڼې ډزې وکړي، ترڅو هغوی مخکې را نه شي. ورځپاڼه زیاتوي، دوی د هغو خلکو په وړاندې غیر ضروري وژونکي ځواک کارولی چې هېڅ ګواښ نه ښکاري.
د هارټز مقالې په ځواب کې، د اسرائیلو پوځ بي بي سي ته په استول شوي، بیان کې لیکلي.
"په مقاله کې پر موږ لګول شوي تورونه په کلکه ردوو. د اسرائیلو دفاعي ځواکونو ته نه دې ویل شوې، چې په قصدي ډول دې په ملکي وګړو او پر هغو کسانو، چې د ویش مرکز ته نژدې کېږي، ډزې وکړي."
د اسرائیلو د پوځي څارنوالۍ عمومي منشي د هارتز لخوا لګول شويو تورونو په اړه، چې وايي احتمالي جنګي جرمونو تر سره شوي دي، د پلټنې امر کړی.
د عکس سرچینه، Reuters
ولې ملګري ملتونه، مرستندویه ادارې او حماس د دې پلان پر ضد دي؟
د عکس سرچینه، Getty Images
د جولای په ۴مه، د روغتیا نړیوال سازمان (WHO) د غزې بشري مرستو بنسټ نیوکه وکړه او ویې ویل، هغه څه، چې "بې مانا وژنه" یې بولي، باید ودرول شي.
په غزه کې د روغتیا نړیوال سازمان استازی، ریک پیپرکورن وویل، د ناصر روغتون ته د غزې بشري مرستو بنسټ کې د رامنځته شوې لویې پېښې وروسته ګڼ ټپیان، بېړنۍ څانګې ته ور وړل شوي دي.
د پیپرکورن په وینا په ټپیانو کې لویه برخه یې تنکي ځوانان وو، چې د خوړو ترلاسه کولو لپاره د مرستې ځایونو ته تللي وو او ډېری یې پر سر، غاړه یا سینه کې ویشتل شوي وو.
د جون په ۲۷مه، د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوتیریس څرګنده مداخله وکړه او د متحده ایالاتو او اسرائیلو لخوا ملاتړ شوي عملیات یې په بشپړه ډول ناامنه وبلل.
ګوتیریس خبریالانو ته وویل: "هغه خلک، چې د ځان او خپلو کورنیو د خټې مړولو هڅه یې کول، وژل شوي. د خوړو لټون باید هېڅکله د مرګ لامل نه شي."
د غزې بشري مرستو سیسټم له پیله، ملګرو ملتونو دا خبرداری ورکړ، چې دا به په عملي توګه هغه کسان، چې حرکت نه شي کولای، لکه ټپیان، زاړه او معلولیت لرونکي، نورهم بې ځایه کېدو ته اړ باسي او زرګونه خلک به زیانمن کړي. د ملګرو ملتونو په وینا د یاد بنسټ مرستې به په سیاسي او نظامي موخو پورې وتړل شي او په ټوله نړۍ کې به د مرستې رسولو لپاره د نه منلو وړ بېلګې رامنځته کړي.
حماس فلسطینیانو ته خبرداری ورکړی، چې د غزې بشري مرستو سیسټم سره دې همکاري نه کوي. حماس ویلي د مرستو دا سیسټم به "نظم په ګډوډۍ بدل کړي، د فلسطیني ملکي وګړو د لوږې پالیسي به پلي کړي او د جګړې په وخت کې به خواړه د وسلې په توګه وکاروي".
اسرائیل بیا وايي، اوسنی د مرستې سیسټم یې د دې لپاره جوړ کړ، ترڅو له مرستو د حماس لاسونه لنډ کړي، خو حماس د دوی ادعا رد کړې.
د مې په ۲۶ مه، په غزه کې د بشري مرستو سیسټم له پیله څو ورځې وروسته، د دغه بنسټ مشر، جیک ووډ له دندې استعفا وکړه او لامل یې د یاد سیسټم له لارې د مرستو ویش ناسمه بڼه یاده کړه.
د غزې بشري مرستو بنسټ مشران او اصلي شریکان څوک دي؟
د غزي بشري مرستو بنسټ د مخکني مشر له استعفا وروسته، د یو ایس ای ډي (د امریکا د بهرنیو مرستو دولتي اداره) پخواني لوړ پوړ چارواکي، جان اکري، جاني مؤر، د یو مشهور انجیلي میسیویت مشر او د ډونلډ ټرمپ پخوانی سلاکار رهبري کوي.
مؤر، چې د ۲۰۱۶ کال د ټرمپ د ټاکنیز کمپاین کې د انجیلي میسیویت مشورتي بورډ مشري کول او له هغه مخکي د پخواني ولسمشر د لومړۍ دورې پر مهال هم مهم شخصیت و.
په ۲۰۱۷ کال کې، هغه نیویارک ټاېمز ته وویل، هغه او نورو انجیلي مسیحیانو پر ټرمپ فشار راوړو چې په بیت المقدس کې د اسرائیلو حاکمیت ومني او د امریکا سفارت هلته انتقال کړي.
مؤر د نړیوالې غصې د زیاتېدو وروسته د غزې بشري مرستو رسولو دفاع وکړه.
هغه ادعا وکړه، ملګري ملتونه او نور نړیوال سازمانونه هغه مالومات خپروي چې دوی یې نشي تائیدولای.
هغه د مرګ ژوبلي خبرونه منلي او ویلي یې دي، د هغه کارمندان د جګړې په سیمه کې د خوړو رسولو پوره هڅه کوي.
په غزه کې د غزې بشري مرستو بنسټ شخصي امنیتي ملګری د خوندي لاسرسي حلونه (SRS) شرکت سره د لوژستیک اداره کولو فرعي قرارداد لری.
د خوندي لاسرسي حلونه شرکت مشري د سيای اې پخواني افسر فیلیپ فرانسس ریلی کوي. دا شرکت د نومبر په میاشت کې یې د متحده ایالاتو په وایومینګ ایالت کې تاسیس وشو.
د دغه شرکت ویاند رویټرز ته په یوه بیان کې وویل، د ریلی په مشرۍ، "خوندي لاسرسي حلونه شرکت د امنیت، اکمالاتي زنځیر مدیریت او بشري چارو کې د متخصصینو څو اړخېزه ډله راټوله کړې ده."
د رویټرز د راپور له مخې، یاد شرکت د متحده ایالاتو د خصوصي امنیتي شرکت UG Solutions سره فرعي قرارداد کړي، کوم چې د مرستې د ویش ځایونو او لېږد ساتنې لپاره وسله وال امریکایي پوځي تجربه کاران چمتو کوي.
د عکس سرچینه، Getty Images
د غزې بشري مرستو ویش بنسټ تر اوسه څومره خواړه ویشلي؟
د جون په وروستیو کې، د غزې بشري مرستو بنسټ ویاند وویل، سازمان په ټولیز ډول د لومړۍ میاشتې له کارونو "خوښ" دی او د غزې دوه میلیونو اوسیدونکو ته یې ۴۶ میلیونه خواړه ویشلي دي.
د ملګرو ملتونو په ملاتړ د مدغم خوراکي امنیت مرحلې طبقه بندي (IPC) د ارزونې له مخې، په غزه کې نیم میلیون خلک په راتلونکو میاشتو کې له لوږې سره مخ دي.
اسرائیل د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۷ مه د حماس د پولې هاخوا برید په ځواب کې په غزه کې پوځي کمپاین پیل کړ، چې په کې شاوخوا ۱۲۰۰ کسان ووژل شول او ۲۵۱ نور یرغمل شول.
د موافقې له مخې، له هغه وخت راهیسې په غزه کې لږ تر لږه ۵۷۰۰۰ کسان وژل شوي دي.
د حماس تر واک لاندې د غزې د روغتیا وزارت په وینا، له هغه وخت راهیسې په غزه کې لږ تر لږه ۵۷۰۰۰ کسان وژل شوي دي.
