Шамима Бегумни ИШИДга ёллаган... Канада жосуси ISHID Dunyo Yangiliklar
- Author, Жош Бейкер
- Role, BBC News
Буюк Британиядан қочиб, "Исломий давлат" гуруҳига қўшилган Шамима Бегум Канада разведкаси агенти томонидан Сурияга олиб борилган.
Би-би-си томонидан кўрилган файллардан маълум бўлишича, агент Бегумнинг паспорт маълумотларини Канадага берган ва бошқа британияликларни ИШИД сафида жанг қилиш учун олиб ўтган.
Бегумнинг адвокатлари унинг одам савдоси қурбони бўлганини даъво қилиб, уни фуқароликдан маҳрум қилишларига қарши чиқмоқда.
Алоқадор мавзулар:
Канада ва Буюк Британия хавфсизлик масалалари бўйича изоҳ беришдан бош тортди.
Бегум 15 ёшда эди, у ва яна икки шарқий лондонлик ўқувчи қиз - 16 ёшли Кадиза Султона ва 15 ёшли Амира Абасе 2015 йилда ИШИД сафига қўшилиш учун Сурияга борган.
Истанбулнинг бош автовокзалида қизлар Муҳаммад ар-Рашид билан учрашган, у уларга ИШИД назорати остидаги Сурияга боришда ёрдам берган.
ИШИДга қарши глобал коалиция таркибига кирувчи агентликнинг юқори мартабали разведка ходими Би-би-сига Рашид одамларни ИШИДга олиб бориш орқали Канада разведкасига маълумот узатиб турганини тасдиқлади.
Би-би-си Рашид ҳақида ҳуқуқ-тартибот идоралари ва разведка томонидан тўпланган маълумотлар ҳамда унинг қаттиқ дискларидан олинган, унинг қандай ҳаракат қилгани ҳақида алоҳида тафсилотларни ўз ичига олган маълумотни олди.
У расмийларга Сурияда ёрдам берган одамлар ҳақида маълумот тўплаганини ва уларни Канаданинг Иорданиядаги элчихонасига топширганини айтган.
Бегумни ИШИДга олиб борганидан бир неча кун ўтиб, Туркияда ҳибсга олинган Рашид расмийларга британиялик мактаб ўқувчиси фойдаланган паспорт суратини берганини айтди.
Ўша кунлари Бегумни Лондон полицияси қидираётган эди, гарчи Канада унинг паспорт маълумотларини олган бўлса-да, Бегум аллақачон Сурияга етиб олганди.
Маълумотлардан кўриниб турибдики, Бегум Сурияга ИШИДнинг ўша вақтда амалдаги пойтахти бўлган Раққага одам контрабандаси тармоғи орқали олиб борилган.
Рашид тармоқнинг Туркия қисмига масъул бўлган, Бегум ва унинг икки дўстига ёрдам беришдан олдин камида саккиз ой давомида британиялик эркаклар, аёллар ва болаларнинг ИШИДга боришига ёрдам берган.
Бегум Би-би-сининг яқинда эшиттирилажак "Мен йиртқич эмасман" подкастига шундай деди: "У Туркиядан Сурияга бутун сафарни уюштирди... Менимча, контрабандачилар ёрдамисиз ҳеч ким Сурияга етиб бора олмасди.
У кўп одамларнинг келишига ёрдам берди... Биз у айтган ҳамма нарсани қилдик, чунки у ҳамма нарсани билар эди ва биз эса ҳеч нарсани билмасдик."
Рашид ўзи ёрдам берган кишилар ҳақидаги маълумотларни сақлаган, кўпинча уларнинг шахсини тасдиқловчи ҳужжатларни суратга олган ёки телефони билан яширинча тасвирга олган.
Кадрлардан бирида Бегум ва унинг дўстлари таксидан тушиб, Сурия чегараси яқинида кутиб турган машинага кетаётганини кўриш мумкин.
Рашид шунингдек, ИШИД ҳақида маълумот тўплаган, Ғарбий ИШИД жангариларининг Суриядаги уйлари харитасини тузган, ИШИД назорати остидаги ҳудуддаги IP манзиллари ва интернет-кафелар жойлашувини аниқлаган ва ИШИД жангарилари билан бўлган суҳбатларининг скриншотларини олган.
Суҳбатлардан бирида Рашид таниқли британиялик жангари ва ИШИДга ёлланган Рафаэл Хости деб ҳисобланган одам билан гаплашади ва у унга: "Менга ишлашинг керак. Расмий равишда... Одам ёллашда менга ёрдам беришингизни истайман", дейди.
Кейинги матнда Рашид Хостидан: "Илтимос, бироз тушунтириб бера оласизми?" деб сўрайди.
Хости шундай дейди: "Сиз ҳозир ҳам худди шундай қиласиз, лекин сиз биз учун ишлайсиз, жиҳозлар олиб келасиз, ака-ука ва опа-сингилларни олиб келасиз." Муҳаммад ар-Рашид жавоб беради: "Мен тайёрман, биродар".
Рашид қизнинг Сурияга ўтишига ёрдам берганидан кўп ўтмай Туркиянинг Шанлиурфа шаҳрида қўлга олинган.
Ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларига берган баёнотида у ёрдам берган ҳар бир киши, жумладан, Шамима ҳақида маълумот тўплаганини айтди, чунки "мен бу маълумотни Канаданинг Иорданиядаги элчихонасига топширардим", деди.
Рашиднинг айтишича, 2013 йилда Канаданинг Иорданиядаги элчихонасига бошпана сўраб мурожаат қилишга уринган.
У шундай деди: "Агар ИШИД фаолияти ҳақида маълумот тўпласам, менга Канада фуқаролигини беришларини айтишди".
Би-би-си Рашид 2013 йил ва 2015 йилда ҳибсга олингани орасида Иорданияга бир неча бор кириб-чиққанини тасдиқлашга муваффақ бўлди.
Бегумлар оиласининг адвокати Таснима Акунжининг айтишича, ноябрь ойида Бегумнинг фуқароликдан маҳрум этилишига қарши суд мажлиси бўлиб ўтади ва "асосий далиллардан бири" ўша пайтдаги ички ишлар вазири Сажид Жовид унинг одам савдоси қурбони бўлганини ҳисобга олмагани бўлади.
"Буюк Британия одам савдоси қурбонига қандай муносабатда бўлишимиз ва уларнинг ҳатти-ҳаракатлари учун уларни қандай айблашимиз бўйича халқаро мажбуриятга эга", деди у.
Жаноб Акунжининг айтишича, Канада разведкаси агенти контрабанда операциясининг асосий қисми бўлганидан "шокка" тушган - "халқимизни ҳимоя қиладиган ва британиялик болаларни уруш зонасига олиб бормаслик учун иттифоқчи бўлиши керак бўлган" хизмат шундай қилган.
"Разведка маълумотларини йиғиш болалар ҳаётидан муҳимроқ эди", дейди Акунжи.
Шамима Бегум ҳозирда Сурия шимоли-шарқидаги қамоқхона лагерида сақланмоқда, у 2019 йилда Британия фуқаролигидан маҳрум қилинган.
Канада Хавфсизлик ва разведка хизматлари вакилининг таъкидлашича, у "хизматлар текширувлари, операцион манфаатлар, методологиялар ёки фаолиятларнинг ўзига хос хусусиятларини оммавий равишда шарҳлай олмайди, тасдиқлай олмайди ёки рад эта олмайди".
Британия ҳукумати вакили: "Бизнинг узоқ йиллик сиёсатимиз шуки, биз оператив разведка ёки хавфсизлик масалаларига изоҳ бермаймиз".
BBCUZBEK.COM билан Telegram орқали +44 7858860002 номери билан боғланинг.
Telegram каналимиз: https://t.me/bbcuzbek
