Cuộc bầu cử 'ba trong một' chưa từng có ở Thái Lan và những điều đáng chú ý

Thái Lan không chỉ quyết định ai sẽ là thủ tướng tiếp theo trong cuộc tổng tuyển cử diễn ra vào ngày 8/2, mà còn bỏ phiếu về việc có nên soạn thảo một bản hiến pháp mới hay không.

Gần 53 triệu cử tri đủ điều kiện sẽ bầu ra 500 đại biểu Quốc hội, đồng thời tham gia một cuộc trưng cầu ý dân về việc thay thế Hiến pháp năm 2017.

Cuộc bỏ phiếu diễn ra sau cuộc bầu cử tháng 5/2023, trong đó đảng đối lập Move Forward (MFP - Tiến bước, nay đã bị giải thể) giành được nhiều ghế nhất nhưng không thể thành lập chính phủ.

Vì sao Thái Lan tổ chức bầu cử sớm?

Chỉ trong vòng chưa đầy ba năm, Thái Lan đã chứng kiến hai thủ tướng thuộc đảng Pheu Thai bị buộc phải rời nhiệm sở.

Tỷ phú bất động sản Srettha Thavisin bị phế truất vì vi phạm các tiêu chuẩn đạo đức sau gần một năm cầm quyền (2023–2024).

Người kế nhiệm là bà Paetongtarn Shinawatra, con gái út của ông Thaksin Shinawatra, chỉ tại vị được 10 tháng khi rời ghế vào tháng 7/2025. Tòa án Hiến pháp đã bãi nhiệm bà liên quan đến một cuộc điện đàm bị rò rỉ với ông Hun Sen, lãnh đạo trên thực tế của Campuchia.

Sau đó, đảng Nhân dân (People's Party) và đảng Bhumjaithai ký một thỏa thuận hợp tác (MOA), cho phép Bhumjaithai thành lập chính phủ thiểu số.

Tuy nhiên, cam kết này nhanh chóng đổ vỡ khi hai bên bất đồng về quyền phủ quyết của Thượng viện đối với việc thông qua hiến pháp mới.

Đầu tháng 12/2025, đảng Nhân dân rút lại sự ủng hộ đối với chính phủ Bhumjaithai.

Thủ tướng Anutin Charnvirakul sau đó giải tán Quốc hội và kêu gọi tổ chức bầu cử sớm.

Ba lá phiếu trong cuộc bầu cử đắt đỏ nhất

Trong ngày bỏ phiếu, cử tri sẽ nhận ba lá phiếu với ba màu khác nhau:

Cử tri sẽ được hỏi liệu có đồng ý soạn thảo một bản hiến pháp mới hay không, với ba lựa chọn: "Đồng ý", "Không đồng ý" hoặc "Không có ý kiến".

Nếu đa số cử tri bỏ phiếu "đồng ý", Quốc hội sẽ có thẩm quyền khởi động quá trình soạn thảo hiến pháp mới. Hiến pháp hiện hành được ban hành năm 2017, sau cuộc đảo chính năm 2014.

Dù việc tổ chức hai cuộc bỏ phiếu trong cùng một ngày được cho là nhằm tiết kiệm chi phí, cuộc bầu cử quốc gia sắp tới vẫn là cuộc bầu cử tốn kém nhất trong lịch sử Thái Lan.

Tổng ngân sách dành cho bầu cử và trưng cầu ý dân lên tới 7,8 tỷ baht (khoảng 6.487 tỷ VND), cao hơn gần 2 tỷ baht so với hai cuộc tổng tuyển cử trước đó – vốn tiêu tốn 5,9 tỷ baht năm 2019 và 5,8 tỷ baht năm 2023.

Những nhân vật và đảng phái then chốt

Có hơn 57 đảng chính trị tham gia tranh cử, song cuộc đua chủ yếu xoay quanh ba đảng lớn: đảng Nhân dân, đảng Bhumjaithai và đảng Pheu Thai.

Đảng Nhân dân là lực lượng kế thừa của đảng Future Forward (FFP) và Move Forward, cả hai đều đã bị Tòa án Hiến pháp giải thể.

MFP từng giành nhiều phiếu nhất trong cuộc bầu cử năm 2023, còn FFP cũng đạt kết quả ấn tượng năm 2019, nhưng cả hai đều không thể thành lập chính phủ. PP do ông Natthaphong Ruengpanyawut dẫn dắt và được đề cử làm ứng viên thủ tướng.

Đảng Pheu Thai, về nhì trong cuộc bầu cử gần nhất, đã đề cử ông Yodchanan Wongsawat, cháu trai của ông Thaksin Shinawatra, làm ứng viên thủ tướng trong cuộc bầu cử năm 2026. Nếu đắc cử, ông Yodchanan sẽ trở thành thành viên thứ năm của gia tộc Shinawatra nắm giữ cương vị lãnh đạo cao nhất đất nước.

Đảng Bhumjaithai, đảng cầm quyền hiện nay, xếp thứ ba trong cuộc bầu cử năm 2023. Trong cuộc bầu cử 2026, đảng đề cử ông Anutin Charnvirakul, đương kim thủ tướng, làm ứng viên thủ tướng.

Nếu Đảng Bhumjaithai giành nhiều phiếu nhất, đây sẽ là chiến thắng cấp quốc gia đầu tiên trong lịch sử của đảng.

Làn sóng chủ nghĩa dân tộc trước ngày bầu cử

Bên cạnh ưu tiên phục hồi kinh tế, các vấn đề được cử tri đặc biệt quan tâm trong cuộc bầu cử năm 2026 bao gồm an ninh quốc gia và xóa bỏ "vốn xám" (grey capital).

Dù cuộc khủng hoảng biên giới Thái Lan – Campuchia bùng phát năm ngoái hiện đã lắng dịu, vấn đề này vẫn chưa được giải quyết triệt để. Các vụ đụng độ biên giới đã khơi dậy làn sóng chủ nghĩa dân tộc, vốn vẫn còn rất mạnh trong xã hội Thái Lan.

Nhiều đảng phái và chính trị gia đã đặt an ninh quốc gia làm trọng tâm trong chiến dịch tranh cử – một xu hướng thường có lợi cho các lực lượng chính trị bảo thủ.

Ngoài ra, Thái Lan cũng chứng kiến sự gia tăng các hoạt động phi pháp từ các trung tâm lừa đảo dọc biên giới với Campuchia và Myanmar. Người dân Thái gọi hiện tượng này là "vốn xám".

Áp lực từ dư luận buộc các chính trị gia phải cam kết mạnh tay trấn áp "vốn xám", hứa hẹn những kết quả nhanh chóng và hình phạt nghiêm khắc đối với các đối tượng liên quan.

Khi nào Thái Lan có thủ tướng mới?

Thái Lan là một quốc gia quân chủ lập hiến theo thể chế dân chủ nghị viện.

Cử tri không trực tiếp bầu thủ tướng, mà bầu các nghị sĩ quốc hội. Sau đó, các nghị sĩ sẽ lựa chọn thủ tướng từ danh sách ứng viên do các đảng chính trị đề cử trước bầu cử.

Việc giành được nhiều ghế nhất không đồng nghĩa với việc chắc chắn nắm được chức thủ tướng. Để thành lập chính phủ, các đảng cần kiểm soát được đa số ghế tại Hạ viện.

Sau bầu cử, 500 nghị sĩ được bầu sẽ họp để bỏ phiếu chọn thủ tướng, người sau đó sẽ thành lập nội các với tối đa 35 bộ trưởng.

Đối với cuộc bầu cử năm 2026, cuộc bỏ phiếu bầu thủ tướng dự kiến sẽ diễn ra vào khoảng tháng Tư hoặc tháng Năm, và quá trình hình thành đầy đủ nội các mới có thể kéo dài đến tháng Sáu.