Giá cả tăng vọt, chiến tranh đang đánh vào túi tiền người Nga?

"Cuộc sống ngày càng đắt đỏ," Alexander, một chuyên gia quảng cáo làm việc cho một tập đoàn lớn tại Moscow, than thở.

Chỉ trong một tháng, ngân sách chi tiêu cho thực phẩm hàng tháng của anh đã tăng vọt hơn 22% - từ 35.000 rúp (gần 12 triệu đồng) lên 43.000 rúp (hơn 14 triệu đồng).

Với nền kinh tế Nga đang chao đảo giữa trì trệ và suy thoái, thường dân Nga bắt đầu cảm nhận được gánh nặng từ cuộc chiến của Điện Kremlin nhắm vào Ukraine, khi cuộc chiến sắp tròn 4 năm.

Alexander nhận thấy giá của hầu hết các mặt hàng thiết yếu đều tăng lên ở các siêu thị địa phương, từ trứng và phi lê gà đến rau củ theo mùa. Chúng tôi đã thay đổi tên của tất cả những người mà chúng tôi đã nói chuyện trong bài viết này.

Ngay cả món đồ uống yêu thích hàng ngày trên đường đi làm của anh - một ly americano từ quán cà phê địa phương - cũng đột nhiên tăng 26% từ 230 rúp (78.000 đồng) lên 290 rúp (98.000 đồng).

Giá cả ở Nga đã tăng đều đặn kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược toàn diện Ukraine, do ngân sách liên bang chủ yếu dành cho nỗ lực chiến tranh và ngành công nghiệp quốc phòng.

Điều này dẫn đến tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và sinh hoạt phí tăng cao trên khắp cả nước.

Cho đến nay, mức lạm phát cao hầu như không được người dân chú ý, đặc biệt là ở các thành phố lớn như Moscow và St Petersburg. Chi tiêu lớn đã che giấu những hậu quả kinh tế ngày càng gia tăng của chiến tranh, cũng như các lệnh trừng phạt của phương Tây và sự rút vốn đầu tư nước ngoài khỏi Nga.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng đó đã chậm lại đáng kể vào năm 2025, và khi tiền lương không còn theo kịp lạm phát, giá cả tăng cao bắt đầu ảnh hưởng đến túi tiền của người dân.

Sau đó, vào đầu năm 2026, giá cả siêu thị đã tăng mạnh 2,3% chỉ trong chưa đầy một tháng, theo dữ liệu từ cơ quan thống kê Rosstat của Nga.

Mọi thứ đều trở nên đắt đỏ hơn vào đầu năm: thịt, sữa, muối, bột mì, khoai tây, mì ống, chuối, xà phòng, kem đánh răng, tất, bột giặt và nhiều loại thuốc.

Giỏ thực phẩm trung bình

Cứ hai năm một lần vào tháng Một kể từ năm 2019, BBC lại mua cùng một giỏ hàng gồm 59 mặt hàng thiết yếu từ cùng một chuỗi siêu thị, Pyaterochka, ở Moscow. Giỏ hàng bao gồm rau củ quả, sản phẩm từ sữa và thịt, đồ hộp và mì ăn liền, bánh kẹo và đồ uống, có cả bia.

Năm 2024, giỏ hàng này có giá 7.358 rúp (2,1 triệu). Tháng trước, giỏ hàng trị giá 8.724 rúp (2,9 triệu), tức tăng 18,6%.

Con số này trùng khớp với chỉ số lạm phát thực phẩm tích lũy tổng thể là 18,1% do Rosstat công bố từ tháng 1/2024 đến cuối tháng 1/2026.

Một trong những đợt tăng giá đáng chú ý nhất trong rổ hàng hóa của chúng tôi là mức tăng gần 15% đối với giá rau quả kể từ năm 2024.

Nga phụ thuộc vào nhập khẩu rau quả, do đó giá cả tại các cửa hàng rất nhạy cảm với sự biến động của tỷ giá đồng rúp và sự gián đoạn trong chuỗi cung ứng. Cả hai điều này đều xảy ra sau khi chiến tranh ở Ukraine bắt đầu.

Đồng thời, giá các sản phẩm sữa - vốn thường được sản xuất trong nước - đã tăng vọt 41%, mức tăng lớn nhất trong rổ hàng hóa mẫu của chúng tôi trong hai năm qua. Điều này là do ngành công nghiệp sữa của Nga bị ảnh hưởng do chi phí sản xuất tăng cao, các khoản vay đắt đỏ và tình trạng thiếu nhân công.

Thuế tăng và thay đổi thói quen

Yếu tố gần đây nhất ảnh hưởng đến việc tăng giá là việc tăng thuế giá trị gia tăng (VAT) thêm hai điểm phần trăm, từ 20% lên 22% kể từ ngày 1/1.

Việc tăng thuế bán hàng có liên quan trực tiếp đến cuộc chiến ở Ukraine vì Bộ Tài chính Nga khẳng định điều này là cần thiết để tài trợ cho "quốc phòng và an ninh" của đất nước.

Trong khi Alexander đến từ Moscow nói với BBC rằng anh sẽ không thay đổi thói quen ăn uống của mình, những người khác cho hay giá thực phẩm tăng cao đã ảnh hưởng đáng kể đến chế độ ăn uống và ngân sách gia đình họ.

Bà Nadezhda, 68 tuổi, cho biết bà không còn đủ khả năng mua thịt bò và phải chuyển sang mua các loại cá rẻ tiền.

Bà và chồng, cả hai đều đã nghỉ hưu, sống ở Moscow bằng lương hưu nhà nước và thu nhập thêm của chồng. Bà Nadezhda cho biết toàn bộ lương hưu hàng tháng gần 32.000 rúp (gần 11 triệu) của bà hiện nay đều dành cho thực phẩm.

Điều đó có nghĩa là các khoản chi tiêu khác đành phải hoãn lại.

Họ đã tiết kiệm để sửa xe, nhưng gần đây phải dựa vào tiền tiết kiệm để mua thực phẩm. Tương tự, việc mua một chiếc áo khoác đông mới cho chồng bà Nadezhda, có giá khoảng 17.000 rúp (gần 6 triệu), sẽ phải đợi đến năm sau.

Kristina, một người làm marketing ở Moscow, khoảng 40 tuổi, cũng phải dùng đến tiền tiết kiệm để mua thực phẩm vào tháng trước. Cô sống cùng chồng, một huấn luyện viên cá nhân, và cho hay mình bắt đầu để ý đến các chương trình giảm giá và nhận thấy những người khác trong siêu thị cũng làm như vậy.

"Bây giờ tôi có một cách tiếp cận rất thực tế: không phải là tôi muốn ăn gì hay không muốn ăn gì, mà là 100 gram sản phẩm này chứa bao nhiêu protein," Kristina nói.

Cô và chồng không còn đủ khả năng ăn ngoài, nhưng ngay cả khi nấu ăn ở nhà, giá một bữa tối cho hai người đã tăng hơn gấp đôi - từ khoảng 1.000 rúp (340.000 đồng) lên hơn 2.000 rúp (gần 700.000 đồng).

Vào mùa hè năm 2025, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nga Elvira Nabiullina cho biết nền kinh tế đang tiến gần đến "kịch bản tăng trưởng kinh tế cân bằng".

Tuy nhiên, một số nhà kinh tế cho rằng sau khi giảm tốc đáng kể vào năm ngoái, nền kinh tế Nga hiện đang có nguy cơ thâm hụt ngân sách.

Một trong những rủi ro chính trong năm nay đến từ thị trường dầu mỏ.

Ngân sách liên bang dựa trên giả định giá dầu cao, nhưng giá thị trường đã giảm kể từ đầu năm và không có dấu hiệu tăng giá trong thời gian tới.

Doanh số bán dầu của Nga cũng bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt mới nhất của Mỹ, cắt đứt nguồn cung cho một trong những đối tác thương mại chính của Moscow, Ấn Độ.

Kết quả là chính quyền Nga có thể phải đối mặt với thâm hụt ngân sách lớn hơn so với kế hoạch ban đầu.

Việc vay vốn trở nên khó khăn do lãi suất cao - ít ai sẵn lòng cho vay đối với một quốc gia hiện đang trong tình trạng chiến tranh và có tiếng là không đáng tin cậy.

Điều đó có thể dẫn đến những biện pháp không được lòng dân hơn nữa - hoặc là tăng thuế thêm, điều này sẽ gây tổn hại cho người dân và doanh nghiệp, hoặc là cắt giảm chi tiêu ngân sách, chủ yếu là trong khu vực công. Điều đó sẽ làm chậm nền kinh tế và làm giảm thu nhập hộ gia đình hơn nữa.

"Nhìn chung, có xu hướng trì trệ và có thể suy giảm GDP," Tatiana Mikhailova, một nhà kinh tế học và trợ lý giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Penn State, bình luận với BBC.

Hiện tại, chưa có dấu hiệu nào cho thấy nền kinh tế đang suy thoái, nhưng bà tin rằng khả năng điều đó xảy ra là rất cao.

"Mỗi khi giá dầu giảm, suy thoái kinh tế có thể xảy ra ở Nga," bà nói, ngay cả khi bà tin rằng nền kinh tế có thể tiếp tục hoạt động mà không cần tăng trưởng trong một thời gian.

Những lời đó có lẽ không trấn an gì nhiều cho người dân Nga, bởi túi tiền họ vẫn đang vơi đi nhanh chóng.