Tarihin Yahudawa da Nasara a Makka da Madina har zuwan Musulunci

Duk da cewa a yanzu ƙasar Hijaz gaba ɗaya ba ta da mabiya addinin Yahudanci da Kiristanci da duk wani addini ban da Musulunci, in ban da wasu maziyarta da ma'aikata daga ƙasashen waje, amma tarihin waɗannan addinai guda biyu a garuruwan Musulunci guda biyu mafi tsarki, Makka da Madina, ya daɗe sosai, a cewar masana tarihi da dama.

Aƙalla ƙarni biyar kafin haihuwar Annabi Isa a Baitalami, Larabawa sun saba da addinin Yahudanci, ko da yake an sami saɓani game da ainihin lokacin da wannan addini ya shiga ƙasar Larabawa.

Ya zo a cikin littafin Tarihi a cikin Tsohon Alkawali cewa ƙabilar Sham'un sun tafi yankin Dutsen Sinai da shanunsu don kiwo, har sai da suka isa ƙasar ƙabilan Ma'an [Urdan da ke kudancin Urdun a yanzu], suka yi taho-mu-gama da su a yaƙi mai tsanani wanda ya ƙare bayan kabilar Simeon ta yi nasara.

Sham'un ɗaya ne daga cikin ƴaƴan Yakubu, kuma ana kiran zuriyarsa "'Ya'yan Simeon." Dokta Israel Wolfenson, farfesa na harsunan Semitic a Dar al-Ulum a Masar a cikin 1920s, ya bayyana cewa hijirarsu, da aka ambata a cikin Tsohon Alkawari, ita ce "hijira ta farko da aka sani a tarihin Isra'ilawa zuwa Ƙasar Larabawa."

Masanin tarihin ƙasar Iraqi Jawad Ali ya ambata a cikin littafinsa mai suna "Al-Mufassal fi Tarikhul Arab Qabl al-Islam" cewa wasu malaman tarihi sun ambata cewa tsofaffin mutanen da suka rayu a "Yathrib" wato tsohon sunan Madina, mutane ne da ake kira "Su'l" da "Falij," kuma Sarki ko Annabi "Dawuda" ya kawo musu farmaki ya ɗauki fursunoni daga cikinsu, ƴan ƙabilar Amalek ke zama a wurin sai Annabi Musa ya aika da sojoji garesu, suka ci su da yaƙi, kuma ba su bar kowa ba, sai Yahudawa suka maye gurbinsu.

A cewar Abu al-Faraj al-Isfahani, masanin tarihin zamanin Abbasiyawa: "Wannan runduna (Rundunar Musa) ita ce matsugunin Yahudawa na farko a cikin birnin, sun bazu ko'ina cikin birnin har zuwa na sama, inda suka gina sansanoni, suka sami dukiya da gonaki, suka zauna a cikin birnin na tsawon lokaci."

Ali al-Samhudi, masanin tarihi kuma muftin Madina wanda ya rasu a farkon ƙarni na goma bayan hijira, ya ruwaito cewa, Annabi Musa ya ratsa ta Madina tare da wasu daga cikin Bani Isra'ila a lokacin da suke gudanar da aikin hajjin tsohon gidan Makkah, kuma sun gano cewa Yathrib ya yi daidai da bayanin "Ƙasar wani Annabi da suka samu a cikin Attaura a matsayin ƙarshen Annabawa".

Al-Samhudi ya ƙara da cewa a cikin littafinsa Khulasat al-Wafa bi-Akhbar Darul-Mustafa cewa, wata ƙungiya daga cikin waɗanda suka raka Annabi Musa suka yanke shawarar tsayawa, kuma suka ci gaba da zama a wannan wuri, sai suka zauna a yankin kasuwar Banu Qaynuqa, sai wasu daga larabawa suka haɗe da su, suka koma addininsu [suka rungumi addinin yahudanci], don haka su ne mazauna birnin na farko.

Wannan labarin na iya samun goyon bayan wani hadisi mai rauni da ke da isnadi mai rauni, wanda ke nuni da cewa dukkan annabawa sun yi aikin hajji a Ɗakin da (dakin Ka'aba) da ke Makka, ciki har da Annabi Musa, wanda ke nuni da yiwuwar wanzuwar Yahudawa a zamaninsa.

A cikin littafinsa (Tarihin Yahudawa a Ƙasar Larabawa a zamanin Jahiliyya da farkon zamanin Musulunci), wanda aka buga a shekara ta 1927, tare da gabatarwar da marubucin Masar Dr. Taha Hussein ya rubuta, Dokta Wolfenson ya ba da hujjar cewa za a iya kwatanta shi daga abin da aka ambata a cikin Tsohon Alƙawari da kuma a cikin bayanan malaman tarihi na Larabawa cewa "Kabilar Isra'ilawa da Kabilar Khabary sun wanzu kafin zuwan yahudawa yankin larabawa'' daga baya.

Mafaka mai aminci bayan haihuwar annabi Isa

Bayan haihuwar Annabi Isa, hijirar yahudawa zuwa yankin Larabawa, ya ƙaru, a cewar Wolfenson, wanda ya danganta wannan hijirar da ƙaruwar al'ummar Palasɗinu a wancan lokaci, da kuma yaƙin da aka yi tsakanin Romawa da Yahudawa.

Ya zo a cikin littafin waƙoƙi na Abu al-Faraji al-Isfahani cewa, a lokacin da Rumawa suka yi galaba a kan Banu Isra'ila, sai suka tattake su, suka kashe su, suka kuma yi wa matansu fyaɗe. Banu al-Nadir, Banu Qurayza, da Banu Bahdal sun gudu suka shiga cikin Yahudawan da suke Hijaz.

Al-Isfahani ya ƙara da cewa, Hijaz ta kasance mafaka ce ga Banu Isra'ila daga Rumawa, saboda yanayin hamada da ke raba yankin Levant, inda Rumawa suke, da Hijaz; har lokacin da Sarkin Roma ya aika sojojinsa su dawo da Yahudawa ƴan gudun hijira, "ƙishirwa ya yanke wuyansu [Romawa] har suka mutu."

Al-Isfahani ya ce, Banu Nadir da waɗanda suke tare da su sun sauka a Wadi Buthan, ɗaya daga cikin fitattun kwarin Yathrib, kuma Banu Qurayza, Bahdal da waɗanda suke tare da su suka zauna a Wadi Mahzur.

Daga cikin yahudawan da suka rayu a garin kafin hijirar ƙabilar Aws da Khazraj daga ƙasar Yemen akwai Banu Akrama da Banu Tha'laba da Banu Muhmar da Banu Zaghura [ko Za'ura kamar yadda wasu bayanai suka nuna], da Banu Qaynuqa, Banu Zayd, Banu al-Nadir, Banu Qurayza, Banu Bahdal, Banu al-Isfaha, Banu al-Isfaha, Banu al-Isfaha, Banu al-Isfaha, Banu al-Isfaha.

Al-Isfahani ya yi nuni da kasancewar Larabawa tare da yahudawan Bani Isra'ila, ma'ana cewa wasu larabawan Yathrib sun koma addinin yahudawa, kuma ya ambaci daga cikinsu ƴaƴan Al-Harman, da ƴaƴan Marthad, da ƴaƴan Nayf, da ƴaƴan Muawiyah, da ƴaƴan Al-Harithah bin Bahthiyyah, da kuma ƴayan Al-Harithah bin Bahthah, da kuma Al-Harithah bin Bahthah, da ƴaƴan Al-Harman.

Masana tarihin Larabawa sun tabbatar da cewa Yahudawan Yathrib suna da matsayi mai girma, da dukiya mai yawa, da gwanintar aikin gona; kamar yadda Al-Samhudi ya ce: "Yahudawa sun kasance a bayyane a cikin garin" har zuwa hijirar Aws da Khazraj daga Yemen tare da rushewar madatsar ruwan Marib.

Littafinsa ya bayyana cewa, "Daga cikin waɗanda suka rage a lokacin da Aws da Khazraj suka sauka a kansu, akwai Banu al-Qasis, Banu Naghisa tare da Banu Anif, da Banu Qurayza tare da ƴan'uwansu Banu Hadal [Bahdal], Banu al-Nadir, Banu Qaynuqa, da sauransu, suna ambaton wuraren zamansu.

Dangane da Makka kuwa, littattafan tarihi ba su ambaci wani fitaccen matsugunin Yahudawa a wurin ba tsawon tarihinta, idan aka kwatanta da Yathrib. Majiyoyin tarihi na zamanin da ba su ambaci kasancewar wani yanki na Yahudawa a Makka ko wani ɗakin ibada na musamman ba, amma Yahudawa sun kasance suna yawan zuwa wurin domin kasuwanci, kamar yadda mutanen Makka suke yawan zuwa Yathrib saboda wannan dalili.

Al-Samhudi, masanin tarihin Madina, ya ba da labari a cikin littafinsa game da ƙawancen Aws da Khazraj da ƙabilar Yahudawa a Yathrib, har sai da ƙabilun Yemen guda biyu suna da matsayi mai girma da dimbin dukiya, don haka Banu Qurayza da Banu Nadir suka ji tsoron Aws da Khazraj su ƙara samun ɗaukaka, don haka suka nemi warware ƙawancen.

Malaman tarihi sun bayyana rigingimu da gaba da suka faru tsakanin Aws da Khazraj da yahudawa, wanda mafi shahara a cikinsu shi ne abin da aka ruwaito game da Malik bin Ajlan shugaban Aws da Khazraj gabanin Musulunci, yana neman taimako daga wajen ƴan uwansa na yankin Levant.

Al-Isfahani da Ibn Al-Athir Al-Jazari sun ambaci cewa Abu Jubaylah Al-Ghassani wanda shi ne shugaban levant ya so ya karya karfin Yahudawan Yathrib, don haka ya aika aka kirawo shugabanninsu sannan ya kashe su. Haka Ibn Ajlan ya yi musu har ya kashe mutane sama da 80 daga cikinsu.

Al-Isfahani ya ƙara da cewa sai yahudawa suka yi watsi da goya wa juna baya, don haka idan wani daga Aws ko Khazraj ya cutar da su sai su nemi taimako daga wasu ƙabilun biyu don kare su, "Don haka kowace ƙungiyar Yahudawa za ta fake da wata dangi daga Aws da Khazraj don ƙarfafa kansu da su.

Shehin malamin yahudawa Wolfenson ya ɗora alamar tambaya kan wannan labari yana mai nuni da "Ranar Bu'ath" wanda ya ga wani mummunan yaƙi mai tsanani tsakanin Aws da Khazraj, inda wasu daga cikinsu suka nemi taimakon Banu Qurayza da Banu Nadir, "har Banu Nadir da Banu Qurayza suka yi wa Banu Nadir da Banu Qurayza asara mai yawa saboda haɗakarsu da Banu Qayzawa da suka yi da Banu Qaizarsu. domin su taimake su a kan mutanensu."

Wolfenson ya ƙara da cewa: Bayan wannan rana yahudawa sun ci gaba da riƙe matsayinsu a tsakanin ƙabilun larabawa, har ta kai ga Aws da Khazraj sun yi la'akari da ƙarfinsu, kuma kowannen su ya yi ƙoƙari matuƙa wajen ganin ya samu galaba a kansu don taimaka musu a yaƙin da suke yi da juna.

Kiristanci da Larabawan "Magi"

Ko shakka babu a baya bayan nan ne addinin Kiristanci ya shigo yankin Larabawa, ganin cewa addini ne da ya fi addinin Yahudanci sabunta. Duk da haka, yawan kiristoci a yankin Hejaz bai taka kara ya karya ba idan aka kwatanta da na Yahudawa.

Marubuci kuma masanin tarihin addinai Uba Louis Cheikho ya ce Larabawa "sun sami ɗan haske na Kiristanci tun fitowar rana," yana bayyana cewa mutanen farko da suka fara bin annabi Isa dattawa ne da aka fi sani da Magi, "da suka zo Bethlahem suka suka yi masa sujada yayin da ya ke kwance cikin shimfiɗarsa," kamar yadda Matthew ya faɗa a cikin injila.

Ko da yake Littafin bai tabbatar da cewa waɗannan Majusawa Larabawa ba ne, Sheikho ya yi nuuni da cewa su Larabawa ne domin an ambata cewa sun ba wa Annabi isa zinariya da turaren wuta, "duk waɗanda aka sani sun fito daga ƙasashen Larabawa ne," a cewarsa.

Uba Cheikho, wanda ya mutu a cikin 1920s, ya kuma tabbatar da cewa farkon manzannin da aka ambata sun shigo ƙasar Larabawa shi ne Saint Paul, lokacin da ya "gudu daga makircin Yahudawa zuwa yankin larabawa inda ya zauna na wani ɗan lokaci.''

Amma, Dr. Muhammad Ibrahim Al-Fayoumi, Farfesa na Falsafa na Musulunci, ya yi imanin cewa addinin Kiristanci ya ci gaba da yaren Syriac ko amfani da yaren Syriac ko Roman, don haka bai yaɗu sosai ba, kuma littafinsa bai watsu a tsakanin Larabawa ba saboda ba a fassara shi da Larabci ba, kuma duk Larabawan da suka karɓe shi suna da alaƙa da harshen waje.

A cikin littafinsa "The History of Christianity in the Arab Peninsula", Sheikhou ya kawo daga tarihin Al-Tabari da tarihin Ibn Hisham cewa sun ce Ibn Talma, wanda aka fi sani da "Bartholomew", ɗaya ne daga cikin almajiran da Annabi Isa ya zaba ya zama almajiransa, yana cikin waɗanda suka je Hijaz.

Bisa ga fassarar St. James, Bishop na Urushalima, Bartholomew ya "yaɗa Kiristanci a ƙasar Falasdinawa da yankunan da ke kewaye da ita, ciki har da Homs da Kaisariya da Samariya, da hamadar Hijaz."

Sai dai Jawad Ali yana ganin da wahala wajen tantance lokacin shigar Kiristanci cikin yankin Larabawa, yana bayanin cewa neman rubutattun takardu ita ce kawai hanyar da za a iya tabbatar da gaskiyar lamarin "ta hanyar da ba ta yarda da shakka ko fassara ba."

Masanin tarihin Iraqin ya nuna cewa addinin Kiristanci ya shiga ƙasashen Larabawa ne ta hanyar wa'azi da zuwan wasu masu yaɗa addini domin su zauna a can "daga jin dadin duniya," da kuma "ta hanyar kasuwanci da safarar bayi, musamman fararen fata da aka shigo da su daga ƙasashen da suke da al'adu da wayewa.''

Ya musanta cewa addinin Kiristanci ya shigo yankin Larabawa ne ta hanyar hijirar Kirista, kamar hijirar wasu Yahudawa zuwa Hijaz, ko Yemen, ko Bahrain; yana bayyana cewa Kiristanci ya yaɗu a hankali a cikin dauloli na Romawa da Sasaniya, sannan ya zama addinin Kaisar, da Romawa, da mutanen da suke ƙarƙashinsu, don haka Kiristoci ba dole ba ne su yi hijira gaba ɗaya zuwa wata ƙasa ba.

Annabi Isa da mahaifiyarsa a cikin ƙa'aba

Sheikhou ya ce mafi daɗewar abin da marubuta Larabawa suka ba da labari ƙarara game da addinin Kiristanci a Makka shi ne abin da aka ambata a tarihin ƙabilar ''Jurhum ta biyu'' a lokacin da suka ce Jurhum ta karɓi Hijaz bayan ƴaƴan Isma'il, da kuma kula da [kulawa] na Haramin Makka da makullin Ka'aba ya zo.

Duk da cewa ba a san haƙiƙanin mulkin daular Banu Jurhum ba, amma Shaikhu ya ruwaito malaman tarihi na Larabawa irin su Ibn al-Athir, Ibn Khaldun, Abu al-Fida da sauransu, cewa sarkin Jurhum na shida ana kiransa Abdulmasih bn Baqiya ibn Jurhum.

Kamar yadda ya zo a cikin littafin waƙoƙi na Abu al-Faraji al-Isfahani, Masallacin Harami na Makkah yana da wata taska da ke kula da Banu Jurhum, wadda ta haɗa da kayan ado da kyaututtuka da aka gabatar wa ɗakin Ka'aba, a ƙarƙashin kulawar daya daga cikin Bishop ɗin su.

Ya zo a cikin littafin "Labaran Makka da abubuwan tarihi a cikinta" na Imam Al-Azraqi, wanda ya rayu a tsakanin ƙarni na biyu da na uku bayan hijira, cewa a ranar da aka ci Makkah, Annabi Muhammad ya ba da umarnin shafe hotunan da ke rataye a cikin ɗakin Ka'aba, in ban da hoton Annabi Isa Almasihu da Mahaifiyarsa, wanda Annabi Muhammad ya ɗora hannuwansa, yana mai cewa, "Sai abin da ke ƙarƙashin hannuna."

Ya zo a cikin "Siyar A'lam al-Nubala'" na Imam Shams al-Din al-Dhahabi, kamar yadda al-Azraqi ya ruwaito, cewa siffar Isa Almasihu da mahaifiyarsa tana kan ginshikin da ke kusa da kofar ɗakin Ka'aba. Al-Azraqi ya ƙara da cewa malamin fikihu Ata' bin Rabah ya ce an lalata wannan hoton ne lokacin da aka ƙona ɗakin Ka'aba a zamanin Abdullah bin al-Zubayr.

Farkon Addinin Musulunci

Bayan da Annabi Muhammad ya yi hijira zuwa Yathrib, wadda daga baya ya sanya wa suna Madina, Annabi ya ƙulla yarjejeniya da mutanenta a cikin abin da aka fi sani da "Tsarin Mulkin Madina," domin daidaita alaƙa tsakanin ƴan hijira da magoya bayansa da Yahudawan Yathrib.

Sai dai kuma ana ci gaba da samun saɓani na aƙida tsakanin malaman yahudawa da Annabi, sai kuma rikicin yahudawa da Ansar ya yi ƙamari, kamar yadda maruwaita suka rubuta ciki har da Bukhari, wanda a ƙarshe ya haifar da rikicin siyasa.

Ba a wuce watanni 18 da isar Annabi Yathrib ba a lokacin da rikici ya tashi a can, "kowace ƙungiya ta fara yi wa juna nasiha da yin taka-tsan-tsan da ƙyamar sauran ƙungiyar," a cewar Wolfenson a cikin bincikensa, inda ya ƙara da cewa sauye-sauyen addini kamar sauya alƙiblar addu'a daga Kudus zuwa Ka'aba ya ƙara ta'azzara rikicin.

Rikicin siyasa a garin ya bayyana ne tun daga shekara ta biyu bayan hijira, inda aka kori Banu Qaynuqa, sannan Banu Nadir, daga ƙarshe kuma Quraiza, bayan da aka samu labarin warware yarjejeniyoyin da suka yi da kuma ƙawancen da suka yi da musulmi a yaƙin mahara ko kuma haɗaɗɗiyar ƙungiyar, don haka an kashe wasu daga cikinsu yayin da manyansu suka yi hijira zuwa birnin Khaibar.

A shekara ta bakwai bayan hijira, an yi yaƙin Khaibar, wanda musulmi suka gwabza da yahudawa bayan abin da masana tarihi suka ruwaito game da shigarsu wajen tunzura Ƙuraishawa da Gatafan a kan musulmi.

Yahudawa sun nemi zaman lafiya bayan da musulmi suka yi musu ƙawanya da yaƙi, kuma Annabi Muhammad ya biya buƙatarsu.

Yahudawa sun zauna a gonakinsu da sharaɗin su ba wa musulmi rabin amfanin gonakin. Hakazalika, Yahudawan Fadak - yankin noma da ke arewacin Khaybar a yankin Hail na yau - da Yahudawan Tayma - a yankin Tabuka a yau - sun yi zaman lafiya ba tare da faɗa ba.

Masana tarihi sun ruwaito cewa wasu daga cikin yahudawan Banu Qurayza sun dawo Madina daga baya, kuma akwai wasu yahudawa daga wasu ƙabilun da suke mu'amala da musulmi.

Hasali ma, Bukhari da Muslim sun ambata a cikin sahabbansu cewa, Annabi Muhammad ya rasu ne yayin da aka ba wa wani Bayahude makamansa.

Dangane da addinin Kiristanci, ya zo a cikin tarihin Ibn Hisham cewa, lokacin da Annabi Muhammad ya isa Taɓuka a wajen Hijaz, sai Yuhanna [Yuhanna] bn Ru'bah, sarkin Aqaba ya zo wurinsa, ya yi salati da Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ba shi jiziya.

Sheikhou ya nakalto masanin tarihi na zamanin Abbasiyya Abu al-Hasan al-Mas'udi a cikin littafinsa mai suna "Al-Tanbih wal-Ishraf" yana cewa "Yuhanna bn Ru'ba shi ne bishop na Ayla, kuma ya zo wurin Muhammad a shekara ta tara bayan hijira a lokacin da yake Tabuka, kuma ya yi sulhu da shi da sharadin cewa duk namijin da ya balaga a wurin zai rika samun dinari a shekara.

Daga cikin abubuwan da aka ruwaito dangane da kasancewar Kiristanci a farkon Musulunci akwai abin da Jawad Ali ya nakalto daga Lisan al-Arab na marubuci kuma masanin tarihi Ibn Manzur, da kuma Jalaluddin al-Suyuti a cikin littafinsa "Al-Durr al-Manthur", cewa Annabi Muhammad "ya ga Adi ibn Hatim al-Ta'i da giciye na zinariya a wuyansa."

Louis Cheikho ya kawo hujjar kasancewar Yahudawa da Kiristoci a birnin bayan wafatin Annabi Muhammad abin da ake jinginawa sahabi kuma mawaki Hassan bin Thabit a cikin giginsa ga Annabi Muhammad:

Kiristoci da Yahudawa na Yathrib sun yi murna lokacin da aka binne mai bautar kabari a cikin kabarin.

Kiristoci kuma sun zauna a Dumat al-Jandal da Wadi al-Qura, wanda ke kan babbar hanyar kasuwanci tare da Levant, da kuma Tayma da Tabuk.