Covid: Tanzania yaba iri guhisha icyorezo?

Imva nshyashya mu murwa mukuru i Dodoma
Insiguro y'isanamu, Imva nshyashya mu murwa mukuru i Dodoma
    • Umwanditsi, Na Reality Check
    • Igikorwa, BBC News

Nubwo ibimenyetso biri kwiyongera, leta ya Tanzania ikomeje kwerekana ko coronavirus nta ngaruka yagize kuri iki gihugu.

Hari kandi amakuru avugwa ko Perezida John Magufuli yaba arwaye Covid kandi ari kuvurirwa mu bitaro, nubwo ibi bitaremezwa n'abategetsi.

Nta makuru y'ubutegetsi

Nta makuru atangwa mu buryo buzwi ku mpfu ziheruka muri Tanzania, kandi nta makuru kuri coronavirus atangwa kuva mu kwezi kwa gatanu 2020, ubwo hari hamaze gutangazwa abanduye 500 na 20 bapfuye.

Abategetsi bakomeje gushimangira ko nta giteye ubwoba kiriho, ndetse bafashe ingamba zo guhana abavuzweho "gukwiza impuha".

Perezida Magufuli ari kwiyamamaza mu kwezi kwa munani 2020

Ahavuye isanamu, AFP

Insiguro y'isanamu, Perezida Magufuli yavuze ko badakeneye inkingo ashishikariza gukoresha imiti gakondo

Ubwo BBC yavugishaga Godwin Mollel visi minisitiri w'ubuzima, yohereje ikiganiro yakoze mbere, aho yavuze ko gutangaza amakuru ku mugaragaro "bidatanga umusaruro" ahubwo byanatera ubwoba abantu.

Yavuze ibyo ubwo abategetsi bigaga ku makuru ya Covid mu 2020 bakavuga ko "buri wese avugwaho kuba afite Covid-19 kubera icyoba cyakwiriye".

Uwo minisitiri yongeyeho ko amakuru kuri coronavirus yaba umwihariko wa leta ikayakoresha mu bushakashatsi.

Umugabo uri kwiyuka muri Tanzania

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Gukoresha uburyo bwo kwiyuka n'imiti y'ibimera nibyo abategetsi bashishikarije abantu gukoresha

Abaganga babivugaho iki?

Abaganga muri Tanzania babujijwe kuvuga kuri iki cyorezo kumugaragaro.

Gusa, mu bitaro bihuze cyane bya Dar es Salaam, umuganga yabwiye BBC ko abarwayi bafite ibimenyetso by'ibibazo mu buhumekero - biba ku bafite Covid-19 - biyongereye mu mezi abiri ashize.

Yagize ati: "Umubare w'abakenera umwuka wa oxygen wariyongere. Niko bimeze n'ahandi hose, mu bitaro bya leta n'ibyigenga. Bamwe mu barwayi bo baguraga oxygen yo gukoresha mu rugo".

Yongeraho ati: "Ntabwo Covid-19 wayishyira hasi kuko gusa itemewe, bigushyira mu gisebo nka muganga, kandi ntiduhabwa amabwiriza y'uko tuvura abarwayi."

Hagati mu kwezi kwa kabiri, ihuriro ry'abaganga (Medical Association of Tanzania) ryatanze itangazo ririmo kwizigama mu mvugo ko "abarwayi bafite ibibazo byo guhumeka biyongereye".

Ariko umukuru w'iryo huriro, Dr Shadrack Mwaibambe, yavuze ko ibibazo byo guhumeka bishobora kuba ibimenyetso by'izindi ndwara nka asthma, umutima, ibihaha - aho kuba Covid-19 gusa.

Perezida Magufuli yagiye asaba kandi ko abantu basenga bakaniyiriza kugira ngo Imana ibakize iyi virus

Ahavuye isanamu, Getty Images

Insiguro y'isanamu, Perezida Magufuli yagiye asaba abantu gusenga bakaniyiriza kugira ngo Imana ibakize iyi virus

Bamwe mu bakuriye amadini baravuze

Charles Kitima, wa Tanzania Episcopal Conference, yavuze ko abapadiri 25 mu gihugu bapfuye mu mezi abiri ashize, bagaragaza ibimenyetso bya Covid-19.

Yagize ati: "Ibi ni ibintu bitigeze bibaho, ubusanzwe mu mezi abiri twapfushaga babiri cyangwa batatu kubera izabukuru cyangwa izindi ndwara...Bigeze aho dukwiye kwemera ko dufite ikibazo. Coronavirus irahari."

Amashusho ya satellite yaba yerekana ingaruka?

Twarebye ku mashusho ya satellite y'ibihe bitandukanye ku marimbi i Dar es Salaam ngo turebe niba haboneka impinduka idasanzwe iboneka.

Twarebye ku marimbi anyuranye muri uyu mujyi, harimo iri rya Kinondoni riri ku ifoto.

Ifoto ya satellite y'irimbi rya Kinondoni

Ahavuye isanamu, Planet Labs

Insiguro y'isanamu, Ifoto ya satellite y'irimbi rya Kinondoni, i Dar es Salaam mu kwezi kwa mbere 2021

Urebeye aho mu kirere, nta bimenyetso biboneka neza byo kwaguka kw'irimbi. Ariko si ibidasanzwe hano gushyira imva hejuru y'indi ishaje - ikintu kitaboneka urebeye mu kirere.

Hari kandi umuco w'uko imiryango myinshi ishyingura abayo aho bakomoka, aho kubashyingura mu marimbi yo mu mujyi.

Naho ku mihango yo gushyingura?

Ibarizo riri mu mujyi wa Dodoma
Insiguro y'isanamu, Abakora ubushabitsi mu byo gushyingura bavuga ko isoko ry'amasanduku ryiyongereye

Twavuganye na bamwe mu bakora ubushabitsi mu gushyingura abantu.

Umwe mu bafite ubu bushabitsi mu mujyi wa Dodoma ati: "Birababaza cyane cyane kubona abantu bagura amasanduku menshi."

Undi ukora amasanduku ati: "Maze igihe nkora nsiganwa n'igihe." Undi avuga ko ibikoresho bijya bimushirana akabitumiza mu bindi bice by'igihugu.

Umushoferi w'imodoka ya Minibus muri Dodoma we avuga ko ubushabitsi bwe bwazamutse cyane mu kwa mbere no mu kwa kabiri kubera gutwara abantu benshi bajya gushyingura.

Ikusanyabitekerezo rivuga iki?

Ikusanyabitekerezo kuri internet ryakozwe na Change Tanzania, ishyirahamwe riharanira uburenganzira, rivuga ko abanduye n'abapfuye biyongereye mu kwa 12, bikaba bibi kurushaho mukwa mbere n'ukwa kabiri.

Abateguye iri kusanyabitekerezo babwiye BBC ko abantu benshi bavuze ko bazi nibura umuntu wanduye Covid, bashingiye ku bimenyetso abaganga babasanganye.

Zacharia Isaay, umudepite wo mu ishyaka riri ku butegetsi, yavuze ku kwiyongera kw'abapfa iwabo mu mujyi wa Mbulu mu majyaruguru ya Tanzania - gusa ntiyavuze ko hari aho bihuriye na Covid.

Yavuze kandi ku bucye bwa oxygen ikenerwa mu bitaro n'ibyuma bifasha guhumeka (ventilators) mu bitaro bikuru bya Dodoma.

BBC yabajije ku kibazo cya oxygen ngo imenye niba yarabaye nkeya, ariko nta mutegetsi wagize icyo avuga.

Baracyashakisha kumenya ibimenyetso

Ubushakashatsi bwa Banki y'isi ku bihugu bwerekana ko hari ihuriro riri mu gushakira kuri Google ibimenyetso bya Covid nka "loss of smell" (gutakaza guhumurirwa) na "loss of taste" (gutakaza kumva uburyohe), n'imibare itangazwa y'abanduye n'abishwe na Covid-19 mu bihugu.

Twarebye ku makuru ya Tanzania tubona kwiyongera cyane ko gushakisha ibyo bimenyetso kuri Google mu kwezi kwa mbere n'ukwa kabiri uyu mwaka.

Imibare yo gushakisha ibimenyetso bya Covid kuri Google

Gusa kugeza ubu nta mibare y'ubutegetsi ya coronavirus itangazwa yagereranywa n'ibi.

Ariko ugereranyije no mu bindi bihugu, byerekana ko mu ntangiriro z'uyu mwaka, muri Tanzania abashakisha amakuru ku bimenyetso by'ibanze bya Covid-19 biyongereye.

Iyi tekinike ariko ifite ibyo yaba itareba, kimwe muri byo ni uko ireba ishakisha ryakozwe mu Cyongereza gusa, si mu Giswahili kivugwa cyane muri Tanzania.

Ishami rya ONU rishinzwe ubuzima ku isi OMS/WHO, rivuga ko rihangayikishijwe n'uko ibintu byifashe, kandi ryasabye Tanzania gutangaza amakuru ya coronavirus.

Banner
Reality Check branding