ဘိုဝင် - ဂါဇာငြိမ်းချမ်းရေး ထရမ့်အစီအစဥ်အရှိန်ကောင်းပေမဲ့ မပြတ်သားလို့ အောင်မြင်ဖို့ခက်

ဂါဇာစစ်ပွဲအဆုံးသတ်ရေးနဲ့ စစ်ကြောင့် ဖွတ်ဖွတ်ညက်ညက်ကြေနေတဲ့ဂါဇာကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး ထရမ့်ရဲ့ မူဘောင်သဘောတူညီချက်ဟာ နောက်ကွယ်မှာတော့ အရှိန်အဟုန် ရှိနေပါတယ်။

အဲဒီမူဘောင်ထဲက အကြောင်းအရာအများစုဟာ သမ္မတ ထရမ့် ဆီကနေ လာတာပါ။

ဂျော်ဒန်၊ အီဂျစ်၊ ကာတာ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ ပါကစ္စတန်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ တူရကီတို့အပါအဝင် အစီအစဥ်ကိုထောက်ပံ့ပေးခဲ့ကြတဲ့ အာရပ်ဦးဆောင်နိုင်ငံတွေနဲ့ အစ္စလာမ်နိုင်ငံတွေဆီကလည်း အဲဒီလိုအရှိန်အဟုန်တွေ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ကြတာပါ။

ပြီးတော့ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ဘေးမှာ ရပ်နေတဲ့ အစ္စရေး ဝန်ကြီးချုပ် နေတန်ညာဟုကလည်း အဲဒီအစီအစဥ်ကိုလက်ခံခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့်လည်း အဲဒီလို အကောင်အထည်ဖော်ကြမယ့်အရာထဲမှာ နေတန်ညာဟုက လူသိရှင်ကြားဝေဖန်ထားတဲ့ ပါလက်စတိုင်းကို နိုင်ငံအသိအမှတ်ပြုရေးဖြစ်ပေါ်စေဖို့ လမ်းကြောင်းမျိုးလည်း ပါဝင်နေပါတယ်။

အရှိန်မြင့်လုပ်ဆောင်ဖို့အတွက်တော့ ဟားမတ်စ်အနေနဲ့ လက်ခံမလား လက်မခံဘူးလားဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်ဖို့ "၃ ရက်ကနေ ၄ ရက်အထိ" အချိန်ရှိတယ်လို့ ထရမ့်က ပြောပါတယ်။

တကယ်လို့ လက်မခံဘူးလို့ ဖြေရင်တော့ စစ်ပွဲက ဆက်ရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။

အခုအဆိုပြုထားတဲ့သဘောတူညီချက်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ ၁ နှစ်ကျော်တုန်းက အမေရိကန် သမ္မတ ဂျိုး ဘိုင်ဒန် တွန်းတွန်းတိုက်တိုက်လုပ်ခဲ့တဲ့အစီအစဉ်နဲ့ အတော်လေးဆင်တူပါတယ်။

အဲဒီကတည်းက ဂါဇာမှာ ပါလက်စတိုင်းအရပ်သားတွေ အကြီးအကျယ်သတ်ဖြတ်ခံရ၊ ပျက်စီးမှုတွေဖြစ်ပြီး အငတ်ဘေးဆိုက်နေပါတယ်။ တဖက်မှာလည်း ဂါဇာထဲမှာ အစ္စရေး ဓါးစာခံတွေ ဟာ ပူပန်သောကနဲ့ အချုပ်အနှောင်ခံထားရတာ လပေါင်းများစွာဖြတ်ကျော်နေခဲ့ကြရပြီးဖြစ်ပါတယ်။

နေတန်ညာဟုဟာ သူ့အစိုးရအဖွဲ့ထဲက ခေါင်းမာတဲ့လက်ယာယိမ်းတွေရဲ့ဖိအားအောက်မှာ သူ့ရဲ့ လိုလားချက်အသစ်တွေကို ချ၊ ရည်မှန်းချက်တွေကို ရွှေ့ခဲ့တာကြောင့် ဘိုင်ဒန်ရဲ့ အစပြုခဲ့မှု ကျဆုံးခဲ့တာလို့ အစ္စရေး မီဒီယာတွေထဲမှာ အများအပြား ဖော်ပြခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမယ့်လည်း အခုမူဘောင်အစီအစဥ်ဟာ သိသာထင်ရှားတဲ့အရှိန်အဟုန်တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ ဒေါ်နယ် ထရမ့်ဟာ စစ်ပွဲရပ်ဖို့ အစ္စရေးကို ဖိအားပေးတာက ဒါက ပထမဆုံးအကြိမ်ပါ။ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ဟာ သူပြောတာကို နိုး ဆိုပြီး ပြန်တုံ့ပြန်လာတာမျိုးကို လက်ခံမှာမဟုတ်တဲ့ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အသွင် ဖမ်းထားပြီးဖြစ်ပါတယ်။

ပြီးခဲ့တဲ့ ဖေဖော်ဝါရီလအတွင်း အိမ်ဖြူတော်က ဘဲဥပုံရုံးခန်းထဲမှာ ယူကရိန်းသမ္မတဗိုလိုဒီမီယာ ဇလန်းစကီးကို ပယ်ပယ်နယ်နယ်ဆူခဲ့သလို အဆုံးသတ်မျိုး ဘယ်လိုလူမျိုးကမှ မလိုချင်ကြပါဘူး။ ဒါပေမယ့်လည်း အိမ်ဖြူတော်ကနေ ခေါင်းဆောင်တွေ ထွက်သွားတဲ့အခါမှာတော့ အကြောင်းပေါင်းစုံဟာ ပြောင်းပြန်တွေလည်း ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။

နေတန်ညာဟု တစ်ယောက် ဝါရှင်တန် ဒီစီကနေ အစ္စရေးကို မပြန်ခင် အဖြစ်အပျက်တွေနဲ့ပတ်သက်တဲ့သူ့ရဲ့သဘောထားကို ပေါ်လွင်စေမယ့်အရုပ်မျိုးကို သူ့ဝန်ထမ်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တာမျိုးရှိပါတယ်။

အဲဒီထဲက တစ်ခုက ဗြိတိန်နဲ့ အခြားဥရောပနိုင်ငံတွေက ပါလက်စတိုင်းကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ဖို့ ကြိုးစားထားတဲ့အစ္စရေးနိုင်ငံနဲ့ ယှဉ်တွဲပေါ်ထွန်းလာမယ့် လွတ်လပ်တဲ့ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံဆိုတဲ့ နှစ်နိုင်ငံပေါ်ထွန်းရေးမူနဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။

ထရမ့်အဆိုပြုထားတဲ့မူဘောင်မှာတော့ ပါလက်စတိုင်းလွတ်လပ်ရေးဆိုတဲ့ စိတ်ကူးမျိုးကို ပြီးပြီးရော ခေါင်းညိတ်ထားတာမျိုး မြင်စေပါတယ်။ အဲဒီထဲမှာ ရာမလာမှာ အခြေစိုက်ပြီး သမ္မတ မာမွတ် အဘတ်စ်ဦးဆောင်တဲ့ ပါလက်စတိုင်းအာဏာပိုင်အဖွဲ့ (PA) ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခုလိုပြောထားပါတယ်။ ''ပါလက်စတိုင်းလူထုရဲ့ရည်မှန်းချက်အတိုင်း ကျွန်ုပ်တို့ အသိအမှတ်ပြုနိုင်မယ့် ပါလက်စတိုင်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နဲ့ နိုင်ငံအဖြစ် ဦးတည်နိုင်ရေး ရှေးရှုမယ့် အခြေအနေကောင်းများ ပေါ် ထွန်းရေး'' အချက်ပါ။

မျှော်တိုင်းဝေးနေဆဲ ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံပေါ်ထွန်းရေးအိပ်မက်ဟာ နေတန်ညာဟုအတွက်တော့ သိပ်ကို များလွန်းနေပြီဆိုတာမျိုးဖြစ်ပေမဲ့ အိမ်ဖြူ‌တော်မှာတော့ သူဟာ ထရမ့် အဆိုပြုချက်ကို လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲထောက်ခံကြောင်း ပြခဲ့ပါတယ်။

"ဂါဇာမှာစစ်ပွဲအဆုံးသတ်မယ့် သမ္မတကြီးရဲ့အစီအစဥ်ကို ကျွန်တော်ထောက်ခံပါတယ်။ ဘာလို့ဆို ဒါကလည်း စစ်ပွဲမှာ ကျွန်တော်တို့ မျှော်မှန်းထားတဲ့ရည်မှန်းချက်တွေဖြစ်တာကြောင့်ပါပဲ'' လို့ သူက ပြောပါတယ်။

အစ္စရေးကိုပြန်တဲ့ လေယာဉ် ခရီးရှည်မတိုင်ခင်မှာတော့ သူက ဟီဘရူးစကားနဲ့ သူ့နိုင်ငံသားတွေကို ရုပ်သံ ဗီဒီယိုနဲ့သတင်းစကားပါးခဲ့ပါတယ်။ ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာဖို့ သူ သဘောတူလားလို့ အမေးခံခဲ့ရတယ်လို့ နေတန်ညာဟုက ရုပ်သံထဲပြောပါတယ်။ သူ့လေသံက ပြတ်ပါတယ်။

"လုံးဝပါပဲ။ လက်မခံပါဘူး။ သဘောတူညီထဲမှာ ထည့်‌ရေးထားတာတောင် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့်လည်း ကျွန်တော်တို့ဘက်က ပြန်ပြောခဲ့တာ တစ်ခုတော့ရှိတယ်။ အဲဒါဟာ ပါလက်စတိုင်း နိုင်ငံတစ်နိုင်ဆိုတဲ့ကိစ္စကို ကျွန်တော်တို့ တင်းခံရပါလိမ့်မယ်ဆိုတာပါပဲ''

သူ့အပြောအရတော့ ထရမ့်က ဒါကို သဘောတူတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အရှိန်အဟုန်ဟာ အစီအစဥ်ရဲ့အားဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အားနည်းချက်က အခုအဆိုပြုချက်မှာ ဘယ်လိုဘယ်ပုံ သွားမယ်ဆိုတာမျိုး အသေးစိတ် မပါဝင်တဲ့ကိစ္စပါ။ အဲဒါကလည်း ထရမ့်ရဲ့သံတမန်ပရိယာယ်အခင်းအကျင်းပါ။ ဗြိတိန်နဲ့ အခြားဥရောပနိုင်ငံတွေလည်း ထောက်ခံတဲ့ ထရမ့်နဲ့ နေတန်ယာညာတို့ရဲ့အဆိုပြုချက်ထဲမှာ ဘယ်အဆင့်မှာ အစ္စရေးစစ်တပ် ဘယ်လောက် တပ်ခေါက်ရမယ်ဆိုတာမျိုးတော့ ပါဝင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ စစ်ပွဲတစ်ပွဲကို ရပ်သွားစေလောက်မယ့် သံခင်းတမန်ခင်း သဘောတူညီချက်မျိုးလားဆိုရင်တော့လည်း မဟုတ်ပြန်ပါဘူး။

တကယ်လို့ ဒီအဆိုပြုချက် အလုပ်ဖြစ်မယ်ဆိုရင် ခက်ခက်ခဲခဲညှိကြနှိုင်းကြတာမျိုး လိုလာပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့်ပဲ ဒီခရီး မတွင်နိုင်မယ့်အခင်းအကျင်းတွေလည်း ထွက်လာနိုင်ပြန်ပါတယ်။

အစ္စရေးထဲက အဓိကတိုက်အခံပါတီတွေကတော့ အခုအစီအစဥ်ကို ထောက်ခံခဲ့ကြပါတယ်။ ဂါဇာကို လှပတဲ့ပင်လယ်ကမ်းခြေမြို့ဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲဖို့ အမေရိကန်က လက်လွှဲယူမယ်လို့ ဒီနှစ်အစောပိုင်းမှာ ထရမ့်ပြောခဲ့တာကို ထောက်ခံခဲ့ကြတဲ့နေတန်ညာဟုရဲ့ညွှန့်ပေါင်းအဖွဲ့ထဲက အစွန်းရောက်အမျိုးသားရေးဝါဒီတွေကတော့ အခုနောက်ဆုံးထွက်လာတဲ့ဆိုပြုချက်ကို ရှုတ်ချကြပါတယ်။

ဂါဇာက ပါလက်စတိုင်း ၂ သန်းကျော်ကို ဖယ်ရှားမယ့် အစီအစဉ်လည်း ပါဝင်တဲ့ ထရမ့်ရဲ့ မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေစီမံကိန်းကို သဘောထားတင်းမာတဲ့ အစ္စရေးလက်ယာယိမ်းတွေက ကြိုက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဂါဇာကို ကျူးကျော်ပြီး ပါလက်စတိုင်းတွေရဲ့နေရာမှာ ဂျူးအခြေချနေရာတွေ ဆောက်လုပ်ချင်တဲ့ ဂျူးအစွန်းရောက်တွေလည်း ရှိကြပါတယ်။

အခု အစီအစဥ်အသစ်မှာတော့ ဘယ်ပါလက်စတိုင်းတွေကိုမှ အတင်းအကျပ်ထွက်ခွာစေမှာမဟုတ်ပါဘူး။ အစွန်းရောက်အမျိုးသားရေးဝါဒီ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးနဲ့ အခြေချနေထိုင်မှုဆိုင်ရာစီမံရေး ခေါင်းဆောင်ဘီဇေလဲယ် စမိုထရစ်ကတော့ အခုအစီအစဉ်ကို မြူးနစ်သဘောတူညီချက်နဲ့ နှိုင်းယှဥ်ပါတယ်။

မြူးနစ်သဘောတူညီချက်ကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ အခုလိုသီတင်းပတ်မှာ လက်မှတ်ထိုးခဲ့ကြတာပါ။ နာဇီဂျာမနီလက်ထဲကနေ လွတ်လပ်ရေးယူလိုက်ပြီး မကြာခင်မှာပဲ နယ်မြေတွေကို လက်လွှတ်ဖို့ ချက်ဂိုဆလိုဗက်ကီးယား ကို ဗြိတိန်နဲ့ ပြင်သစ်တို့ကို မြူးနစ်မှာ ဖိအားပေးခဲ့တာပါ။

တကယ်လို့ ဟားမတ်စ်က သဘောတူညီချက်ကို လက်ခံရင်၊ ဘန်ဂျမင်နေတန်ညာဟုဟာ စမိုထရစ်နဲ့ သူ့ညွှန့်ပေါင်းအဖွဲ့အတွင်းက အာဏာကို ယူထားတဲ့အမာသမားတွေကို ချွေးသိပ်ဖို့နည်းလမ်းရှာချင်တာဆိုရင် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲတွေ မဖြစ်တာဟာ ဟားမတ်စ်တွေကြောင့်ဆိုတာမျိုးလို အပြစ်ဖို့နိုင်စရာနည်းလမ်းတွေ သူ့မှာ ကစားကွက်အပြည့်ပါ။ ထရမ့် အခုတစ်ခေါက် အဆိုပြုလိုက်တဲ့ သဘောတူညီချက်မူဘောင်မှာဆိုရင် တစ်ခုခုကို မကြိုက်ဘူးဆိုတာနဲ့ ဗီတိုအာဏာသုံးပြီး အကွက်ရွှေ့နိုင်တဲ့အခွင့်အလမ်းတွေကို အစ္စရေး ရရှိထားပါတယ်။

အခုအဆိုပြုချက်မူဘောင်ဟာ ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော်ကြာပြီဖြစ်တဲ့ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်းဖြစ်နေတဲ့ပဋိပက္ခတစ်ခုကို အဆုံးသတ်ဖို့ရာဖြစ်နိုင်ခြေမရှိပါဘူး။ အရှည်ကိုကြည့်ရင် ပါလက်စတိုင်းလွတ်လပ်‌ရေးကို ဦးမတည်တဲ့ ဘယ်လိုဖြေရှင်းချက်တွေကမှ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ကျဉ်းနိုင်မှာမဟုတ်ဘူးဆိုတာကို ဗြိတိန်အပြင် အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးအပြင်က နိုင်ငံတွေက ယုံကြည်ပါတယ်။

အာရပ်နဲ့ အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံတွေက နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးတွေက အခုဆိုအပြုချက်မူဘောင်ကို ထောက်ခံကြောင်းပြတဲ့သူတို့ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်တွေမှာတော့ ဂါဇာမှာ အစ္စရေး စစ်တပ် အပြည့်အဝ တပ်ရုပ်တာနဲ့ ဂါဇာကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးကို ယုံကြည်ကြောင်း ပြောထားကြပါတယ်။ နောက်ပြီး ၀န်ကြီးတွေက ''နှစ်နိုင်ငံပေါ်ထွန်းရေးမူမှာ ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံဆိုတဲ့ခေါင်းစဉ်အောက်မှာ ဂါဇာနဲ့ အနောက်ဘက်ကမ်း ပေါင်းစည်းမှုလည်း နိုင်ငံတကာဥပဒေတွေနဲ့အညီပါဝင်နိုင်ရေး အခြေခံတဲ့ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းကြောင်းတစ်ခု'' ဆိုတဲ့အချက်လည်း ထည့်ထားပါတယ်။

ဒါဟာ ပါလက်စတိုင်းတွေရဲ့မြေကို အစ္စရေးက သိမ်းထားတာဟာ တရားမဝင်ဘူးလို့ဆိုပြီး နိုင်ငံတကာတရားရုံး ICJ က ဆုံးဖြတ်ထားတာကို ရည်ညွှန်းတဲ့သွယ်ဝိုက် ပြောဆိုမှုလို့ နားလည်နိုင်ပါတယ်။

ထရမ်အဆိုပြုထားတဲ့အခုသဘောတူညီချက်ဟာ ဟားမတ်စ်အပေါ် အစ္စရေးရဲ့အောင်မြင်မှု ခြေတစ်လှမ်း ပိုနီးလာစေလိမ့်မယ်လို့ နေတန်ညာဟု ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဂျော်ဒန်မြစ်နဲ့ ပင်လယ်အကြားက နယ်မြေတွေကို ပါလက်စတိုင်းဘက်က ဘယ်လိုနည်းနဲ့ပဲရရ ရသင့်တဲ့ရပိုင်ခွင့်တွေကို သူ ငြင်းဆိုထားပါတယ်။

အစီအစဥ်က တစ်ခုတည်းဆိုပေမဲ့ အဓိပ္ပါယ်အယူ ကောက်ဆမှုက လမ်းနှစ်မျိုး ကွဲနေပါတယ်။ အခုအဆိုပြုချက်မူဘောင်ဟာ ဒီလိုအကောက်အကူနှစ်မျိုးစလုံးအတွက် ကောက်ယူ မှတ်ယူဖို့ လုံလောက်တဲ့ ဒွိဟဖြစ်စရာအခြေအနေပါ။ ဒါဟာ ကောင်းတဲ့စတင်ခြင်းတော့မဟုတ်ပါဘူး။