'Igipolisi cya Apartheid ni cyo cyishe Luthuli watwaye igihembo cya Nobel' - Urukiko rwa Afurika y'Epfo

    • Umwanditsi, Pumza Fihlani
    • Igikorwa, BBC Africa, Johannesburg
    • Umwanditsi, Wycliffe Muia

Urukiko rwo muri Afurika y'Epfo rwemeje ko urupfu rwa Albert Luthuli, wahawe igihembo cya Nobel, mu 1967, rwatewe n'igitero cyakozwe na polisi y'ivanguramoko (ikizwi nka apartheid) , rutesha agaciro ibyari bimaze imyaka myinshi bivugwa ko ari impanuka.

Iperereza ryakozwe na guverinoma ya apartheid icyo gihe ryanzuye ko Luthuli, umunya nyafurika wa mbere wegukanye igihembo cy'amahoro cyitiriwe Nobel, yapfuye nyuma yo kugongwa na gari ya moshi, igihe yari mu nzira yayo.

Abaharanira uburenganzira muntu n'umuryango we bari bamaze igihe kinini bashidikanya ku byavuye mu iyo raporo .

Guverinoma ya Afurika y'Epfo yongeye gufungura Iki kirego muri uyu mwaka. Kuri uyu wa kane, umucamanza yemeje ko Luthuli ufatwa nk'intwari yo kurwanya ivanguramoko muri Africa yepfo, yapfuye azize kwiheba ndetse no kuva amaraso mu bwonko bifitanye isano no gukubitwa.

Umuryango we wishimiye ibi ,byatumye umucamanza ashimirwa nabo mu muryango we.

Luthuli, yapfuye ari umuyobozi wa ANC ishyaka ryarwanyaga ba gashakabuhake b'abazungu, nubwo bari baramuhagaritse, nyamara yatsindiye igihembo cy'amahoro cyitiriwe Nobel mu 1967 kubera ko yayoboye urugamba rwo kurwanya ivanguramoko muri Africa y'Epfo.

Ishyaka rya ANC niryo ryarwanye urugamba rwo kurwanya ba gashakabuke b'abazugu ba nyamuke, ibi byanatumye ANC Ijya ku butegetsi mu 1994, nyuma y'amatora ya mbere ya demokarasi.

Urwego rw' ubushinjacyaha muri Afurika y'Epfo nirwo rwasabye ko haba iperereza mu kwezi kwa 4 ku cyaba cyishe Luthuli, nyuma yuko abagize umuryango we ndetse n'abaharanira uburenganzira bwa muntu batahwemye kugaragaza ko apartheid aribo bihishe inyuma y'urupfu rwe ndetse bakabihisha.

Kuri uyu wa kane, umucamanza Nompumelelo Radebe yavuze ko ibimenyetso byatanzwe mu iperereza ryongeye gufungurwa binyuranye ni ibyavuye mu iperereza ryo mu 1967.

Umucamanza Nompumelelo yagize ati: "Byagaragaye ko nyakwigendera yapfuye yazize kuva amaraso mu bwonko ndetse no guhungabana k'ubwonko bifitanye isano no gukubitwa".

Umucamanza yavuze ko urupfu rwa Luthuli rwatewe no "gukomeretswa n'abagize ishami ryihariye ry'umutekano ry'igipolisi cyo muri Afurika y'Epfo, bakoranye n'abakozi ba sosiyete ya gari ya moshi yo muri Afurika y'Epfo".