Zelenskiy Bi-bi-siga: "Putin Uchinchi jahon urushini boshladi va u to‘xtatilishi kerak"

Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy o‘zining qat’iyati va sobitligini namoyish qilishda davom etmoqda.

Kievdagi uchrashuvimiz vaqtida u Ukraina urushda mutlaqo yutqazmayotganini va uni o‘z g‘alabasi bilan yakunlashini aytdi. U Vladimir Putinning talablarini qondirishga qat’iy qarshi ekanini bildirdi. Putin o‘t ochishni to‘xtatish evaziga Ukraina qo‘shinlarining Rossiya o‘n minglab askarlarining qurbonligiga qaramay qo‘lga kirita olmagan strategik ahamiyatga ega hududlardan chiqib ketishini talab qilgan edi.

Zelenskiy aytishicha, Putin allaqachon Uchinchi jahon urushini boshlab yuborgan va uni to‘xtatishning yagona yo‘li unga nisbatan keskin harbiy va iqtisodiy bosim o‘tkazishdir.

"Menimcha, Putin allaqachon uni boshlab bo‘lgan. Masala esa, u yana qancha hududni egallashi mumkin va uni qanday to‘xtatish kerak… Rossiya dunyoni o‘z yo‘rig‘iga yurg‘izib, odamlar o‘zlari tanlagan hayot tarzini o‘zgartirmoqchi."

Ukraina prezidenti Donbassning Ukraina nazoratidagi 20 foizini (ukrainaliklar "qal’a-shaharlar" deb ataydigan bir qator aholi punktlarini), shuningdek Xerson va Zaporizhzhya viloyatlarining boshqa qismlarini topshirish talabi haqida nima deydi? Agar buning evaziga o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha kelishuvga erishilsa, buni mantiqiy talab deb atash mumkinmi, deb so‘radim?

"Men bunga boshqacha qarayman. Men buni oddiygina yer sifatida ko‘rmayman. Men buni o‘z pozitsiyalarimizdan voz kechish, o‘sha yerda yashayotgan yuz minglab odamlarimizni tashlab ketish sifatida ko‘raman. Men buni shunday qabul qilaman. Va men ishonamanki, bunday ’chekinish’ jamiyatimizni bo‘lib yuboradi."

Lekin bu Putinni qanoatlantirsa, to‘lanadigan munosib badal emasmi? Sizningcha, bu uni to‘xtata oladimi?

"Ehtimol, bir muddatga uni qoniqtirar… unga tanaffus kerak… lekin u kuch to‘plab olgach, yevropalik hamkorlarimiz aytishicha, bu uch-besh yil vaqt olishi mumkin. Mening fikrimcha, u bundan ham tez — ikki yildan ko‘p bo‘lmagan muddatda tiklana oladi. Keyin u qayerga yo‘naladi? Buni bilmaymiz, lekin u urushni davom ettirmoqchi bo‘lishi - fakt."

Men Zelenskiy bilan markaziy Kievning obod hududida joylashgan, qattiq qo‘riqlanadigan hukumat anklavigidagi konferensiya xonasida uchrashdim. Intervyu davomida u asosan ukrain tilida gapirdi.

Zelenskiyning zimmasidagi rahbarlik mas’uliyatini uning xavfsizlik xodimlarining sinchkovligi orqali ham his qilasiz.

Har qanday davlat rahbarini ziyorat qilish qat’iy tekshiruvlarni talab qiladi. Ammo Kievdagi prezident binosiga kirish jarayonidagi xavsizlik choralari men ilgari deyarli uchratmagan darajada yuqori edi.

Bunday holat, urush holatidagi mamlakat va Rossiya tomonidan nishonga olingan prezident uchun, albatta, ajablanarli emas.

Shunga qaramay, dastlab ko‘ngilochar sifatida mashhur bo‘lgan, 2006-yilda "Yulduzlar bilan raqs"ning Ukraina versiyasi g‘olibi bo‘lgan, hajviya serialda Ukraina prezidenti rolini ijro etib, keyin haqiqiy Ukraina prezidenti bo‘lgan bu insonning hayratlanarli darajada bardoshli ekani seziladi.

AQSh prezidenti Donald Tramp Jenevadagi eng so‘nggi o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha muzokaralar arafasida: "Ukraina tezroq muzokara stoliga qaytgani ma’qul", dedi.

U hanuzgacha Rossiyaga emas, ko‘proq Ukrainaga bosim o‘tkazishga moyillik ko‘rsatmoqda.

G‘arb diplomatlarining o‘tgan yozdan beri ta’kidlashicha, Tramp Putinning fikriga qo‘shiladi: ya’ni Ukrainaning Rossiyaga hududiy yon berishlari - Tramp kelayotgan yozga qadar erishmoqchi bo‘lgan o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvining kalitidir.

Oq uy tashqarisidagi ko‘plab tahlilchilar ham shunday fikrda: Ukraina urushda g‘alaba qozona olmaydi va Moskva bilan murosaga bormasa, uni boy beradi.

Men Zelenskiydan Tramp va boshqalarning fikri qanchalik o‘rinli ekanini so‘radim.

"Ayni chog‘da siz qaerdasiz?" deb javob qaytardi Zelenskiy. "Bugun siz Kievdasiz, vatanimizning poytaxtidasiz, Ukrainadasiz. Buning uchun sizga juda minnatdorman. Biz yutqazamizmi? Albatta yo‘q, chunki biz Ukrainaning mustaqilligi uchun kurashyapmiz."

O‘tgan yillarda Zelenskiy bir necha bor Ukrainaning g‘alaba qozonishi mumkinligini aytgan edi. Ammo bunday g‘alaba qanday ko‘rinishda bo‘ladi?

Uning javobiga ko‘ra, g‘alaba, albatta, ukrainaliklarning normal hayotga qaytishi va odam o‘ldirishni to‘xtatishni anglatadi. Ammo prezident aytayotgan kengroq ma’nodagi g‘alaba - uning fikricha, Putin tomonidan kelayotgan global tahdidni bartaraf etishdir.

"Bugun Putinni to‘xtatish, unga Ukrainani bosib olishga yo‘l qo‘ymaslik - bu dunyo uchun g‘alabadir."

Ammo siz g‘alaba deganda barcha hududlarni qaytarib olishni nazarda tutmayapsiz-ku?

"Biz baribir buni uddasidan chiqamiz, - dedi Zelenskiy. Bu mutlaqo ravshan, bu faqat vaqt masalasi. Buni bugun qilish - juda ko‘p odamlarni, millionlab odamlarni yo‘qotish demakdir, chunki Rossiya armiyasi katta. Bunday qadamlarning badali nima ekanligini biz yaxshi tushunamiz."

"Bizda yetarli qurol ham yo‘q. Bu esa faqat bizga emas, balki hamkorlarga ham bog‘liq. Hozircha bu imkoniyat yo‘q. Ammo 1991-yilgi adolatli chegaralarga qaytish — bu, shubhasiz, nafaqat g‘alaba, balki adolatning g‘alabasidir. Ukrainaning g‘alabasi - mana shudir."

Bir yil avval Zelenskiy Oq uyga tashrif buyurganida, u yerdagi munosabatni bir yuqori martabali G‘arb diplomati menga "oldindan rejalashtirilgan, ommaviy diplomatik bosim" deb ta’rifladi. Bu bosim Donald Tramp va uning vitse-prezidenti Jey Di Vens tomonidan ko‘rsatilgan edi.

Ularning bahsi, dunyo OAVsi ishtirokida, millionlab tomoshabinlar tomonidan kuzatildi.

Tramp, o‘zining ikkinchi prezidentlik muddatini endigina boshlagan paytda, Zelenskiy va Ukraina Jo Bayden davrida olgan keng ko‘lamli yordam endi tugaganini bildirdi. NATO a’zolari ham yangi ma’muriyat tomonidan aynan shunday ogohlantirilgan edi. Venc esa transatlantik ittifoqning mustahkamligi haqidagi G‘arb Yevropasidagi illyuziyalarni parchalab qaytgan edi.

Shundan buyon, xabarlarga ko‘ra, Buyuk Britaniyaning Milliy xavfsizlik bo‘yicha maslahatchisi Jonatan Pauell va boshqalar tomonidan maslahat olingach, Zelenskiy Tramp bilan ommaviy to‘qnashuvlardan qochib kelmoqda.

AQSh prezidenti Ukrainaga harbiy yordam jo‘natmalarining deyarli barchasini to‘xtatdi. Ammo AQSh hanuz muhim razvedka ma’lumotlarini taqdim etmoqda va Evropa davlatlari Ukrainaga oshirish uchun amerikaliklardan milliardlab dollarlik qurol xarid qilishda davom etmoqda.

Men Ukraina prezidentidan Trampning tez-tez bir-biriga zid keladigan bayonotlari haqida so‘radim. Shuningdek, u aytgan uydirmalardan birini eslatdim: u Zelenskiyni urushni boshlab bergan diktator deb atagan edi - bu aslida Vladimir Putin avvalroq ilgari surgan iddaolarning aynan takroridir.

Zelenskiy kulib qo‘ydi.

"Men diktator emasman va urushni men boshlagan emasman, bor gap shu."

Ammo Trampga ishonish mumkinmi? Agar siz undan xavfsizlik kafolatini olsangiz, u va’dasiga turadimi, deb so‘radim? Axir u fikrini tez-tez o‘zgartiradigan odam.

"Gap faqat Prezident Tramp haqida emas, gap Amerika haqida ketmoqda. Bizning barchamizga ma’lum muddatga prezidentlik nasib etadi. Masalan, biz 30 yilga mo‘ljallangan kafolatlarni istaymiz. Siyosiy elitalar o‘zgaradi, yetakchilar o‘zgaradi."

Uning nazarda tutgani shuki, AQShning xavfsizlik kafolatlari ishonchli bo‘lishi uchun Vashingtondagi Kongress tomonidan tasdiqlanishi kerak.

"Kongress ovoz berishi uchun sabab bor. Gap faqat prezidentlarda emas. Kongress zarur. Chunki prezidentlar almashadi, ammo institutlar qoladi."

Ya’ni, Donald Tramp ishonchsiz bo‘lishi mumkin, ammo u abadiy prezident bo‘lib qolmaydi.

Zelenskiyning aytishicha, Ukraina boshqa bir AQSh talabini - yozga qadar umumxalq saylovlarini o‘tkazish talabini ko‘rib chiqishidan oldin, xavfsizlik kafolatlari bo‘lishi kerak. Bu talab esa Putinning yana bir iddaosini — Zelenskiy "legitim prezident emas" degan fikrni takrorlaydi. Tramp Rossiyada saylov o‘tkazishni talab qilmagan, u yerda Putin 20-asrning oxirgi kunida birinchi marta hokimiyatga kelgan edi.

Zelenskiy aytishicha, saylov qachon bo‘lmasin, u qayta nomzodini qo‘yish-qo‘ymasligini hali hal qilmagan: "Men nomzod bo‘lishim ham mumkin, bo‘lmasligim ham mumkin."

Saylovlar 2024 - yilda bo‘lishi kerak edi, biroq ular Rossiyaning keng ko‘lamli bosqinidan keyin joriy etilgan harbiy holat sharoitida o‘tkazib bo‘lmasdi.

Kechiktirilgan saylovlarni o‘tkazish, Zelenskiyga ko‘ra, agar ular uchun qonunni o‘zgartirishga vaqt topsalar, texnik jihatdan mumkin. Ammo avvalo Ukrainaga xavfsizlik kafolatlari kerak.

U millionlab ukrainaliklarning xorijda qochqin bo‘lib yurgani va mamlakatning katta qismi Rossiya tomonidan bosib olingani sababli saylov o‘tkazish bilan bog‘liq ko‘plab ehtimoliy muammolarni sanab o‘tdi. Shundan so‘ng, men aslida u bu g‘oyaga qarshi ekanligini aytdim.

"Agar bu urushni tugatish sharti bo‘lsa - qilamiz. Men aytdim: ’ochig‘i, siz doim saylov masalasini ko‘taryapsiz’. Men hamkorlarga aytdim:"siz bitta narsani hal qilishingiz kerak - mendan qutulmoqchimisiz yoki saylov o‘tkazmoqchimisiz? Agar saylov o‘tkazmoqchi bo‘lsangiz (hatto hozir menga ochiq aytishga tayyor bo‘lmasangiz ham), unda bu saylovlarni halol o‘tkazing. Ularni avvalo ukrain xalqi tan oladigan qilib o‘tkazing. Va sizning o‘zingiz ham bu saylovlar legitim ekanini tan olishingiz kerak."

Volodimir Zelenskiyning Ukrainada ham muxoliflari, ham keskin tanqidchilari bor.

O‘tgan kuzda uning hukumati korrupsiya mojarosi bilan larzaga kelgan va bu uning eng yaqin maslahatchisining iste’fosiga olib kelgan edi.

Lekin Zelenskiy, yangi jamoasiga qaramay, hali ham G‘arbiy Yevropadagi aksariyat yetakchilar faqat orzu qilishi mumkin bo‘lgan yuqori xalq qo‘llab-quvvatlashiga ega.

U vaqti-vaqti bilan yana ko‘p va yaxshiroq harbiy texnika talab qilaverib, o‘z ittifoqchilarini ranjitib qo‘ygan edi. Bir yil avval Oval kabinetda Tramp va Vens tomonidan unga qo‘yilgan ayblardan biri - uning yetarli darajada minnatdor emasligi edi.

Uning ro‘yxatidagi so‘nggi band Amerika qurollarini, jumladan, Patriot havo hujumidan mudofaa raketalarini litsenziya asosida ishlab chiqarishga ruxsat olishdir.

"Bugungi kunda asosiy masala havo hujumidan mudofaa bo‘lib qolmoqda.. Bu eng murakkab muammo. Afsuski, hamkorlarimiz hali ham tizimlarni o‘zimiz ishlab chiqarishimiz uchun, masalan, Patriot tizimlari yoki hatto bizda mavjud bo‘lgan tizimlar uchun raketalar ishlab chiqarishga litsenziya berishmayapti. Hozircha bu borada muvaffaqiyatga erishganimiz yo‘q."

Nega ular bunga rozi bo‘lishmayapti?

"Bilmayman. Javobim yo‘q."

Intervyu oxirida u ukrain tilidan ingliz tiliga o‘tdi.

Barcha aytganlaridan kelib chiqib, men undan Ukrainada yanada uzoq davom etadigan urushga tayyorlanishimiz kerakmi, deb so‘radim.

"Yo‘q, yo‘q, yo‘q, bu ikki parallel yo‘l… siz yagona raqib emas, ko‘plab yetakchilar bilan shaxmat o‘ynayapsiz, bu Rossiya bilan emas. To‘g‘ri bo‘lgan yagona yo‘l yo‘q. Siz ko‘plab parallel qadamlarni, parallel yo‘nalishlarni tanlashingiz kerak. Ana shu parallel yo‘llardan biri, meningcha, muvaffaqiyatga olib keladi. Biz uchun muvaffaqiyat - Putinni to‘xtatishdir."

Lekin Vladimir Putin bu urushni tugatmoqchi emas, shunday emasmi? U faqat buni ulkan bosim ostida qilishi mumkin, hozircha esa u bunday bosimni sezmayotgandek.

"Ha ham, yo‘q ham. Ko‘ramiz. Ha ham, yo‘q ham. U xohlamaydi, ammo xohlamaydi degani - qilmaydi degani emas. Xudo xohlasa. Xudo xohlasa, biz muvaffaqiyatga erishamiz. Rahmat."

Shundan so‘ng u suratga tushishga rozi bo‘ldi, Bi-bi-si jamoasi bilan qo‘l siqib xayrlashdi va xonadan dadil chiqib ketdi.