Darllen graffiau teithio
Mae graff teithio’n dangos y pellter a deithiwyd o bwynt penodol yn erbyn yr amser. Mae hyn yn ein galluogi i nodi’r cyflymder teithio, pwyntiau lle nad oedd unrhyw symudiad a phryd y dychwelir at y man cychwyn.
Mae’n bwysig ein bod yn gallu adnabod y mathau canlynol o symudiad ar graff pellter-amser:
Gan nad yw’r pellter yn newid, mae’r llinell lorweddol yn nodi cyfnod llonydd.
Mae llinell syth yn dangos bod y gwrthrych yn symud ar gyflymder cyson. Gan edrych ar y graff, gallwn weld bod y llinell werdd yn fwy serth na’r un goch. Mae hyn yn golygu bod y cyflymder yn fwy.
Gallwn gyfrifo’r cyflymder drwy ddefnyddio’r fformiwla:
\({cyflymder} = {pellter} ÷ {amser}\)
Mae’r llinell grom hon yn cychwyn yn serth ac yna mae’r goledd yn fwy graddol. Mae hyn yn nodi arafiad.
Mae’r llinell grom hon yn mynd yn fwy serth wrth i’r amser gynyddu. Mae hyn yn nodi cyflymiad.
Enghraifft
Mae’r graff pellter-amser hwn yn dangos taith person. Gallwn edrych ar bob rhan o’r graff yn unigol er mwyn gweld beth sy’n cael ei ddangos.
Question
1. Beth sy’n digwydd yn rhan y daith sydd wedi ei labelu ag A?
2. Beth alli di ei ddweud am ran B y daith?
3. Ar ba gyflymder mae’r person yn teithio yn rhan C?
4. Disgrifia beth sy’n digwydd yn Ch.
5. Ar ba gyflymder mae’r person yn teithio yn rhan olaf y daith, rhan D?
1. Mae rhan gyntaf y daith yn cychwyn am 8:00 ac yn gorffen am 9:00, ac felly’n para am awr.
Mae milltiroedd o adref yn cychwyn ar 0 (adref) ac yn gorffen ar 3 milltir.
\({Cyflymder} = {pellter} ÷ {amser}\)
= 3 milltir ÷ 1 awr = 3 milltir yr awr
2. Fe wnaethon nhw stopio am 30 munud (0.5 awr) rhwng 9:00 a 9:30.
3. Mae’r rhan nesaf o symudiad rhwng 9:30 ac 11:00, sy’n 1 awr 30 munud.
Er mwyn defnyddio’r amser hwn mewn cyfrifiadau cyflymder, rhaid iddo fod mewn oriau’n unig, felly rydyn ni’n defnyddio 1.5 awr.
Mae’r rhan hon yn mynd o 3 milltir i 8 milltir ar y graff, sy’n nodi pellter o 8 – 3 = 5 milltir.
\({Cyflymder} = {pellter} ÷ {amser}\)
= 5 milltir ÷ 1.5 awr = 3.33 milltir yr awr (i ddau le degol).
4. Mae rhan y graff sydd wedi ei labelu â Ch yn dangos eu bod wedi stopio am un awr.
5. \({Cyflymder} = {pellter} ÷ {amser}\)
= 8 milltir ÷ 1 awr = 8 milltir yr awr
Question
Beth yw cyfanswm y pellter a deithiwyd?
16 milltir; 8 milltir yno ac 8 milltir yn ôl.
