Rwanda: Gufungira abantu Kwa Kabuga mu 'gusukura' Kigali mbere y'inama ikomeye

Ikigo giharanira uburenganzira bwa muntu, Human Rights Watch (HRW), kivuga ko abategetsi muri Kigali bakusanyije bagafungira abantu ahazwi nko 'Kwa Kabuga' bagamije 'gusukura umujyi' mbere y'inama mpuzamahanga ikomeye yaje gusubikwa.

Raporo yasohowe na HRW ku wa mbere ivuga ko abafunzwe barimo abana bo ku muhanda, abacururiza ku mihanda, indaya, abatinganyi n'abandi b'amahitamo y'igitsina atandukanye.

HRW ivuga ko yaganiriye n'abantu 17 bafungiwe "Kwa Kabuga" i Gikondo mu gihe cy'ibyumweru, mbere gato y'inama ya CHOGM yari kuba mu kwezi kwa gatandatu ikimurirwa igihe kitazwi.

Umuvugizi wa guverinoma y'u Rwanda yatangaje ko ibivugwa na HRW ari "ibirego byacuzwe" bitari ukuri.

Abahafungiwe bavuga ko bari mu byumba byuzuriranye, batabonaga iby'ibanze nk'amazi n'ibiryo bikwiye, kandi ko "bakubitwaga kenshi".

Bavuga kandi ko muri bo nta warezwe ibyaha mu buryo busanzwe, ngo abone umwunganizi mu mategeko cyangwa ngo agezwe mu bushinjacyaha.

Gusa umwaka ushize, Aimé Bosenibamwe wahoze akuriye ibikorwa bya leta by'igororamuco yabwiye BBC ko icyo kigo atari ahantu ho gufungira abantu ahubwo ari ahanyuzwa (transit) abantu runaka kandi nta wuharenza amasaha 72.

HRW ivuga ko umugore w'imyaka 18 ucuruza ku muhanda wahafungiwe ibyumweru bibiri ari kumwe n'umwana we w'amezi icyenda yagize ati:

"Batubwiye ko leta ishaka gusukura umujyi kubera iyo nama [CHOGM]. Batubwira ko bazadufunga irangiye."

Raporo ya HRW ivuga ko nyuma y'uko iyo nama isubitswe, abari bafunzwe baje kurekurwa.

Lewis Mudge uhagarariye HRW muri Africa yo hagati agira ati: "Uburyo bw'u Rwanda bwo guhindura Kigali umujyi w'inama akenshi bubamo guhohotera abakene kurusha abandi bawutuye."

HRW ivuga ko ibi byo "gusukura" imihanda ya Kigali byabaye na mbere mu 2016 mbere y'inama rusange y'umuryango w'ubumwe bwa Africa.

Mudge ati: "Guhohotera abatarebwa neza n'abakene kubera gusa ko abategetsi babona banduza isura y'igihugu bibangamiye ubudahangarwa bw'umuntu."

Ibirego byacuzwe

Yolande Makolo, umuvugizi wa guverinoma y'u Rwanda, yatangaje kuri Twitter ko raporo ya HRW ari "ukugerageza guhungabanya urwego rw'ingenzi rw'ubukungu bwacu hakoreshejwe ibirego byacuzwe."

Madamu Makolo avuga ko uko "gutoba bitazakora kuko ibyo birego atari ukuri".

Ati: "U Rwanda ntiruvangura ku gitsina cyangwa ku mahitamo ashingiye ku gitsina mu mategeko, mu igenamigambi cyangwa mu ngiro."

Umwaka ushize, Bosenibamwe - wapfuye hagati mu mwaka ushize - yabwiye BBC ko hari amategeko asobanura abanyuzwa muri icyo kigo giherereye i Gikondo muri Kigali.

Yagize ati: "Icyiciro cya mbere ni inzererezi n'ababaswe n'ibiyobyabwenge, icya kabiri ni abajura, icya gatatu ni abadafite aho baba, icya kane ni abafite imyitwarire idahwitse n'abakora ubucuruzi butemewe".

Icyo gihe we yashimangiye ko nta muntu urenza amasaha 72 muri icyo kigo.