ထရမ့်မူဝါဒ- နီးပြီးမှ ပြန်ဝေးရမယ့် မိသားစုတွေ

ဖလော်ရီဒါပြည်နယ် လိခ်လန်းမြို့ ရေစပ်က အိမ်မှာ မာဗန်က သူအင်မတန်ချစ်တဲ့ အစ်မရင်း ရိုချယ်၊ မွေးမိခင်ရင်း ဂါလင်း တို့နဲ့အတူ ရယ်မောနေပါတယ်။

ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာအောင် သူတို့မိသားစုတွေ တကွဲတပြားဖြစ်ခဲ့ပေမဲ့ ပြန်ဆုံခဲ့ကြပြီး သူ့ရဲ့ ၁၆ နှစ်မြောက်မွေးနေ့ပွဲကို အတူကျင်းပနေတာပါ။ သူတို့မောင်နှမ နှစ်ယောက်ကြားက နွေးထွေးကိုလည်း မြင်နေရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု သူတို့ပြန်ခွဲခွာရမယ့်အရေး စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။

အဲဒီကျင်းပနေသူတွေထဲမှာ စတေဆီ နာဂါလီ အန်ဂူလို လည်း ပါပါတယ်။ သူက ၂၀၁၀ ဟေတီ ငလျင်ကြီးအပြီးမှာ အသက်သုံးနှစ်အရွယ် မာဗန်ကို ဟေတီကနေ မွေးစားခဲ့သူပါ။

အဲဒီနောက်ပိုင်း ကျယ်ပြန့်လာတဲ့ ဂိုဏ်းဂဏအကြမ်းဖက်မှုတွေက ကာရေဘီယံကျွန်းနိုင်ငံမှာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကျပ်အတည်းသစ် ဖြစ်ခဲ့တဲ့အခါ၊ စတေဆီဟာ ပြီးခဲ့တဲ့ သုံးနှစ်တုန်းက ဂါလင်းနဲ့ ရိုချယ်တို့ အမေရိကန်ကို လာနိုင်အောင် ကူညီပေးခဲ့ပြီး မိသားစုကို ပြန်ပေါင်းစည်းပေးခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီ ဟေတီအမျိုးသမီးနှစ်ဦးကို သူတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးအတွက် နာမည်ပြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။

သူတို့ဟာ Temporary Protected Status (TPS) လို့ခေါ်တဲ့ အစီအစဉ်အောက်မှာ အမေရိကန်မှာ တရားဝင် နေထိုင်အလုပ်လုပ်နေကြပါတယ်။ ဒီအစီအစဉ်ဟာ စစ်ဒဏ် ဒါမှမဟုတ် သဘာဝဘေးဒဏ်သင့်ထားရတဲ့ နိုင်ငံတွေကနေ လာရောက်ပြီး အမေရိကန်မှာ ရှိနှင့်ပြီးသား လူတွေကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ အစီအစဉ်ပါ။

ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ရဲ့ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး မူဝါဒတွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောင်းလဲမှုရဲ့ အစိတ်အပိုင်းအရ ဖေဖော်ဝါရီလမှာ ဟေတီနိုင်ငံသား သုံးသိန်းခွဲ အတွက် TPS သက်တမ်းကုန်ဆုံးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခုနှစ်မှာ ၂၁ နှစ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ ရိုချယ်က မာဗန်ရဲ့ မွေးနေ့ကိတ်ပေါ်က ဖယောင်းတိုင်မီးကို မှုတ်ရင်း ပျော်နေပေမဲ့ မိခင်းရင်း ဂါလင်းရဲ့ အပြုံးတွေက ဖျော့တော့ မှေးမှိန်သွားပါတယ်။ လအနည်းငယ်အတွင်း ဒီအမျိုးသမီး နှစ်ဦး ပြည်နှင်ဒဏ်ကြုံရနိုင်တာကြောင့်ပါ။

ဟေတီမှာ ငလျင်လှုပ်ခတ်ပြီးနောက် ဂါလင်းက မြို့တော် ပေါ်တိုပရင့်စ်မှာ နေထိုင်ခဲ့ပြီး သူ့ရဲ့ ကလေးတွေကို ထောက်ပံ့ကျွေးမွေးနိုင်ဖို့ ရုန်းကန်နေရပါတယ်။ သူက မာဗန်ကိုမွေးစားဖို့ ပေးလိုက်ရတာက မာဗန့်ကို ပိုကောင်းတဲ့ဘဝ ရစေချင်တာကြောင့်လို့ ဆိုပါတယ်။

ကုမ္ပဏီကြီးတွေမှာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် အိမ်ခြံမြေ ပြုပြင်မွမ်းမံရေးလုပ်ငန်းလုပ်နေတဲ့ စတေဆီက ဘေးအန္တရာယ်အပြီးမှာ ဟေတီနိုင်ငံက ကလေးတစ်ယောက်ကို မွေးစားဖို့ စိတ်အားထက်သန်ခဲ့သူပါ။ သူ့ကလေးနှစ်ယောက်နဲ့အတူ မာဗန့်ကိုပါ ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့တယ်လို့ ပြောပါတယ်။

မကြာသေးမီက အကြမ်းဖက်မှုတွေအကြောင်း ကြားသိရပြီးနောက် သူဟာ ရိုချယ်နဲ့ ဂါလင်းတို့ အမေရိကန်ကို လာရောက်နိုင်မယ့် တရားဝင်နည်းလမ်းတွေကို စလေ့လာခဲ့ပါတယ်။ ၂၀၂၃ မှာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အစီအစဉ်တစ်ခု စခဲ့တဲ့အခါ သူတို့ချက်ချင်း လျှောက်ထားခဲ့ပါတယ်။

"သုံးပတ်အကြာမှာ သူတို့ခွင့်ပြုချက်ရတယ်။ လေယာဉ်နဲ့ ကျွန်မတို့ဆီ ရောက်လာခဲ့တယ်" လို့ စတေဆီက ပြောပါတယ်။

ဒီဟေတီအမျိုးသမီးနှစ်ဦးဟာ အိမ်ခန်းရှာမရခင်မှာ စတေဆီရဲ့ ခြံရှေ့က ကားအိမ်ထဲမှာနေခဲ့ကြပါတယ်။ အခုတော့ ဂါလင်းက ဟိုတယ်တခုမှာ အလုပ်လုပ်နေပြီး ရိုချယ်က စူပါမားကတ်တခုနဲ့ ကလေးထိန်းကျောင်းမှာ လုပ်နေပါတယ်။ သူနာပြုတစ်ဦးဖြစ်ဖို့ကတော့ သူ့ရဲ့ အိပ်မက်ဖြစ်ပါတယ်။

မာဗန်က သူတို့ရဲ့ တိုက်ခန်းမှာ မကြာခဏ သွားအိပ်လေ့ရှိပြီး သူ့မိခင်ရင်း ဂါလင်းချက်တဲ့ ဟေတီအစားအစာတွေကို သူကြိုက်ပါတယ်။ အခု သူ့ဘဝက ပိုပြည့်စုံတယ်လို့ ခံစားရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ရိုချယ်နဲ့ ဂါလင်းတို့က ဟေတီကို ပြန်ရမှာကို ကြောက်နေကြပါတယ်။ ဟေတီမှာ အုပ်စုဖွဲ့အကြမ်းဖက်မှုတွေကြောင့် လူဦးရေရဲ့ ဆယ်ပုံတစ်ပုံလောက်က အိုးအိမ်စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရပါတယ်။

ပြန်ပေးဆွဲတာနဲ့ သတ်ဖြတ်တာတွေလည်း သိသိသာသာ မြင့်တက်လာတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂက ပြောပါတယ်။ ဒါတင်မက မုဒိမ်းမှုနဲ့ မီးရှို့မှုတွေ ထိန်းမနိုင်ဖြစ်နေတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အသက် ၂၁ နှစ်ရှိပြီဖြစ်တဲ့ ရိုချယ်က ပေါ်တိုပရင့်စ်မှာ သူ့ရဲ့ အကြီးမားဆုံး ကြောက်စိတ်က ပြန်ပေးဆွဲတဲ့ ကိစ္စတွေပါ။

"ကျွန်မလို မိန်းကလေးငယ်တွေကို ပြန်ပေးဆွဲသွားကြတာ မြင်ဖူးတယ်" လို့ ရိုချယ်ကပြောပြီး "သူတို့က ဓားစာခံကြေးတောင်းပေမဲ့ ပြန်မပို့ပေးကြဘူး'' လို့ ဆိုပါတယ်။

တချို့ မိန်းကလေးတွေဆိုရင် အဓမ္မကျင့်ခံရ၊ အသတ်ခံရတယ်လို့ သူက ယုံကြည်နေပါတယ်။

အလောင်းတွေ မီးရှို့ခံရတာနဲ့ အုပ်စုဖွဲ့ ပစ်ခတ်မှုတွေ အပါအဝင် ထိတ်လန့်ဖွယ် ရုပ်သံတွေကို ဟေတီက သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ ဆွေမျိုးတွေဆီကနေ နေ့တိုင်းတွေ့ရတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

"တစ်ချိန်လုံး သေနတ်ပစ်ခတ်မှုတွေ ဖြစ်နေကြတာပါ။ လုံးဝအပြင်ထွက်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး" လို့ ပြောပါတယ်။

စတေဆီက ပြီးခဲ့တဲ့ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ သုံးခု မှာ သမ္မတထရမ့်ကိုမဲပေးခဲ့သူပါ။ ဒါပေမဲ့ ရိုချယ်နဲ့ ဂါလင်းတို့ ပြန်ပို့ခံရနိုင်တဲ့ အရေးကြောင့် ထိတ်လန့်သွားခဲ့ပါတယ်။

"ကျွန်မတို့ရဲ့ နယ်စပ်ကိုလုံးဝဖွင့်ချလိုက်မလား။ နိုး.. ကျွန်မတို့လုံးဝ မလိုချင်ဘူး။ ရာဇ၀တ်ကောင်တွေကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးစေချင်သလား၊ ဟုတ်တာပေါ့။ လုံးဝ လိုချင်တာပေါ့။"

"ဒါပေမယ့် အခုလို မိသားစုတွေကို ခွဲထုတ်ပြီး လုံးဝ မလုံခြုံတဲ့ နိုင်ငံတွေဆီ ပြန်ပို့တာက တွေးလို့မရအောင်နဲ့ အသိဉာဏ်ကင်းမဲ့တယ်လို့ ခံစားရတယ်"လို့ စတေဆီက ပြောပါတယ်။

ဟေတီနိုင်ငံသားတွေအတွက် TPS ကို ၂၀၁၀ မှာ စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီးကတည်းက ထပ်ခါတလဲလဲ သက်တမ်းတိုးပေးခဲ့ပါတယ်။

အခုတော့ အမေရိကန်ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးဌာန (DHS) က "ဟေတီနိုင်ငံရဲ့ အခြေအနေက ဟေတီနိုင်ငံသားတွေ နေရပ်ပြန်နိုင်တဲ့အထိ စိတ်ချရလောက်အောင် တိုးတက်လာပြီ" လို့ဆိုပြီး TPS အသက်ဝင်မှုကို ဖျက်သိမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ တဖက်မှာတော့ အမေရိကန်အစိုးရက သူတို့ရဲ့ နိုင်ငံသားတွေကို ဟေတီနိုင်ငံနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သတိပေးချက် ထုတ်ထားပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ "ပြန်ပေးဆွဲမှု၊ ရာဇ၀တ်မှု၊ အကြမ်းဖက်လှုပ်ရှားမှု၊ လူထုမငြိမ်မသက်မှုများ" ကြောင့် ဟေတီကို ခရီးသွားတာမလုပ်ဖို့ သတိပေးထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အမေရိကန် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဝန်ဆောင်မှုဌာနက ဟေတီနိုင်ငံသားတွေအတွက် အဲဒီအစီအစဉ်ကို ဆက်ထားတာဟာ အမေရိကန်ရဲ့ အကျိုးစီးပွားနဲ့ မကိုက်ညီဘူးလို့ ဆိုပါတယ်။ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတွေကို စစ်ဆေးရာမှာ အခက်အခဲတွေ ရှိနေတာနဲ့ ဟေတီဥပဒေစိုးမိုးရေး ဌာနတွေဆီကနေ အချက်အလက်ရရှိဖို့ ခက်ခဲတာတွေကို ထောက်ပြပြီး "ဟေတီဂိုဏ်းတွေရဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုကြီးကြီးမားမား" ရှိနေတဲ့အကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြပါတယ်။

TPS ကို အလွဲသုံးစားလုပ်တာနဲ့ အမြတ်ထုတ်တာတွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ စက်တင်ဘာလမှာ ဘီဘီစီကို DHS ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးကလည်း ပြောပါတယ်။

TPS ပြီးဆုံးသွားသူတွေက မိမိဆန္ဒအလျောက် ထွက်ခွာနိုင်တာ ဒါမှမဟုတ် အခြားလူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဆိုင်ရာ နည်းလမ်းတွေကို ရွေးချယ်နိုင်တာတွေ လုပ်နိုင်တယ်လို့ အမေရိကန်အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ကပြောပါတယ်။ အနည်းစုကတော့ နေထိုင်နိုင်ဖို့ အရည်အချင်းပြည့်မီတယ်လို့ ရှေ့နေတွေက ပြောကြပြီး အများစုကတော့ တရားမဝင်နေကြမယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

မိုင်ယာမီမှာ မော်နစ်လို့ခေါ်တဲ့ တခြားဟေတီအမျိုးသမီးတစ်ဦးက အမေရိကန်မှာ ၁၆ နှစ်ကျော်နေထိုင်ခဲ့သူပါ။ သူ့ရဲ့ အိမ်ငယ်လေးမှာ သူ့ရဲ့ ခင်ပွန်း၊ သား၊ သမီးတို့ရဲ့ ဓာတ်ပုံတွေ စီတန်းထားပါတယ်။

သူကလည်း ပြည်နှင်ဒဏ်စိုးရိမ်ချက်နဲ့ ရင်ဆိုင်နေရသူပါ။ သူတို့မိသားစုထဲမှာ သူ့ခင်ပွန်းက အမြဲတမ်းနေထိုင်သူဖြစ်ပြီး သမီးက အမေရိကန် နိုင်ငံသား ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ သားဖြစ်သူက ဂရင်းကတ်လို့ သိကြတဲ့ အမြဲတမ်းနေထိုင်ခွင့်အတွက် လျှောက်လွှာတင်ထားပါတယ်။

ဘတ်စ်ကားမောင်းသူအဖြစ်အလုပ်လုပ်နေတဲ့ မော်နစ်က ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှာ TPS ကို မပြောင်းခင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာအစီအစဉ်တစ်ခုအောက်ကနေ တရား၀င်လာခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

"ဟုတ်တယ်လေ။ အဲဒါက ယာယီကာကွယ်ပေးမှုအခြေအနေ။"

"ဒါပေမယ့် မွေးရပ်မြေက လုံခြုံရင်တော့ ယာယီပေါ့။ ဒါပေမဲ့ အခု ဟေတီက မလုံခြုံဘူး"လို့ မော်နစ်က ပြောပါတယ်။

မော်နစ်က သူ့ပါးပြင်က မျက်ရည်တွေကို သုတ်လိုက်ပြီး '' ကျွန်မကိုဟေတီကို ပြန်ပို့မယ့်အစား သတ်လိုက်တာမှ ကောင်းပါတယ်။ ကျွန်မအဲဒီကိုပြန်ရရင် အားလုံးဆုံးရှုံးသွားမှာ။သေရင်လည်းသေသွားနိုင်တယ်'' လို့ သူက ပြောပါတယ်။

၁၉၉၀ ကတည်းကစတဲ့ TPS အစီအစဥ်ကို အမေရိကန်မှာ နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ခန့်က လူတစ်သန်းကျော် ကိုင်ဆောင်ထားပါတယ်။

အခုနှစ်မှာ အမေရိကန်အစိုးရသစ်က အာဖဂန်နစ္စတန်၊ ကင်မရွန်း၊ ဟွန်ဒူးရပ်စ်၊ နီပေါ၊ နီကာရာဂွာနဲ့ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ ခြောက်နိုင်ငံအတွက် TPS ပေးအပ်ထားတာကို ရပ်လိုက်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဟေတီနိုင်ငံသားတွေအတွက် TPS ကိုရပ်ဆိုင်းဖို့ရာမှာ ဥပဒေဆိုင်ရာစိန်ခေါ်မှုများစွာ ရှိနေပါတယ်။

မဲဆန္ဒရှင် ၅၆ ရာခိုင်နှုန်းက ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကို ထောက်ခံခဲ့တဲ့ ဖလော်ရီဒါမှာ စတေဆီလိုမျိုး ရီပတ်ဘလစ်ကန် ထောက်ခံသူ အများအပြားက လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းတာကို မြင်ချင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိမူဝါဒတွေကြောင့် လူသားစာနာမှုဆိုင်ရာကိစ္စတွေ ထိခိုက်မှုကိုတော့ စိုးရိမ်တယ်လို့ပြောကြပါတယ်။

ရီပတ်ဘလစ်ကန်ပါတီက လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မဲဆန္ဒရှင်တွေနဲ့ "လုံးဝအဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်နေတယ်'' လို့ စတေဆီက ခံစားနေရပါတယ်။

ဒေသအခြေစိုက် စီးပွားရေးသမားလည်းဖြစ် ပေါ့ခ် ကောင်တီရဲ့ ရီပတ်ဘလီကန် အကြီးအကဲလည်းဖြစ်တဲ့ ဆမ်ရိုမိန်း ကတော့ သနားစာနာမှု နည်းပါတယ်။

"ဒါဟာ ယာယီဖြစ်တယ်ဆိုတာ ခင်ဗျားတို့လည်း သိပါတယ်။ ယာယီအခြေအနေနဲ့ ခင်ဗျားတို့ ဘဝကိုတည်ဆောက်ခဲ့တာပဲ။ အခု သက်တမ်းကုန်တော့မှာကို ခင်ဗျားစိတ်မကောင်းဖြစ်တယ်။ဒါပေမဲ့ စည်းမျဉ်းတွေက ဘာတွေလဲဆိုတာ ကျွန်တော်တို့အားလုံး သိကြတာပဲ။"

ဟေတီရဲ့ အခြေအနေအရ ဘေးကင်းစိတ်ချရမှု ရှိ၊ မရှိကို အကဲဖြတ်နိုင်တဲ့ အရည်အချင်းသူ့မှာမရှိပေမဲ့ သက်ဆိုင်ရာ အရာရှိတွေရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ယုံကြည်တယ်လို့ သူကပြောပါတယ်။

မစ္စတာရိုမိန်းက အမေရိကကို "တရားဥပဒေစိုးမိုးတဲ့နိုင်ငံ" အဖြစ် ယုံကြည်ပြီး လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု "ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ လိုအပ်တယ်"လို့ ထပ်ဖြည့်ပြောပါတယ်။

ရိုချယ်နဲ့ ဂါလင်းတို့ သားအမိအတွက် အနာဂတ်က မသေချာမရေရာမှုတွေနဲ့ ပြည့်နှက်နေပါတယ်။

ရိုချယ်က "အမေရိကဟာ လွတ်လပ်မှုနဲ့ ဘေးကင်းတဲ့တိုင်းပြည်ဖြစ်တယ်လို့ ကျွန်မတို့ကို ပြောခဲ့ကြတယ်။ အခုကျွန်မတို့ ဘယ်မှာနေရမှန်း မသိတော့ဘူး။"

မာဗန်က "ကျွန်တော့် အစ်မကို အရမ်းချစ်တယ်။ "သူ တစ်ခုခုဖြစ်သွားရင် ကျွန်တော်ဘာလုပ်ရမလဲတောင်မသိဘူး'' လို့ ပြောပါတယ်။

အမေ၊ သားနဲ့ သမီးတို့ သုံးယောက်သား ဓာတ်ပုံရိုက်နေကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်လပိုင်းနည်းနည်းလောက်ဆိုရင် သူတို့ထဲက နှစ်ယောက်က မရှိနိုင်တော့ပါဘူး။