शमशेरा, 83, सम्राट पृथ्वीराज सारखे बिग बजेट बॉलीवूड चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर का आपटत आहेत?

दरवर्षी सर्वाधिक चित्रपटांची निर्मिती करणारा उद्योग म्हणजे बॉलिवूड. कोव्हिड काळात या उद्योगाला चांगलाच फटका बसला. पण आज दोन वर्षे झाली तरी हा चित्रपट उद्योग या फटक्यातून काही सावरलेला नाही.

कोव्हीड साथीच्या काळात बॉलिवूड फिल्म इंडस्ट्रीचं कंबरड मोडलं होतं. पण आताही खचाखच भरलेल्या सिनेमा हॉलमध्ये मोकळ्या खुर्च्या बघणं या उद्योगाच्या नशिबाला आलं आहे. आजअखेर फिल्म इंडस्ट्रीचा करोडो रुपयांचा महसूल बुडल्याचं बघायला मिळतंय.

आपण आपले पैसे कुठे खर्च करावेत याबद्दल प्रेक्षकही जागरूक झालेत.

बॉक्स ऑफिसच्या आकड्यांचा हिशोब लावला तर यावर्षाच्या पहिल्या सहा महिन्यात ज्या 20 फिल्म रिलीज झाल्या होत्या त्यापैकी 15 फिल्म्स बॉक्स ऑफिसवर सुपर फ्लॉप ठरल्या आहेत.

यात देशातल्या बड्या सुपरस्टारच्या चित्रपटांचाही समावेश आहे.जसं की रणवीर सिंहचा '83' आणि 'जयेशभाई जोरदार', अक्षय कुमारचा 'सम्राट पृथ्वीराज' आणि 'बच्चन पांडे' आणि कंगना रणौतचा 'धाकड'.

चित्रपट व्यवसायाशी संबंधित असलेले जोगिंदर टुटेजा सांगतात, "या चित्रपटांना सुमारे सातशे ते नऊशे कोटी रुपयांचा फटका बसलाय. जर चित्रपटांचे सॅटेलाईट आणि डिजिटल राइट्स विकले गेले नसते, तर पैशांची भरपाई करणं आणखी कठीण झालं असतं."

टुटेजा यांना वाटतं की, "जर ही परिस्थिती अशीच राहिली तर या वर्षी सिनेमाहॉलची एकूण कमाई 45 कोटी डॉलर्सपेक्षा जास्त होणार नाही. 2019 मध्ये बॉक्स ऑफिसवर सुमारे 55 कोटी डॉलर्स कमावलेल्या हिंदी चित्रपटांपेक्षा हा आकडा 10 कोटी डॉलर्सने कमी आहे.

बॉक्स ऑफिसवर बॉलिवूड चित्रपट सपाटून मार खात आहेत याचं नेमकं कारण काय?

चित्रपट न चालण्यामागे बरीच कारणं असतील मात्र चांगला कंटेंट नसल्यामुळेही चित्रपटांची अशी अवस्था झाली असू शकते.

एमके ग्लोबल फायनान्शिअल सर्व्हिसेसच्या एका रिपोर्टनुसार, "एक काळ असा होता, जेव्हा कंटेंट चांगला नसतानाही मोठे स्टार्स त्यांच्या जीवावर त्यांचं फॅन फॉलोइंग सिनेमाहॉलमध्ये खेचून आणायचे. आणि यातून चित्रपटांची कमाई पण ठीकठाक व्हायची. पण जसा काळ पुढं सरकला तशी प्रेक्षकांची पसंती बदलली. प्रेक्षक आता चित्रपटाच्या कंटेंटकडे जास्त लक्ष देतात."

कोव्हीड यायच्या आधी बॉक्स ऑफिसवर मिड-बजेट आणि गंभीर विषय असलेले चित्रपट चालायचे. पण आता कोव्हीडनंतर हे चित्रपटही चालायचे बंद झाले आहेत.

देशातील सर्वात मोठ्या फिल्म स्टुडिओपैकी एक म्हणजे टी-सिरीज. या टी-सिरीजचे मालक भूषण कुमार म्हणतात की, प्रेक्षकांना आता चित्रपटात चांगला कंटेंट आणि आणि बडे कलाकार अशा दोन्ही गोष्टी बघायच्या आहेत.

निर्मात्यांची कोंडी

भूषण कुमार निर्मित 'भूल भुलैया 2' हा हॉरर कॉमेडी चित्रपट या वर्षातील सर्वाधिक कमाई करणारा चित्रपट ठरला आहे.

पण तरीही चित्रपट निर्माते संभ्रमात असल्याचं त्यांना वाटतंय. बॉक्स ऑफिसवर सतत खराब कामगिरी केलेल्या चित्रपटांमुळे, प्रेक्षकांना नेमका कोणत्या पठडीतला चित्रपट आवडेल हे समजायला मार्ग नाही.

भूषण कुमारसारखे अनेक निर्माते प्रेक्षकांच्या बदलत्या पसंतीमुळे कोंडीत सापडलेत. स्ट्रीमिंग प्लॅटफॉर्मचा वाढता आवाका आणि सिनेमाहॉलपासून लोकांनी राखलेलं अंतर यातून आता बॉक्स ऑफिसवर चित्रपट हिट करणं पूर्वीपेक्षा कठीण होऊन बसलंय. त्यात कोव्हिडमुळे परिस्थिती आणखीनच बिकट झाली आहे.

भूषण कुमार यांना वाटतं की, "फिल्म रिलीजच्या तारखा पुढे ढकलल्यामुळे, कॅन्सलेशन आणि कोव्हिड प्रोटोकॉलमुळे चित्रपटांच सरासरी बजेट 10 ते 15 टक्क्यांनी वाढलंय. तेच दुसरीकडे, तिकिटांचे दर वाढलेत, थिएटरची क्षमता कमी झालीय, कोव्हीडच्या बऱ्याच स्क्रीन्स कायमच्या बंद झाल्या आहेत."

एमके ग्लोबलच्या रिपोर्टनुसार, नेपोटिजम असो की धार्मिक भावना दुखावल्याचे आरोप, सोशल मीडियावर बॉलिवूडविरोधात अनेक कॅम्पेन राबवले गेले. ज्याचा फटका फिल्म इंडस्ट्रीला मोठ्या प्रमाणावर बसला. या नुकसानीचा अंदाज बांधण कठीण असलं तरी हे खरं आहे.

दक्षिण भारतातल्या चित्रपटांनी बॉक्स ऑफिसवर कब्जा केला

दक्षिण भारतात बनवलेले चित्रपट सहसा दक्षिण भारतात चांगलं काम करताना दिसतात.

पण गेल्या काही वर्षांपासून हिंदी पट्ट्यात या चित्रपटांच्या हिंदी डब व्हर्जनची लोकप्रियता वाढली आहे.

या चित्रपटांनी हिंदी पट्ट्यात चांगली कामगिरी केली आहे. साऊथचा 'RRR', 'KGF Chapter-2' आणि 'पुष्पा' सारखे अॅक्शनपॅक चित्रपट बॉक्स ऑफिस कलेक्शनच्या बाबतीत बॉलिवूड चित्रपटांच्या लेव्हलला आले आहेत.

मुंबईतील स्टुडिओमध्ये बनवल्या जाणाऱ्या हिंदी चित्रपटांमध्ये दाक्षिणात्य चित्रपटांसारखे भव्य सेट, आकर्षक गाणी आणि स्लो मोशन सीक्वेन्सचा अभाव असल्याचं जाणकारांचं मत आहे.

देशात दक्षिणेकडील चित्रपटांचा ट्रेंड वाढतोय. त्यांच्या या वाढत्या लोकप्रियतेवर चित्रपट समीक्षक सुचरिता त्यागी सांगतात, "जर मी आता एखाद्या सिनेमाहॉलमध्ये गेले तर मी एखाद्या रोमांचक सफरीवर आहे असा अनुभव हवाय."

कोव्हीडच्या काळात लोकांनी स्ट्रीमिंग प्लॅटफॉर्मवर अनेक दाक्षिणात्य चित्रपट शोधून काढले. कारण तुम्ही जेव्हा घरी असता आणि तेचतेच बघून तुम्हाला उबग येते. आणि हे झालं हिंदी चित्रपटांच्या बाबतीत."

पण हा ट्रेंड विश्वासार्ह आहे असं विश्लेषकांना वाटतं नाही. एमके ग्लोबलच्या रिपोर्टनुसार, "प्रादेशिक चित्रपटांना (दक्षिणी आणि गैर-दक्षिणी) त्यांच्या पारंपारिक बाजारपेठेबाहेर फारसा प्रभाव पाडता येत नाहीत."

या वर्षाच्या उत्तरार्धात कोणताही मोठा प्रादेशिक चित्रपट प्रदर्शित होणार नाहीये, त्यामुळे बॉक्स ऑफिसवर हेल्दी कलेक्शन ठेवण्याची जबाबदारी हिंदी चित्रपटांवर असेल.

मग आता पुढे काय?

मागच्या सहा महिन्यात जे नुकसान झालंय त्याची भरपाई करण्यासाठी बॉलिवूडने आता 'फॉरेस्ट गंप'चा हिंदी रिमेक असलेल्या 'लाल सिंग चड्ढा'कडे आस लावून पाहत आहे.

वर्षाच्या पहिल्या सहामाहीच्या तुलनेत दुसऱ्या सहामाहीत जास्त चित्रपट प्रदर्शित होणार असल्याने, बॉक्स ऑफिस कलेक्शन प्री-कोव्हिड पर्यंत वाढण्याची अपेक्षा आहे.

आता लोकांना मोठ्या पडद्यावर चित्रपट पाहायचे नाहीत असं म्हणण्यापेक्षा, स्ट्रीमिंग प्लॅटफॉर्मच्या वाढत्या लोकप्रियतेमुळे आणि बदलत्या प्रेक्षक स्वभावामुळे व्यवसायावर निःसंशयपणे परिणाम झाल्याचं विश्लेषक सांगतात.

एमके ग्लोबलच्या रिपोर्टमध्ये म्हटल्याप्रमाणे, बऱ्याच कारणांमुळे प्रेक्षक थिएटरमध्ये जाऊन चित्रपट बघण्यापेक्षा OTT प्लॅटफॉर्मवर तो रिलीज होण्याची वाट पाहतील. चित्रपट जेव्हा सरासरी असतो तेव्हा हे घडू शकतं.

चित्रपटांच्या 'डायरेक्ट टू स्ट्रीमिंग' रिलीजची संख्याही वाढण्याची शक्यता आहे.

एमके ग्लोबलच्या मते, भारतातील OTT प्लॅटफॉर्मने ओरिजिनल कंटेंटसाठी 50 करोड डॉलर्सची गुंतवणूक केली आहे आणि ही रक्कम वाढत्या सबस्क्राईबर्सपेक्षाही जास्त आहे.

पण बदलाचा हा पॅटर्न तसाच राहील, कारण सबस्क्रायबर्सची संख्या ही कंटेंटवर अवलंबून असण्यापेक्षा चार्जेसवर जास्त अवलंबून असते.

पण चित्रपट उद्योगासाठी ही चांगलीच बातमी आहे. कारण स्ट्रीमिंगमधून जेवढा नफा मिळेल त्या तुलनेत प्रेक्षकांना सिनेमागृहात आणून चित्रपट दाखवण्याचा दबावही निर्मात्यांवर वाढेल.

त्यागी सांगतात, "जेव्हा तुम्ही एका चित्रपटासाठी 1600-2400 रुपये खर्च करता तेव्हा तुमच्या अपेक्षाही वाढतात. कारण तेवढ्याच पैशात तुम्ही एका वर्षासाठी कोणत्याही स्ट्रीमिंग सेवेचे सबस्क्रिप्शन घेऊ शकता. मग लोक हा ऑप्शन का नाहीत निवडणार? सगळीकडे आता हेच पाहायला मिळेल."

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहि61890597ले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)