KALLATTIIN, Iraanitti mormiin irra deebiin ka'uun yuunivarsiitiwwan heddutti babal'ate

Haguuggii Tamsaasa Kallattii

1. Sa'aatii 3 duraPirezidantiin Al Siisii Sa'udii deemuun Ilma Mootii Sa'udii Salmaan waliin mari'ate

   Pirezidantiin Masirii Abdel Fattaa Al Siisii Wixata gara Sa'ud Arabiyaa deemuun Ilma Mootii Sa'udii Mohaammad Biin Salmaan waliin mariyaechuu waajirri pirezidantii Masirii beeksise.

   Bulchitonni lamaan waa'ee Gaazaa, muddama naannicha keessa jiruufi dhimmoota biroo biyyoota lamaan ilaallatanirratti mariyachuun kan ibsame yoo ta'u, mana jireenyaa Ilma Mootii Sa'udii keessatti dhoksaan marii taasisuun isaanii eerameera.

   Daawwannaa Al Siisii kanaan biyyoonni lamaan dhimmoota waloo naannichaafi dhimmoota idil-addunyaa biroo irratti mariyachuun tumsa waliif gochuu cimsuun hariiroo isaanii bara dheeraa lakkoofsise itti fufsiisuurratti waliin dubbachuun isaanii ibsameera.

   Hoggantoonni lamaan naannicha keessa muddamniifi walitti bu'iinsi akka hin jiraanne gochuuf, furmaata karaa nagaa fiduudhaaf, tumsa biyyoota Arabaa jabeessuuf, akkasumas dhimma keessoo keessa osoo hin galiin walabummaa biyyootaafi tokkummaa daangaa kabachiisuurratti waliigalteerra gahuu waajirri pirezidantii Masirii ibsa baaseen beeksiseera.

2. Sa'aatii 3 duraIlmi Pirezidaantii Yugaandaa Humna Addaa Sudaan (RSF) Hitlaritti fakkeesse

   Ilma Pirezidaantii Yugaandaafi Ajajaa Humna Waraanaa Yugaandaa kan ta'e Jeneraal Muhoozii Kaayinerugaabaa Humna Addaa Sudaan (RSF) Hitlaritti fakkeesseesuun qeeqe.

   Qondaalli olaanaan Yugaandaa kun RSF lammiilee nagaa Sudaan, keessumaa kanneen bifaan gurraacha ta'an "ajjeesaa jira" jechuun fuula X gubbaatte maxxanse.

   "RSF namoota nagaa gurraachota ta'an ajjeesuu akka gootummaatti ilaala... HItlaris akkanuma Yihudoota [kaampii] Oshwiiz keessatti gaazidhaan fixuu gootummaatti fudhata ilaala ture," jechuun qeeqa cimaa barreesse.

   Jeneraal Muhooziin kana kan barreesse, ajajaan humnoota RSF Hamdaan Dagaaloo Yugaandatti imaluun Pirezidaant Museeveenii waliin erga wal-argee boodadha.

   Hamzaadan Dagaaloo Pirezidaant Museeveenii wajjin wal-arguu hordofee mootummaan Sudaan Yugaandaan simachuu hin qabdu turte jechuun komatee ibsa baase.

   Ilma pirezidaantii Yugaandaafi ajajaa waraana biyyattii kan ta'e Jeneraal Muhooziin maxxansa biraa X irratti maxxanseen ammoo Humna Waraana Sudaan waliin ta'uun gurraachota Afrikaa bilisa akka baasan barreesse.

   Humna Addaa Sudaan (RSFA) kan Humna Waraana Sudaan waliin wal-waraanaa jiru "dhaabbata yakkamaa" jechuunnis ibse.

   "Pirezidaanti Tiraampiyyuu RSF akka dhaabbata yakkaatti farrajeera," jechuun barreesse.

   Jeneraal Muhoozii Kaayinerugaabaa wantoota falmisiisoo ta'an fuula X gubbaatti maxxansuun nama beekamuudha.

3. Sa'aatii 3 duraAgarsiisa waraana Itoophiyaa tibbanaa Ertiraan 'dubbii barbaacha' jette

   Agarsiisa waraannni Itoophiyaa dhihoo magaalaa Hawaasaatti mul'ise Ertiraan ''dubbii barbaacha'' jechuun qeeqxe.

   Guyyaan hundeeffama waggaa 65ffaa Ajaja Duula Addaa Raayyaa Ittisa Biyyaa Itoophiyaa magaalaa Hawaasaatti yeroo kabajametti agarsiisi waraanaa mul'ateera.

   Agarsiisa kanarratti kan argaman Ministirri Muummee Abiy Ahimad loltuun leenjii addaa fudhateefi Gaanfa Afrikaa shororkeessummaarraa tiksuu danda'u ijaaramuu dubbatani.

   Ministirri Odeeffannoo Ertiraa Yemaane G/Masqal fuula X isaaniirratti yaada kennaniin agarsiisa kana qeeqaniiru.

   Aangawaan Ertiraa paartii Itoophiyaa bulchaa jiru, Paartii Badhaadhinaa, maqaa biraan dhahan ''agarsiisa jibbaan guutame biraa waraana barbaaduufi humna agarsiisuun dubbii barbaaduuti'' jedhan.

   Dubbiin MM Abiy Ahimadis ta'e agarsiisni waraanaa kuni yeroo Itoophiyaafi Ertiraa gidduu hariiroon ture laafetti mudate.

   Biyyoonni Gaanfa Afrikaa lamaan haala amma jiruun walitti bu'iinsatti ce'uu malu jechuun xinxaltoonni himu.

   Ministirri Muummee Abiy humna addatti leenji'eefi biyyarra darbee naannicha tiksuu danda'a jedhan yeroo ibsan biyyoota lama Itoophiyaa daangessan eeran.

   Odeeffannoo guutuuf

4. Sa'aatii 3 duraIraan waliin muddama keessa kan jirtu Ameerikaan imbaasii Beerut keessaa hanga tokko gadhiistee baate

   Mootummaan Ameerikaa gamaggama tikaa erga taasiseen booda, hojjetoonni imbaasii magaalaa guddoo Libaanos, Beerut keessaa hanga tokko gadhiisanii akka ba'aniif ajaja kennuu aanga'oonni ministira dhimma allaa BBCtti himan.

   Akka ajaja kanaatti hojjetoota addatti barbaachisaniin ala akka bahanidha.

   Murteen kun kan dhufe naannicha keessatti muddamni dabalaa deemuu hordofee yoo ta'u, Pirezidantiin Ameerikaa Doonaald TiraampIraan sagantaa nukilaraashee ilaalchisee waliigalteerra kan hin geenye yoo ta'e tarkaanfii waraabaa akka fudhatan dhaadateera.

   Iraan kanaan dura Ameerikaan kan ishee haleeltu taanaan, tarkaanfii deebii kennuu akka fudhattu ibsiteetti.

   Buufataaleen waraanaa Baha Giddugaleessaa jiran akka irratti xiyyeeffatamuuu danda'us ni tilmaamama.

   Kun osoo kanaan jiruu, ministirri dhimma alaa Ameerikaa Maarkoo Ruubiyoo Israa'el daawwachuuf karoora qabate sababii tokko osoo hin sibsiine dheeresseera.

   Aanga'aan olaanaa ministeera dhimma alaa Ameerikaa tokko, "haala nageenya naannichaa ni sakkattaana. Kanaaf, sakatta'insa keenya tibba kanaa bu'uura godhachuun hojjetoota barbaachisoo ta'aniin ala achi keessa baayyachuurraa of qusachuun barbaachisaa ta'uu isaa irra geenyeerra," jedhe.

   Muddamni US-Iraan hammaannan US hojjattoonni emabsiishee Beeruut jiran akka bahan ajajje

5. Sa'aatii 4 duraIraan 'harka kennuu' caalaa maaliif Ameerikaa waliin waraana filatti?

   Waraanni Ameerikaa sochii humna isaa Baha Giddugaleessaa keessatti taasisaa jiru, tarkaanfii fudhatamuu maluuf mallattoo agarsiisuurra darbee haleellaa gaggeessuuf qophii gara taasisuutti ce'eera.

   Doonii waraanaa guddichi xiyyaarota baatu USS Abrahaam Linkan jedhamu gara qarqara Iraanitti dhiyaachuun isaa qofti tarkaanfii guddaadha.

   Guyyoota muraasa dura ammoo dooniin waraanaa xiyyaarora qabate biroon USS Jeraard R Foord jedhamu Galoo Jibirlaataritti dhiyoo yeroo deemu argameera. Haleellaa waraanaa Iraan irratti raawwatamuuf deeggarsa kennuuf gara Bahaatti deemaa jira.

   Humnoonni waraanaa Ameerikaa biroonis gara naannichaatti socho'uun bulchiinsi Pirezidant Doonaald Tiraamp, tilmaama filannoowwan garagaraa jiran walitti qabaa jira tilmaama jedhu cimseera.

   Haaldureewwan Ameerikaa akka harka kennachuutti lakkaa'aman

6. Sa'aatii 4 duraYeroo dhiibbaan US cimetti mormiin Iraanitti bifa haaraan ka'e guyyaa sadaffaa qabate

   Iraanitti mormiin barattoonni yuunivarsiitii eegalan har'a, Wiixata, itti fufuun guyyaa sadaffaa qabateera.

   Mormiin kun irra deebiin kan eegale yoo ta'u, yuunivarsiitiwwan biyyattii garaa garaattis babal'ataa jira. Mormii guddaa torbanootan biyyattii raasen namoonni heddu ajjeefamuu hordofee mormichi dhaabbatee ture.

   Amma immoo barattoonni yuunivarsiitii mootummaa Ayaatolaa Ali Kameenii mormuun hiriira gaggeessaa jiru.

   Hiriirri kun bifa haaraan kan eegale yeroo USfi Iraan gidduutti muddamni waraanaa dhalatetti.

   Maddi oduu Rooyitars miidiyaa biyyattii waabeffachuun akka gabaasetti, barattoonni dhaadannoo mootummaa mormu dhageessisuun yuunivarsiitiwwan magaalaa Tehraan keessatti hiriira gaggeessaa jiru.

   Yeroo mormiin kanaan dura gaggeeffamaa ture, Pirezidaant Tiraamp "garaarsi isinii dhufaa jiraa mormii keessan itti fufaa" jechuun mootummaa Iraan ammoo akeekkachiisaa ture.

   Ergasii USfi Iraan gidduutti dhimma nikularaa irratti mariin eegalus waan qabatamaa irratti walii galan ifa ta'e hin jiru. Gama biraan ammoo US humna waraanaa dabalataa gara Baha Giddugaleessatti geessaa jirti.

7. Sa'aatii 5 duraAshamaa!

   Tamsaasa kallattii keenya har'aa eegalleera.

   Odeeffannoo waktawaa biyya keessafi idilaadunyaa isin biraan geenya!

   Karaa Marsariitii, YouTue, Facebook fi WhatsApp BBC Afaan Oromoo odeffannoo isin biraan geenyu argachuu dandeessu.

   Dhiyaadhaa!