Canser y fron

Nid yw darganfod lwmp ar y fron yn arwydd o ganser bob tro. Mae tua naw allan o bob deg lwmp fel arfer yn rhywbeth arall: gall fod yn cyst, fibroadenoma neu'n rhywbeth o'r enw fibroadenosis, er enghraifft.

Mae'r fron yn rhan weddol gymleth o'r corff. Y peth cyntaf i'w wneud os ydych chi'n bryderus yw mynd at eich doctor i wneud yn siwr, yn enwedig os ydych yn dod ar draws y symptomau yma:

• Lwmp anarferol, neu deimlo darn wedi tewhau yn y fron.
• Newid mewn maint neu siâp un neu'r ddwy fron.
• Chwydd neu lwmp yn y cesail.
• Brech o gwmpas, neu ar, y deth.
• Llif o hylif o'ch teth, efallai gyda ychydig o waed.
• Y deth wedi suddo rhywfaint.
• Unrhyw boen sy'n dod yn y fron neu'r gesail tu allan i'r cyfnod o fislif.

Mae'n bwysig mynd i'r arfer o archwilio eich hun yn rheolaidd.

Mae canser y fron hefyd yn rhywbeth sy'n tueddu i effeithio ar ferched hŷn - ond ddim bob tro. I ferched o dan 50 sy'n pryderu oherwydd hanes teuluol o ganser, y peth gorau i'w wneud yw cael gair gyda'ch meddyg unwaith eto, i weld os oes angen prawf genetig arnoch chi.

Ar hyn o bryd, mae arbenigwyr yn credu mai'r ffactorau eraill sy'n gallu cynyddu'r risg yw yfed gormod yn rheolaidd, dechrau'r mislif yn gynnar yn eich bywyd neu gael plant yn weddol hwyr: mae'r lefelau o estrogen yn y corff dros eich bywyd yn cael effaith. Mae na dystiolaeth hefyd bod bod dros eich pwysau neu gael Therapi Amnewid Hormonau (HRT) yn gallu cynyddu'r risg o ddatblygu'r cyflwr.

Os yw'n cael ei ddarganfod yn ddigon buan, mae'r siawns o wella yn uchel ².

I ferched dros 50, mae Bron Brawf Cymru yn cynnig sgrinio drwy famograffi bob tair blynedd. Mae dros 150,000 o ferched yn cael eu sgrinio bob blwyddyn, gydag o leiaf treuan o'r rhai gyda chanser y fron yn cael eu pigo i fyny o'r broses sgrinio. Os ydych wedi'ch cofrestru gyda meddyg teulu cewch fanylion am hyn yn awtomatig. Mae mwy o fanylion am hyn yn y dolenni.

Ffeithiau sydyn

• Mae'r math yma o ganser yn fwy tueddol o effeithio ar ferched dros 50 oed, ond mae ffactorau fel bod dros bwysau ac yfed gormod o alcohol yn cynyddu'r risg hefyd.
• Er mai hwn yw un o'r canserau mwyaf cyffredin i ferched, os yw'n cael ei ddal yn gynnar, mae siawns uchel o wella.
• Tydi bob lwmp ar y fron ddim yn ganser - mae tua 90% ohonynt oherwydd cyflwr arall fel arfer.

Cysylltiadau

Bron Brawf Cymru

Mae Bron Brawf Cymru yn cynnig sgrinio drwy famograffi bob tair blynedd i ferched dros 50 mlwydd oed yng Nghymru. Os ydych o dan 50 ac yn pryderu oherwydd hanes teuluol, y peth gorau i'w wneud yw cael gair gyda'ch meddyg.
www.screeningservices.org.uk

Breast Cancer Care

Help i'r sawl sydd yn byw gyda'r math yma o ganser. Llinell gymorth genedlaethol am ddim sy'n cynnig cyngor i bwy bynnag sydd ei angen, gan gynnwys y teulu.
0808 800 6000
www.breastcancercare.org.uk

Breakthrough Breast Cancer

Gwybodaeth safonol am ganser y fron, ewch i wefan Breakthrough Breast Cancer.
breakthrough.org.uk

Breastcancer.org

Gwefan sy'n rhoi gwybodaeth safonol am y math yma o ganser.
www.breastcancer.org

Tenovus

Cynigir gwasanaeth dwyieithog dros y ffôn a chwnsela i'r sawl sy'n byw gyda chanser, eu teuluoedd a'u gofalwyr.
0808 808 10 10
www.tenovus.org.uk

Galw Iechyd Cymru

Gwybodaeth fanwl a chlir am y cyflwr, y symptomau, diagnosis a thriniaeth.
0845 46 47
www.nhsdirect.wales.nhs.uk

Patient.co.uk

Ffynhonnell o wybodaeth feddygol safonol am unrhyw fater i wneud ag iechyd; un sy'n cael ei ddefnyddio a'i ddatblygu gan ddoctoriaid a nyrsys.
www.patient.co.uk

¹ Ffynhonnell: http://info.cancerresearchuk.org/news/archive/cancernews/2009-03-04-wales-announces-fall-in-breast-cancer-deaths
² Ffynhonnell: http://www.cancerscreening.nhs.uk/news/005.html