Tỉ lệ sinh Trung Quốc thấp kỷ lục, dân số tiếp tục giảm

Mức sinh của Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp kỷ lục vào năm 2025, bất chấp việc chính phủ đưa ra hàng loạt các biện pháp khuyến khích để thúc đẩy tỉ lệ này, trong bối cảnh dân số cả nước giảm năm thứ tư liên tiếp.

Dữ liệu Bắc Kinh công bố hôm 19/1 cho thấy tỉ lệ sinh của nước này đã giảm xuống còn 5,63 trên 1.000 người – mức thấp kỷ lục kể từ khi Đảng Cộng sản lên nắm quyền vào năm 1949 – trong khi tỉ lệ tử vong tăng lên 8,04 trên 1.000 người, mức cao nhất kể từ năm 1968.

Dân số giảm 3,39 triệu người, xuống còn 1,4 tỷ người vào cuối năm 2025, đánh dấu tốc độ giảm nhanh hơn so với năm trước.

Đối mặt với dân số già hóa và nền kinh tế trì trệ, Bắc Kinh đã nỗ lực hết sức để khuyến khích nhiều người trẻ kết hôn và sinh con.

Năm 2016, Trung Quốc đã bãi bỏ chính sách một con lâu năm và thay thế bằng giới hạn hai con. Khi điều đó không dẫn đến sự gia tăng bền vững về tỉ lệ sinh, chính quyền đã tuyên bố cho phép tối đa ba con mỗi cặp vợ chồng vào năm 2021.

Gần đây hơn, Trung Quốc đã hỗ trợ các bậc cha mẹ 3.600 nhân dân tệ (13 triệu đồng) cho mỗi đứa con dưới ba tuổi. Một số tỉnh cũng đang đưa ra các khoản tiền thưởng cho việc sinh con, trong đó có các khoản thanh toán bổ sung và kéo dài thời gian nghỉ thai sản.

Một số biện pháp khuyến khích này đã gây ra tranh cãi. Chẳng hạn, thuế 13% mới đối với các biện pháp tránh thai - bao gồm bao cao su, thuốc tránh thai và các thiết bị tránh thai - đã làm dấy lên lo ngại về việc mang thai ngoài ý muốn và tỉ lệ nhiễm HIV tăng.

Trung Quốc hiện là một trong những quốc gia có mức sinh thấp nhất thế giới, trung bình mỗi phụ nữ chỉ sinh một con. Con số này thấp hơn rất nhiều so với mức sinh thay thế là 2,1 (mức cần thiết để giữ dân số không bị sụt giảm). Tình trạng tương tự cũng đang diễn ra tại các nền kinh tế khác trong khu vực như Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan.

Trung Quốc cũng là một trong những quốc gia đắt đỏ nhất trong việc nuôi dạy con cái, theo một báo cáo năm 2024 của Viện Nghiên cứu Dân số YuWa ở Bắc Kinh.

Nhưng một số người Trung Quốc nói với BBC rằng họ bị cản trở với những yếu tố khác - gồm cả mong muốn có một cuộc sống vô tư mà không phải lo lắng thường xuyên về con cái.

"Rất ít bạn bè cùng trang lứa với tôi có con, và nếu có, họ lại bị ám ảnh với việc tìm được người giữ trẻ giỏi nhất hoặc cho con học ở những trường tốt nhất. Nghe có vẻ rất mệt mỏi," một cư dân Bắc Kinh nói với BBC vào năm 2021.

Các chuyên gia tại Liên Hợp Quốc tin rằng dân số Trung Quốc sẽ tiếp tục giảm, ước tính rằng quốc gia này sẽ mất hơn một nửa dân số hiện tại vào năm 2100.

Dân số giảm sẽ tác động đến kinh tế và xã hội đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới: làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt lao động và khiến tâm lý tiêu dùng vốn đã yếu nay càng yếu hơn.

Xu hướng người trẻ rời xa gia đình đang bỏ lại một lượng lớn người cao tuổi phải tự xoay xở hoặc sống dựa vào trợ cấp nhà nước.

Tuy nhiên, quỹ hưu trí đang dần cạn kiệt, và quốc gia này đang rơi vào cuộc đua nghẹt thở với thời gian để tích lũy đủ nguồn lực chăm sóc cho làn sóng già hóa dân số đang bủa vây, theo Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc.