Tshisekedi yashinze abaminisitiri batatu ibyo gufungura ikibuga cy'indege cya Goma, M23 iti 'aribeshya'

Mu nama y'abaminisitiri yo mu mpera z'icyumweru gishize, Perezida Félix-Antoine Tshisekedi wa Repubulika ya Demokarasi ya Congo yashinze abaminisitiri batatu gufatanya bagakora ibikenewe ikibuga cy'indege cya Goma kigafungurwa. Ibi umutwe wa AFC/M23 wasubije ko ari "icyemezo cyo kwibeshya".

Ikibuga cy'indege cya Goma - kimwe mu bigira urujya n'uruza rw'indege nyinshi mu karere kibiyaga bigari - kirafunze kuva nyuma y'imirwano ikomeye yakibereyeho mu mpera z'ukwezi kwa Mutarama(1) uyu mwaka ubwo inyeshyamba za M23 zafataga uwo mujyi wa Goma.

Mu kwezi gushize, mu biganiro byabereye i Paris byo gushaka gufasha abaturage bari mu kaga mu burasirazuba bwa DR Congo, Perezida Emmanuel Macron yavuze ko iki kibuga kigomba gufungurwa vuba kikaba gikoreshwa gusa n'indege mu bikorwa by'ubutabazi gusa.

Muri iyo nama y'i Paris bimwe mu bihugu by'iburengerazuba byemeje inkunga yose hamwe ya miliyari 1.5 y'ama euros yo gufasha ibikorwa by'ubutabazi ku baturage bo mu burasirazuba bwa DR Congo barimo kugirwaho ingaruka n'intambara.

Kimwe mu bisabwa by'ibanze mu kubagezaho ubufasha n'ubutabazi ni ikibuga cy'indege cya Goma mbere y'uko uyu mwaka urangira, nk'uko abari muri iyo nama babyanzuye.

Mu nama y'abaminisitiri yo ku wa gatanu, Perezida Tshisekedi yategetse Minisitiri w'ubutegetsi bw'igihugu, Minisitiri w'ubwikorezi, na Minisitiri w'ingabo, gufatanya "bagategura ibikenewe mu bigendanye n'umutekano n'ibikoresho" kugira ngo icyo kibuga cya Goma gifungurwe.

Mu itangazo ry'umuvugizi wa AFC/M23 ryo ku cyumweru nijoro, Lawrence Kanyuka yavuze ko "gutegurira i Kinshasa" gufungura ikibuga cy'indege cya Goma ari "icyemezo cyo kwibeshya" kandi batacyemera.

Kanyuka uvuga ko icyo kibuga cy'indege "cyangiritse kandi cyasahuwe" - gishobora "gufungurwa gusa na AFC/M23" yongeraho ati: "si Tshisekedi Tshilombo cyangwa uwundi".

Ku matariki ya 26 na 27 Mutarama 2025 ikibuga cy'indege cya Goma cyabaye izingiro ry'imirwano ubwo cyari kirinzwe n'abasirikare ba SADC bafatanyije n'ingabo za DR Congo.

Ku iherezo ry'iyo mirwano ingabo za DR Congo zarahunze, iza SADC zimanika intwaro zemera ko zineshejwe, zimara igihe kirenga ukwezi zifungiye kuri icyo kibuga.

Mu kwezi kwa Nyakanga(7) uyu mwaka MONUSCO yafashije mu bikorwa byo gukora isuku no gutegura ibisasu kuri iki kibuga cy'indege n'inkengero zacyo, nk'uko abategetsi babitangaje icyo gihe.

Imiryango mpuzamahanga ifasha yakomeje gusaba ko iki kibuga cy'indege gifungurwa kugira ngo igeze ubufasha ku baturage bakomeza kuvanwa mu byabo n'imirwano hagati ya M23 na leta.

Iyi miryango ibona ko gufungura iki kibuga ari ikintu cy'ingenzi cyane mu kubasha kugeza ubufasha ku bantu bakeneye gufashwa mu ntara za Kivu ya Ruguru na Kivu y'Epfo.

Mu kwezi gushize umutwe wa AFC/M23 wavuze ko ibyo Ubufaransa busaba byo gufungura iki kibuga cy'indege bikwiye kureberwa mu biganiro by'amahoro bya Doha, aho M23 na leta bari mu biganiro.

Icyo gihe, M23 yahamagariye u Bufaransa "kutagwa mu mutego w'imiryango itanga imfashanyo ivuga ko irimo guharanira inyungu z'ubutabazi, kandi ari yo yatumye imitwe yitwaza intwaro irushaho kugira imbaraga, harimo n'iy'umutwe wa FDLR".

Hagati aho, inama y'abaminsitiri ya leta ya Kinshasa yafashe uriya mwanzuro ku gufungura ikibuga cy'indege cya Goma yasabye abo yashinze icyo gikorwa ko bazajya baha minisitiri w'intebe raporo y'aho bageze ibyo babashinze.

Kugeza ubu ariko haribazwa uko Kinshasa izashobora gufungura ikibuga cy'indege mu gice itagenzura, nubwo bwose mu mpera z'iki cyumweru yo na AFC/M23 bateye intambwe bakumvikana ku 'imiterere-remezo y'amasezerano y'amahoro' yifuzwa ku buhuza bwa leta ya Qatar.