વિમાનોમાં ભરીને સોનું કેમ લંડનથી અમેરિકા ખસેડાઈ રહ્યું છે, દુનિયામાં સોનાની અછત સર્જાશે?
ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
- લેેખક, અજિત ગઢવી
- પદ, બીબીસી સંવાદદાતા
સોનાનો ભાવ રોજેરોજ નવા વિક્રમ બનાવી રહ્યો છે ત્યારે સોનામાં મોટાપાયે ફિજિકલ મૂવમેન્ટ પણ જોવા મળી રહી છે.
હાલમાં બૅન્ક ઑફ ઇંગ્લૅન્ડના લંડનસ્થિત વૉલ્ટમાંથી ટનબંધ સોનું અમેરિકા ખસેડવામાં આવી રહ્યું છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય રિપૉર્ટ્સ પ્રમાણે, અમેરિકાના ગોલ્ડ ડીલરો વિમાનમાં સોનું ભરી ભરીને ન્યૂ યૉર્ક લઈ જાય છે, જેના કારણે લંડનમાં એક પ્રકારે સોનાની અછત સર્જાઈ છે અને અમેરિકામાં પીળી ધાતુ સંગ્રહ થઈ રહી છે.
અમેરિકા અત્યારે એક મોટા ચુંબકની જેમ વર્તી રહ્યું છે અને દુનિયાભરમાંથી સોનાને પોતાની તરફ ખેંચી રહ્યું છે.
અત્યાર સુધી એવું હતું કે યુકેની રાજધાની લંડનમાં સૌથી વધારે સોનું સ્ટોર કરેલું હતું, પરંતુ હવે ન્યૂ યૉર્કના મૅનહટ્ટન વિસ્તારમાં વધારે ગોલ્ડ એકઠું થયું છે તેવું વૉલ સ્ટ્રીટ જર્નલનો અહેવાલ જણાવે છે.
લંડન ઉપરાંત સ્વિસ રિફાઇનરીઓમાંથી પણ સોનું ઍટલાન્ટિક સમુદ્ર પાર કરીને અમેરિકા જઈ રહ્યું છે.
સોનાની ડિમાન્ડ એટલી વધારે છે કે રૉઇટર્સના લેટેસ્ટ રિપૉર્ટ પ્રમાણે, શુક્રવારે હાજર બજારમાં સોનાનો ભાવ 2932 ડૉલર પ્રતિ ઔંસ હતો, જેણે મંગળવારે 2942.70 ડૉલરની અત્યાર સુધીની સૌથી ઊંચી સપાટી નોંધાવી હતી.
આવી રીતે જ સોનાના ભાવોમાં ઉછાળ ચાલતો રહેશે તો ભાવ પહેલી વખત કદાચ 3000 ડૉલર સુધી પણ પહોંચી શકે છે.
End of સૌથી વધારે વંચાયેલા સમાચાર
સોનામાં મોટાપાયે હેરાફેરી કેમ શરૂ થઈ?
ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
તમારા કામની સ્ટોરીઓ અને મહત્ત્વના સમાચારો હવે સીધા જ તમારા મોબાઇલમાં વૉટ્સઍપમાંથી વાંચો
વૉટ્સઍપ ચેનલ સાથે જોડાવ
Whatsapp કન્ટેન્ટ પૂર્ણ
લંડન અને દુનિયાના બીજા ભાગોમાંથી મોટાપાયે સોનું અમેરિકા જઈ રહ્યું છે તેના માટે અમેરિકનના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ટેરિફવૉરને કારણભૂત ગણવામાં આવે છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જે રીતે સ્ટીલ અને ઍલ્યુમિનિયમની આયાત પર 25 ટકાનો જંગી ટૅક્સ લાદ્યો તે રીતે કદાચ સોના પર પણ 10 ટકા ટેરિફ નાખવામાં આવે તેવી આશંકા છે, જેના કારણે ગોલ્ડ ટ્રેડર્સ વહેલી તકે લંડનમાંથી સોનું ઉપાડીને અમેરિકા ખસેડી રહ્યા છે.
અમેરિકન માલ પર જે દેશો ટૅક્સ નાખે છે તે તમામ દેશો પર ટેરિફ વધારવાની ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી તેના કારણે સોનું સતત વધી રહ્યું છે છે.
ટ્રમ્પના પ્લાન પ્રમાણે થશે તો આગામી દિવસોમાં ચીન અને કૅનેડા ઉપરાંત જાપાન, સાઉથ કોરિયા અને યુરોપિયન યુનિયનના માલ પર પણ ભારે ટેરિફ લાદવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પાંચમી નવેમ્બર, 2024ના રોજ પ્રેસિડન્ટની ચૂંટણી જીત્યા ત્યારે કોમેક્સમાં ગોલ્ડનો સ્ટૉક લગભગ 533 ટન હતો. ત્યાર પછી તેમાં સતત વધારો થવા લાગ્યો.
29 ડિસેમ્બરે 681 ટન, 29 જાન્યુઆરી 2025એ 963 ટન જથ્થો હતો. 31 જાન્યુઆરીએ આ સ્ટૉક 1000 ટનને વટાવી ગયો અને ફેબ્રુઆરીના પ્રથમ સપ્તાહમાં તે 1100 ટન સ્ટૉક હતો.
રૉઇટર્સના અહેવાલ પ્રમાણે, ગોલ્ડના મુખ્ય ખરીદદાર દેશો ભારત અને ચીનમાં જે સોનું જવાનું હતું તે હવે લંડનથી અમેરિકા તરફ જઈ રહ્યું છે.
મુંબઈના એક બુલિયન ડીલરે રૉઇટર્સને જણાવ્યું હતું કે કૉમોડિટી (કોમેક્સ) પર એટલું તગડું પ્રીમિયમ ચાલે છે કે એશિયન બજારોમાંથી અમેરિકા સુધી ગોલ્ડને લઈ જવાનો ખર્ચ પણ તેની સામે નગણ્ય છે.
અમેરિકા પાસે વિશ્વમાં સૌથી વધુ ગોલ્ડ રિઝર્વ
ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
એચડીએફસી સિક્યૉરિટીઝના સિનિયર ઍનાલિસ્ટ સૌમિલ ગાંધીએ બીબીસી સાથે વાત કરતા કહ્યું કે, "લંડનથી અમેરિકા ગોલ્ડ શિફ્ટ થઈ રહ્યું છે તેના બે-ત્રણ કારણો છે."
તેમણે જણાવ્યું કે, "એક તો ટ્રમ્પ દ્વારા રેસિપ્રોકલ ટેરિફ નાખવામાં આવે તેવી બીક છે. આ ટેરિફ કેટલું હશે તે કોઈ નથી જાણતું. તે 10 ટકા પણ હોઈ શકે અને વધુ પણ હોઈ શકે. આવા ટેરિફના કારણે ગોલ્ડ આયાત કરવાનો ખર્ચ વધી જવાની શક્યતા છે. તેથી ગોલ્ડના આયાતકારો પોતાના ઍક્સપોઝરને અત્યારથી કવર કરી રહ્યા છે."
"આ ઉપરાંત અમેરિકા પાસે દુનિયામાં સૌથી વધારે ગોલ્ડ રિઝર્વ છે અને ઘણા સમયથી તેનું ઑડિટ નથી થયું. તેથી બૅન્કો અને બીજી મોટી સંસ્થાઓ લંડનના વૉલ્ટમાં રહેલું પોતાનું સોનું ચોપડે બતાવી શકાય તે માટે તેને અમેરિકા ખસેડી રહી છે."
કૉમોડિટીના સિનિયર ઍનાલિસ્ટ સૌમિલ ગાંધીએ જણાવ્યું, "સોનાના ભાવ વધવા માટે ટેરિફ વૉર અને વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા મુખ્યત્વે જવાબદાર છે. ઘણી સેન્ટ્રલ બૅન્કો આવામાં સોનું ખરીદી રહી છે જેમ કે ચીનની સેન્ટ્રલ બૅન્કે જાન્યુઆરીમાં પોતાનું ગોલ્ડ રિઝર્વ વધાર્યું હતું."
"મુખ્યત્વે બ્રિક્સ દેશો અત્યારે ડૉલરમાં પોતાનું એક્સપોઝર ઓછું કરીને ગોલ્ડનું રિઝર્વ વધારી રહ્યા છે તેથી સોનાનો ભાવ વધી રહ્યો છે."
ભારતમાં લગ્નપ્રસંગ માટે સોનાની ખરીદી ઘટશે?
ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
સોનાનો ભાવ વિક્રમ સપાટીએ હોવાથી લગ્નપ્રસંગ માટે સોનું ખરીદવા માંગતા લોકોને અસર થઈ છે.
જ્વેલર્સ ઍસોસિયેશન ઑફ અમદાવાદના પ્રેસિડન્ટ જિગર સોનીએ બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું, "મધ્યમ વર્ગના જે લોકોએ સંતાનોના લગ્ન માટે ફિક્સ્ડ ડિપૉઝિટ કરી હશે અને ધારો કે 100 ગ્રામ સોનું ખરીદવાનો લક્ષ્ય રાખ્યો હશે, તો અત્યારના ભાવે તેઓ ઓછી ખરીદી કરશે."
જિગર સોની કહે છે, "ગોલ્ડ માટે 10 ગ્રામે એક લાખ રૂપિયાનો ભાવ નૉર્મલ બની જશે. સોનાનો ભાવ ઔંસદીઠ 3000 ડૉલર થાય અથવા તો ડૉલરનો ભાવ 90 રૂપિયા થાય એટલે સોનું પણ એક લાખે પહોંચી જશે."
જિગર સોની માને છે, "સોનાનો ભાવ વધે તો પણ લોકોમાં તેના માટે આકર્ષણ ઘટશે નહીં. લોકો હવે 14થી 18 કેરેટની જ્વેલરી ખરીદી રહ્યા છે. ખાસ કરીને યુવાનોમાં તે વધુ લોકપ્રિય છે."
તેમણે કહ્યું કે, "શેરબજારમાં તાજેતરના ઘટાડાના કારણે પણ ઘણા લોકોનો શેરબજાર પ્રત્યે મોહ ઉતર્યો છે અને તેઓ સોનાને વધુ સુરક્ષિત રોકાણ માને છે."
અગાઉ ઇન્ડિયા બુલિયન ઍન્ડ જ્વેલર્સ ઍસોસિયેશન (આઈબીજેએ)ના ડાયરેક્ટર હરેશ આચાર્યએ બીબીસી ગુજરાતીને જણાવ્યું હતું કે, ટ્રમ્પના આવ્યા પછી વધુ 600 ટન સોનું અમેરિકામાં સ્ટૉક કરવામાં આવ્યું છે. શક્ય છે કે ગોલ્ડની સામે અમેરિકા વધારે ડૉલર પ્રિન્ટ કરી શકે છે.
આવું થાય તો સોનું અહીંથી હજુ 200 ડૉલર પ્રતિ ઔંસ સુધી વધી શકે, એટલે કે આગામી મહિનાઓમાં ભારતમાં એક લાખ રૂપિયાનો ભાવ આવી શકે છે.
ભારતમાં ઘણા લોકો અત્યારે નવું સોનું ખરીદવાના બદલે જૂના સોનાને ઉથલાવીને ઘરેણાં બનાવે છે.
ભારત માટેનું સોનું પણ અમેરિકા તરફ વળ્યું
ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
અમેરિકામાં સોનાને ખસેડવાની હિલચાલના કારણે ભારતમાંથી પણ સોનું અમેરિકા પહોંચ્યું છે.
રૉઇટર્સના અહેવાલ મુજબ એક ટોચની બુલિયન બૅન્કે ભારતમાં કસ્ટમ્સ ફ્રી ઝોનમાં રહેલું સોનું બે અઠવાડિયાં અગાઉ અમેરિકા શિફ્ટ કર્યું હતું.
સામાન્ય રીતે ઘણી બૅન્કો ભારતમાં સોનું લાવીને તેને કસ્ટમ્સ ફ્રી ઝોનમાં રાખતી હોય છે. પછી જ્યારે સોનાની ડિમાન્ડ હોય ત્યારે જ ઇમ્પૉર્ટ ટૅક્સ ચૂકવીને પોતાનું કન્સાઇન્મેન્ટ ક્લિયર કરાવતી હોય છે.
આ ઉપરાંત તેઓ ઇચ્છે તો પોતાનો કાર્ગો વિદેશ પાછો પણ મોકલાવી શકે છે અને તેમાં કોઈ ટૅક્સ ચૂકવવો પડતો નથી.
દુબઈની ગોલ્ડ રિફાઇનરીઓમાંથી પણ સોનું અમેરિકા જઈ રહ્યું છે જે સોનું સામાન્યતઃ ભારત આવતું હોય છે.
14 ફેબ્રુઆરી, શુક્રવારે પણ સોનાના ભાવમાં વધારો થયો હતો અને આ સળંગ સાતમું અઠવાડિયું છે જેમાં સોનાનો ભાવ વધ્યો છે.
લંડન એ ગોલ્ડના ટ્રેડિંગ માટે દુનિયામાં સૌથી મોટું હબ છે અને બ્લૂમબર્ગના રિપૉર્ટ અનુસાર લંડનના અંડરગ્રાઉન્ડ વૉલ્ટમાં લગભગ 800 અબજ ડૉલર કરતાં વધુ કિંમતના સોનાનો સંગ્રહ થયેલો છે.
સેન્ટ્રલ બૅન્કો દ્વારા સોનાની સતત ખરીદી
ઇમેજ સ્રોત, Getty Images
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના અહેવાલ પ્રમાણે આખી દુનિયાની સેન્ટ્રલ બૅન્કો હાલમાં મોટાપાયે સોનાનો સંગ્રહ કરી રહી છે.
સળંગ ત્રીજા વર્ષે સેન્ટ્રલ બૅન્કો દ્વારા 1000 ટનથી વધુ સોનાની ખરીદી થઈ છે અને 2024માં તેમણે 1044 ટન સોનાનો જથ્થો ખરીદ્યો હતો.
2024માં પોલૅન્ડે સૌથી વધુ 89.5 ટન સોનું ખરીદ્યું હતું, જ્યારે ભારતની રિઝર્વ બૅન્ક ઑફ ઇન્ડિયાએ 72 ટનથી વધારે સોનાની ખરીદી કરી હતી.
મિન્ટના અહેવાલ પ્રમાણે 2021માં ભારતનું ગોલ્ડ રિઝર્વ 754 હતું જે 2024માં વધીને 876 ટન થયું હતું. ભારત પોતાના કુલ વિદેશીહુંડિયામણનો 11 ટકાથી વધુ હિસ્સો સોનાના સ્વરૂપમાં રાખે છે.
બીબીસી માટે કલેક્ટિવ ન્યૂઝરૂમનું પ્રકાશન
