နမီးဘီးယားမှာ လူမျိုးတုံးအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့မှုအတွက် ဂျာမနီက ဘာလုပ်ပေးမှာလဲ

လက်ရှိ အာဖရိက တောင်ပိုင်း တစ်နိုင်ငံဖြစ်တဲ့ နမီးဘီးယားနိုင်ငံရှိရာ နယ်နမိတ်တစ်ဝိုက်ကို ဂျာမနီက ကိုလိုနီလက်အောက်ခံ အဖြစ် အုပ်စိုးခဲ့တဲ့ ၂၀ ရာစုနှစ် အစောပိုင်း ကာလအတွင်းမှာ ဂျာမနီက လူမျိုးတုံးအောင် လုပ်ဆောင်မှုတွေ ရှိခဲ့တာနဲ့ ပတ်သက်လို့ တရားမျှတမှုရှိအောင် နှစ်ဖက် သဘောတူညီမှုတွေ လုပ်နိုင်တော့မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိ နမီးဘီးယားနိုင်ငံ နယ်နမိတ်တစ်ဝိုက်ကို ၁၈၈၄ မှာ ဂျာမနီက စတင် ကိုလိုနီပြု အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၅ မှာတော့ ဒတ်ချ်အနွယ်တွေ အုပ်ချုပ်တဲ့ တောင်အာဖရိကက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ရာမှာ ၁၉၉၀ လွတ်လပ်ရေး မပေးခင်အထိ အုပ်ချုပ်ထားခဲ့ပါတယ်။

အခုလို ဂျာမနီက လူမျိုးတုံးအောင် လုပ်ဆောင်မှုမြောက်တဲ့ လုပ်ရပ်တွေ လုပ်ခဲ့တဲ့ ကာလ ကတော့ ၁၉၀၄-၁၉၀၈ ကာလ တစ်ဝိုက် ဖြစ်ပါတယ်။

အဲဒီကာလအတွင်းမှာ နမီးဘီးယားနယ်နမိတ်တစ်ဝိုက်မှာ နေထိုင်တဲ့ အဓိက လူမျိုးစု နှစ်စုဖြစ်သူ ဟီရဲယိုးနဲ့ နာမား လူမျိုးစုတို့က ကိုလိုနီပြုသူ ဂျာမန်အုပ်ချုပ်သူတွေကို ပုန်ကန်ခဲ့ကြရာမှာ ပြန်လည်နှိမ်နင်းခံရမှုကြောင့် လူတွေ သောင်းနဲ့ချီ သေဆုံးခဲ့ရပါတယ်။

ဒါ့အပြင် နမီးဘီးယား အရှေ့ဘက်မှာရှိတဲ့ အိုမာဟေကေ သဲကန္တရထဲကို မောင်းထုတ်ခံရမှုကြောင့်လည်း အစာရေစာ ငတ်ပြတ် သေဆုံးမှုတွေလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ ပါတယ်။

အခုလို ပုန်ကန်မှုအပြီး အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူတွေကိုလည်း ဂျာမန်အုပ်ချုပ်သူတွေက အတင်းအကျပ် ကျွန်ပြုခိုင်းစေခဲ့ကြပြီး ဒီလို လုပ်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်အတွင်းမှာလည်း အဟာရ မပြည့်ဝမှု၊ အအေးဒဏ် အပါအဝင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ အကြမ်းဖက်ခိုင်းစေမှုတို့ကြောင့် အများအပြား သေဆုံးခဲ့ရပြန်ပါတယ်။

အာဖရိက အနောက်တောင်ပိုင်း ဂျာမန်နယ်မြေ ဖြစ်တဲ့ အဲဒီ ဒေသအတွင်း ကိုလိုနီပြုခံရတဲ့ ကာလတစ်လျှောက်မှာ အဲဒီကာလက ဟီရဲယိုး လူဦးရေ ၈၀ဝ၀ဝ လောက် ရှိတဲ့အထဲမှာ ၆၅၀ဝ၀ လောက်အထိ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရတယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပြီး နာမား လူမျိုးစု ၂၀ဝ၀ဝ လောက်ရှိတဲ့အထဲကလည်း ၁၀ဝ၀ဝ လောက်အထိ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

လက်ရှိ ဂျာမနီနိုင်ငံက အခုလို လုပ်ခဲ့တာတွေအပေါ် ၂၀၁၅ လောက်ကတည်းက အသိအမှတ်ပြု ဝန်ခံထားပေမယ့် ဒီလို ဖြစ်ခဲ့တာတွေအတွက် တရားမျှတမှု ဖြစ်စေရေး ဘယ်လို လုပ်မလဲ ဆိုတာကိုတော့ နမီးဘီးယားနိုင်ငံနဲ့ ဆွေးနွေးနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုလို ယခင်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်သူက ယခင် ကျူးလွန်ခဲ့တာတွေအတွက် တရားမျှတမှု ဖြစ်စေဖို့ ကိုလိုနီအပြုခံနဲ့ ပြန်လည်ဆွေးနွေး သဘောတူတာမျိုး ကမ္ဘာမှ တစ်ခါမှ မရှိဘူးသေးတဲ့အတွက် ဒီကိစ္စမှာ ဂျာမနီ-နမီးဘီးယား သဘောတူညီချက်သာ ထွက်လာမယ် ဆိုရင် ကမ္ဘာ့ ပထမဆုံး ဖြတ်ထုံး အစဉ်အလာတစ်ခု ဖြစ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်ရှိ ဂျာမနီနိုင်ငံအနေနဲ့ တရားဝင် တောင်းပန်စာ ထုတ်ပြန်မယ်လို့ ပြောဆိုထားပေမယ့် တောင်းပန်စာမှာ ထည့်သွင်းမယ့် အသုံးအနှုန်းတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့လည်း ညှိနှိုင်းနေရဆဲ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ICJ မှာ မြန်မာအမှုဖွင့်ခံရမှု သိသင့်တဲ့ အချက် ၅ ချက်

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ဖေ့စ်ဘုတ်နဲ့ ဂမ်ဘီယာရဲ့ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု လျှောက်လဲချက်

အိုင်စီဂျေထံ မြန်မာရဲ့ ပထမဆုံးအစီရင်ခံစာ မေ ၂၃ မှာ တင်ဖို့ရှိ

နမီးဘီးယား လူမှုရေးရာ တက်ကြွ လှုပ်ရှားသူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အနုပညာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သူ လိတ်ဒ်လော ပရင်ဂန်ဒါ ကတော့ နမီးဘီးယား နိုင်ငံအနေနဲ့ ဘဏ္ဍာရေး နစ်နာကြေး အနေနဲ့လည်း ရသင့်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဂျာမန် ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်သူတွေရဲ့ ကျွန်ပြုမှုကြောင့် သေဆုံးရသူတွေထဲမှာ သူ့ရဲ့ မျိုးဆက်လည်း ပါဝင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

နမီးဘီးယားမြေအများစုကို နောက်ပိုင်းမှာ အခြေချနေထိုင်လိုက်သူ ဂျာမန်တွေက ခွဲယူလိုက်ကြပြီး ဟီရဲယိုးနဲ့ နာမား လူမျိုးစုတွေကတော့ သူတို့နေဖို့ရတဲ့ နယ်မြေကျဉ်းကျဉ်းမှာ ဖြစ်သလို ရေလောင်းအိမ်သာ မရှိ၊ သောက်ရေမရ လျှပ်စစ်မီးမရှိတဲ့ မြို့ငယ်တွေ တည်ပြီး ယခုအထိ ပြွတ်သိပ် စုပြုံ နေထိုင်နေရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကိုလိုနီခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့တဲ့ မြို့လည်နေရာတွေမှာ ယခင်က စတင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့တဲ့ ဂျာမန်တွေရဲ့ အမျိုးအနွယ်တွေက ရှေးဟောင်း အိမ်ကြီးအိမ်ကောင်းတွေမှာ ဆက်လက် နေထိုင်နေကြချိန်မှာ အဲဒီ ဂျာမန်တွေရဲ့ မူလမျိုးဆက် အခြေချ ဂျာမန်တွေ ကျွန်ပြုခြင်းကို ခံခဲ့ရသူ အဆက်အနွယ်တွေကတော့ သစ်သားနဲ့ သတ္ထု အပိုင်းအစတွေကို အိမ်လုပ်နေကြရလောက်အောင် လူနေမှု အဆင့်အတန်းကလည်း အလွန်ကွာဟနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုလို အခြေအနေတွေကြောင့် ယခင်ဂျာမန်တွေ ယူထားခဲ့တဲ့ မြေတွေ အတွက် လက်ရှိဂျာမနီအစိုးရက မြေဖိုး ပြန်ပေးပြီး လက်ရှိ ဟီရဲယိုးနဲ့ နာမားလူမျိုးစုတွေအကြား မြေကွက်တွေ ပြန်လည် ခွဲဝေပေးဖို့ တောင်းဆိုမှုတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။

နမီးဘီးယားမှာ အခြေချနေထိုင်လာကြတဲ့ လူဖြူတွေ ရှိနေရာမှာ ဂျာမန်အနွယ်တွေက အများဆုံးဖြစ်ပြီး နမီးဘီးယား အခြေစိုက် လူဖြူတွေဟာ နမီးဘီးယား လယ်ယာမြေရဲ့ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းလောက်အထိ ပိုင်ဆိုင်ထားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုလို နမီးဘီးယား မြေတွေ ပိုင်ဆိုင်သူ အများစုက ဂျာမန်အနွယ်တွေ ဖြစ်ပေမဲ့ ၁၉၁၅ ကတည်းက ဂျာမန်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်သူတွေကို မောင်းထုတ် သိမ်းပိုက်ခဲ့တဲ့ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ အခြေစိုက် ဒတ်ချ်အနွယ် လူဖြူတွေကလည်း နမီးဘီးယားမြေတွေ ပိုင်ဆိုင်ထားတာတွေ ရှိနေပါတယ်။

တချို့ လူဖြူ ပိုင်တဲ့ မြေတွေ ဘယ်လောက် ကျယ်ပြန့်သလဲဆိုရင် မိုင် ၄၀ဝ ပတ်လည်လောက် ရှိတဲ့ တစ်မိသားစုပိုင် မြေကွက်တခုတောင် ရှိပါတယ်။

ခုလို ပြန်လည် ဝယ်ယူပေးဖို့အရေး ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးဖို့ ဂျာမနီအစိုးရက သဘောတူထားပေမယ့် “နစ်နာကြေး” ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းကိုတော့ မသုံးချင်ဘူး ဖြစ်နေတယ်ဆိုပြီး ဂျာမနီအစိုးရနဲ့ အခုလို ကိစ္စတွေ ဆွေးနွေးနေတဲ့ ညှိနှိုင်းရေးမှူး ဇက် ငါဗီရူးက ပြောပါတယ်။

ဒါပေမဲ့လည်း လက်ရှိ ဂျာမန်အစိုးရဟာ နမီးဘီးယားနိုင်ငံရဲ့ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေး၊ အိုးအိမ် အရေးနဲ့ ပင်လယ်ရေ သန့်စင်ရေးအပိုင်းတွေ ကူညီပေးဖို့ ဆွေးနွေးနေပြီး ငွေကြေးပမာဏ ဘယ်လောက်အထိ ကူညီမှာလဲ ဆိုတာကိုတော့ ပြောဖို့ခက်သေးတယ်လို့ မစ္စတာ ငါဗီရူးက ပြောပါတယ်။

ဂျာမနီအစိုးရဘက်ကတော့ နမီးဘီးယားအစိုးရနဲ့ ဆွေးနွေးမှု အခြေအနေနဲ့ ပတ်သက်လို့ အများပြည်သူ သိအောင် ထုတ်ပြန်ပြောဆိုဖို့ ငြင်းဆန်ထားပါတယ်။

အခုလို ဂျာမနီနဲ့ နမီးဘီးယားတို့ ဆွေးနွေးလာတာ ၆ နှစ်လောက် ဖြစ်လာပြီဖြစ်တဲ့အတွက် လက်ရှိ ဟီရဲယိုးနဲ့ နာမား လူမျိုးစု အများအပြားက အားမရ ဖြစ်လာကြပြီး ဒီလူမျိုးစုတွေရဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်မဆွေးနွေးဘဲ နမီးဘီးယား အစိုးရနဲ့ပဲ တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးနေတဲ့ ဂျာမနီကို မစ္စတာ လိတ်ဒလောက ဝေဖန်ထားပါတယ်။

အခုလို အစိုးရအချင်းချင်းသာ ဆွေးနွေးရာက ရလာတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေဟာ လူမျိုးတုံးတောင် လုပ်ဆောင်မှု အလုပ်ခံရခြင်း မရှိခဲ့တဲ့ လက်ရှိ နမီးဘီးယားနိုင်ငံရဲ့ အများစုဖြစ်သူ အိုဗန်ဘို လူမျိုးစုတွေလည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရရှိသွားမှာကို စိုးရိမ်နေသူတွေလည်း ရှိနေပါတယ်။

ဟီရဲယိုး လူမျိုးစု ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဗကူယီ ရူကိုရို ဟာ ဂျာမနီဘက်က နစ်နာကြေးပေးဖို့အတွက် အမေရိကန်နိုင်ငံက တရားရုံးတွေမှာ သွားရောက် တရားစွဲထားခဲ့ပြီး အခုအချိန်အထိတော့ အောင်မြင်မှု မရသေးပါဘူး။

လက်ရှိ နမီးဘီးယား အခြေစိုက် ဂျာမန်အနွယ်ဝင်တွေ လက်အောက်မှာ ပြည်တွင်း လုပ်ခ အနိမ့်ဆုံး သတ်မှတ်ချက်နဲ့ အလုပ်လုပ်နေရတဲ့ ယခင် အဲဒီ ဂျာမန်တွေရဲ့ ယခင် အဆက်အနွယ်တွေ ကျွန်ပြုခံရသူများက ပေါက်ဖွားလာသူ မျိုးဆက်တွေကြားမှာတော့ နှစ်ဖက် အစိုးရ သဘောတူမှုရဖို့ ဆက်လက် မစောင့်ဆိုင်းနေတော့ပဲ အင်အားသုံး မြေသိမ်းဖို့အထိပါ စဉ်းစားလာကြတယ်ဆိုတော့ ဂျာမန်အစိုးရဘက်က အချိန် ဆိုင်းမနေသင့်ဘူးလို့ လိတ်ဒ်လော ပရင်ဂန်ဒါက ပြောပါတယ်။

နမီးဘီးယား အခြေစိုက် ဂျာမန်တွေဘက်ကတော့ လူမျိုးတုံးအောင် လုပ်ဆောင်မှု ရှိခဲ့တယ်ဆိုတာကို လက်မခံသူတွေလည်း ရှိနေကြပါတယ်

အထူးသဖြင့် ၁၉၀၄ ခုနှစ်မှာ ဂျာမနီရဲ့ ကိုလိုနီနယ်များဆိုင်ရာ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သူ လိုသာ ဗွန် ထရိုသာ က လက်မှတ်ထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ “ဂျာမန်နယ်မြေအတွင်း တွေ့ရှိရသော ဟီရဲယိုး လူမျိုးစုဝင်များကို သေနတ် သို့မဟုတ် ကျောင်းလာသော တိရစ္ဆာန် ပါလာသည် ဖြစ်စေ၊ မပါလာသည် ဖြစ်စေ အဆုံးစီရင်ရမည်” ဆိုတဲ့ အမိန့်စာဟာ ဂျာမနီအစိုးရ မူဝါဒ လို့ မဆိုနိုင်ပဲ၊ အဲဒီ အမိန့်ကို တကယ်လည်း အကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့ဘူးလို့ ဆိုကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါ့အပြင် ဟီရဲယိုး လူမျိုးစုတွေက ဂျာမန်တွေကို ၁၉၀၄ ခုနှစ်မှာ ပုန်ကန်ခဲ့ပြီး နမီးဘီးယားမှာ အခြေချ နေထိုင်နေသူ ဂျာမန် ၁၂၀ လောက်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြတာကိုလည်း လက်ရှိ နမီးဘီးယား အခြေစိုက် ဂျာမန်တွေက ပြန်လည် ထောက်ပြကြပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာလည်း ဂျာမန်တွေက လူမျိုးတုံးအောင် လုပ်ဆောင်မှု ရှိခဲ့တာတွေကို လက်ခံတဲ့ နမီးဘီးယား အခြေစိုက် ဂျာမန်တွေလည်း ရှိနေပါတယ်။

နမီးဘီးယားနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးကာစက အစိုးရဝန်ကြီး လုပ်ခဲ့သူ အန်တွန် ဗွန် ဗရဲတားရှိုင်းမ် ဦးဆောင်ပြီး ယခင် ဖြစ်ခဲ့တာတွေနဲ့ ပတ်သက်လို့ နမီးဘီးယားအခြေစိုက် ဂျာမန်တွေအကြား သာမက သူတို့နဲ့အတူ ဟီရဲယိုး၊ နာမားလူမျိုးစုတွေပါ ပါဝင်တဲ့ လတ်တလော ဆွေးနွေးပွဲတွေလုပ်ဖို့လည်း စီစဉ်ထားခဲ့ပြီးသား ဖြစ်ပေမဲ့ ကိုဗစ်-၁၉ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ကပ်ရောဂါ အခြေအနေတွေကြောင့် ဆိုင်းငံ့ထားပါတယ်။

နမီးဘီးယား အခြေစိုက် ဂျာမန်တွေဘက်က ဂျာမနီနဲ့ နမီးဘီးယား အစိုးရတို့ရဲ့ လူမျိုးတုံးအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့မှု တရားမျှတရေး ဆွေးနွေးမှုတွေကို ထောက်ခံပေးမယ်ဆိုရင် ဂျာမနီဘက်က အပြီးသတ် သဘောတူပေးနိုင်တယ်လို့လည်း ယူဆထားကြပြီး နမီးဘီးယား အစိုးရဘက်ကလည်း ဂျာမနီရဲ့ လာမယ့် စက်တင်ဘာလ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်ခင် သဘောတူနိုင်ဖို့ မျှော်မှန်းထားပါတယ်။

ဒီဖြစ်စဉ်တွေကို လေ့လာနေတဲ့ ဂျာမန်အနွယ် နမီးဘီးယန်း နိုင်ငံသား ပညာရှင်လည်းဖြစ်၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ တဦးလည်းဖြစ်သူ ဟန်းနင်း မယ်လ်ဘာ ကတော့ ဂျာမနီကသာ နမီးဘီးယားနဲ့ အခုလို သဘောတူညီမှု ရသွားမယ်ဆိုရင် အခြား ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်သူ လုပ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ဥရောပနိုင်ငံတွေကို ကိုလိုနီဟောင်း လွတ်လပ်တဲ့ နိုင်ငံတွေက အလားတူ တောင်းဆိုလာကြမှာကို စိုးရိမ်နေတဲ့ နိုင်ငံတွေလည်း ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဂျာမန်ကိုလိုနီဟောင်း ဖြစ်တဲ့ တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံဆိုရင် ဂျာမနီကို အလားတူ နစ်နာကြေး တောင်းဆိုထားပြီးသားဖြစ်ပြီး အခြား ဂျာမန်ကိုလိုနီဟောင်းဖြစ်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံတွေကလည်း အလားတူ တောင်းဆိုလာနိုင်ခြေ ရှိနေပါတယ်။