Hizbullohga hujumlar uchun Isroildan qasos olish yoki sabr qilish o‘rtasida ikkilanyotgan Eron

Prezident Mas'ud Pezeshkiyon va Qo'riqchilar qo'mondonlari o'z ittifoqdoshlari Hizbullohga nisbatan Isroil hujumlari uchun olinajak qasos haqida halicha hech bir tahdidiy xabar e'lon qilmadilar.

Tehronning ko'plab ashaddiy konservatorlari Eronning eng yaqin va uzoq muddatli ittifoqdoshi bo'lgan Livan qurolli guruhi Hizbullohga Isroil tomonidan yoʻnaltirilgan harakatlar tufayli mamlakatning hech qanday qadam tashlamayotganligidan bezovtalanmoqda.

Aloqador mavzular:

Prezident Mas'ud Pezeshkiyon seshanba kuni BMT Bosh assambleyasida so'zlagan nutqida Isroilning G'azodagi urushini tanqid qildi va uning Livanga qilgan hujumlari javobsiz qolmasligi mumkinligidan ogohlantirdi.

Biroq, iyul oyida saylangan janob Pezeshkiyon o'zining qat'iy salaflaridan ko'ra yarashuvchanroq ohangda nutq so'zlab, Islom Respublikasi eng katta dushmanini yo'q qilish haqida gapirmaslikka harakat qildi.

"Biz barcha uchun tinchlikka intilamiz va hech bir davlat bilan mojaro qilish niyatimiz yo'q," dedi u.

U, shuningdek, o'z hukumati G'arb kuchlari bilan yadroviy muzokaralarni davom ettirishga tayyorligini bildirib, "Biz 2015-yilgi yadroviy bitim ishtirokchilari bilan muloqotga kirishishga tayyormiz," deb qo'shimcha qildi.

Islom inqilobi qo'riqchilar korpusi (IRGC)ning boshqa yuqori lavozimli amaldorlari va qo'mondonlari ham Eronga va uning asosiy ittifoqchilari Hamas va Hizbullohga qarshi Isroilning harakatlari uchun qasos olish niyatlarini ifodalashda odatdagidan kamroq chiqish qilishdi.

Eron har ikkala armiyani qurollantirdi, mablag' bilan ta'minladi va tayyorgarlikdan o'tkazdi, ammo Tehron yetakchilari Isroil tomonidan to'g'ridan-to'g'ri hujumlarning oldini olishda asosiy to'siq sifatida Hizbullohga tayanadi.

IRGC Hizbulloh guruhini 1980-yillarda tuzishga yordam berganidan buyon Eronning qo'llab-quvvatlashi uni Livanning eng kuchli qurolli kuchi va siyosiy aktyoriga aylanishiga katta hissa qo'shdi.

U Isroilga qarshi joylashtirilishi mumkin bo'lgan qurollarning asosiy ta'minotchisi bo'lib, ayniqsa ilg'or raketalar va dronlarni yetkazib beradi. AQSh ilgari Eron Hizbullohga yiliga 700 million dollargacha mablag' ajratilayotganini da'vo qilgan edi.

O'tgan hafta Eronning Livandagi elchisi Mojtaba Amoniyning chaqiruv qurilmasi portlaganida u og'ir yaralandi. Hizbulloh a'zolari tomonidan ishlatilgan minglab boshqa peyjer va ratsiyalar ham ikki hujumda portlab jami 39 kishining o'limiga sabab boʻldi.

Eron buning uchun Isroilni aybladi, biroq jamoatchilik oldida hech qanday qasos olish tahdidi haqida soʻz ochilmadi.

Aprel oyida Isroil Damashqdagi Eron konsulligiga zarba berganida, sakkizta yuqori lavozimli IRGC Quds kuchlari qo'mondonlari halok bo'lgandi. Eron esa darhol Isroilga yuzlab dronlar va raketalar otish bilan javob bergandi.

Shuningdek, Eron iyul oyining oxirida Tehronda Hamas siyosiy rahbari Ismoil Haniyaning suiqasdida Isroilni ayblagandan so'ng qasos olishni va'da qilgan edi, ammo hozirgacha biron harakat amalga oshirilgani haqida biron xabar yoʻq.

Sobiq IRGC qo'mondoni BBCga bergan intervyusida, Isroilga doimiy tahdid qilish, ammo amaliy harakat qilmaslik Eron ichidagi qo'llab-quvvatlovchilar va xorijdagi tarafdorlar orasida tashkilotga ishonchni so'ndirmoqda, deb ta'kidladi.

Dushanba kuni prezident Pezeshkiyon Nyu-Yorkda AQSh OAV vakillariga Isroil Eronni urushga jalb qilishga harakat qilayotganini aytdi.

"Eron Isroil bilan ziddiyatlarni bartaraf etishga tayyor va agar Isroil qurolni tashlasa, Eron ham shunday qilishga hozir", dedi u.

Eronning oliy rahbari Oyatulloh Ali Xomanaiy bilan yaqin bo'lgan ba'zi ashaddiy an'anadorlar prezidentni Isroil bilan ziddiyatlarni bartaraf etish haqida gapirgani uchun tanqid qilishdi va uning o'z maqomini tan olib, jonli intervyular bermaslikni maslahat qilishdi.

Janob Pezeshkiyon chorshanba kuni Nyu-Yorkda matbuot anjumani o'tkazishi kerak edi, ammo u bekor qilindi. Uning o'z fikr-mulohazalari tufayli bu bekor qilingan yoki yo'qligi noma'lum.

Oyatulloh Xomanaiy va IRGC Eronning haqiqiy kuchiga egalik qiladi. Prezident emas, aksincha, ular strategik qarorlar qabul qiluvchi kuchlar hisoblanadi.

Qizig'i shundaki, Oyatulloh Xomanaiy ham chorshanba kuni faxriylar bilan uchrashuvda Isroilga qasos olish haqida hech qanday tahdid qilmadi va bu uning uchun noodatiy hol.

Isroilning Aksiosdagi jurnalisti Barak Ravid seshanba kuni ikki isroillik rasmiy va G'arb diplomatlari Hizbulloh Eronni Isroilga hujum qilishga undayotganini ma'lum qilishdi, deb xabar berdi. Ravidning so'zlariga ko'ra, Isroil rasmiylari Eron Hizbullohga "hozir qulay fursat emas" deb aytganini da'vo qilishdi.

O'tgan hafta IRGC bilan aloqador bo'lgan Maydan internet teleko'rsatuvining boshlovchisi Isroil o'tgan oyda maxsus operatsiya o'tkazib, IRGC a'zolarini o'ldirgan va hujjatlarni o'g'irlaganligini da'vo qildi.

U Eron matbuoti bu hodisani yoritishni taqiqlanganligini va rasmiylar hikoyani nazorat qilishga harakat qilayotganini ta'kidladi.

Bunga javoban, IRGC bilan bog'liq Tasnim yangilik agentligi bu da'volarni rad etdi.

Islom Respublikasi xavfli bir vaziyatga duch keldi.

Eron Isroilga hujum qilish AQShning harbiy javobiga sabab bo'lishidan xavotirda, bu esa mamlakatni kengroq mojaro ichiga tortishi mumkin.

AQSh sanksiyalari tufayli nogiron iqtisodiyot va ichki beqarorlik bilan, IRGCga qarshi ehtimoliy AQSh zarbasi rejimning xavfsizlik tizimini yanada zaiflashtirishi mumkin, ehtimol bu Eronning dushmanlarini yana bir bor ko'tarilishga jur'atlantiradi.

Biroq, agar Eron Hizbullohning Isroil bilan ziddiyatiga bevosita aralashmasa, bu mintaqadagi boshqa ittifoqchi jangari guruhlarga Islom Respublikasi inqiroz vaqtida o'zining omon qolishi va manfaatlarini ularnikidan ustun qo'yishini bildiradi.

Bu esa Eronning mintaqadagi ta'siri va ittifoqlarini zaiflashtirishi mumkin.

Telegram kanalimiz: https://t.me/bbcuzbek

BBC.COM/UZBEK

Telegramda bog'lanish raqami +44 7858860002