Ғарб Фаластин давлатини тан олиши фаластинликларни Исроил ишғолидан қутқарадими?

Давлатлар ҳимоя қилади, оталар ҳам.

Босиб олинган Ғарбий Соҳилдаги Женин қочқинлар лагерига кираверишда 13 ёшли Ислом шу ой Исроил кучлари томонидан отиб ўлдирилди. Ўша лаҳзада отаси Абдул Азиз Мажарма унинг ёнида турганди.

"Ўғлим ерга йиқилди, сўнг ўқ овозини эшитдим, – дейди ота. – Ҳарбий машина келди ва беш-олти аскар менга қуролларини ўқталиб, кетишимни буюрди. Ўғлимнинг шаҳид бўлганини ҳам билмаган эдим. Мен уни судраб олиб кетишга тутиндим."

Лагерни Исроил армияси январ ойида босиб олган эди. Абдул Азиз у ердаги уйидан оилавий ҳужжатларни олиш учун борганини айтади.

"Шикоят қиладиган ҳеч ким йўқ, – дейди у менга. – Улар ҳамма нарсани назорат қилишади. Фаластин маъмурияти ҳатто ўзини ҳимоя қила олмайди – у фақат яҳудийларнинг қарорларини бажаради, холос."

Абдул Азиз фаластинлик сифатида ўз ожизлигини тан олади, ота сифатида эса азоб чекмоқда.

"Хаёлимда ўша аскардан «нега 13 ёшли болани танлайсан? Мен унинг ёнида турибман-ку. Мени от. Нега болани отяпсан? Мен шу ердаман, мени отиб ташла» деб сўрайман."

Исроил армияси ёпиқ ҳарбий ҳудудда уларга яқинлашган шубҳали шахслар хавфини бартараф этиш учун ўқ узганини ва ҳодисани ўрганаётганини маълум қилди.

Улар ўсмир қандай хавф туғдирганини тушунтиришдан бош тортди.

Женин каби шаҳарлар ўттиз йил олдин Исроил-Фаластин Осло тинчлик битимлари доирасида Фаластин маъмуриятининг тўлиқ назорати остига олинган эди.

Улар давлатчилик ўсиб чиқадиган уруғлар бўлиши керак эди.

Аммо Исроил у ерда терроризм гуллаб-яшнаганини таъкидлайди. Январ ойида у қуролланган Фаластин гуруҳларини йўқ қилиш учун Женин ва қўшни Тулкарем шаҳрига танклар юборди.

Ўшандан бери Исроил қўшинлари иккала шаҳардаги лагерларнинг катта ҳудудларини вайрон қилди, бошқа ҳудудлардаги биноларни бузмоқда.

Буюк Британия, Канада ва Австралия Фаластин давлатини тан олди, бошқа давлатлар ҳам уларга эргашиши кутилмоқда. Буларнинг бари Ғарбий Соҳил бўйлаб Исроил назорати кенгайиб бораётган ва Ғазо уруши давом этаётган бир пайтда содир бўлмоқда.

Женин мэри Муҳаммад Жаррор мени Ислом отилган жой яқинидаги лагерга олиб борди. Аввал келганимда бу ерда турган ҳарбий машиналар ҳозир кўринмайди, бироқ катта тупроқ уюми йўлни тўсиб қўйган ва маҳаллий аҳоли айтишича, исроиллик снайперлар ҳамон тепадаги бинолардан ҳудудни кузатиб турибди.

Жаноб Жаррорнинг айтишича, Жениннинг тахминан 40 фоизи Исроил қўшинлари учун ҳарбий ҳудудга айланган, аҳолининг чорак қисми – бутун лагер билан бирга – ўз уйларидан кўчирилган.

"Бошиданоқ бу хавфсизлик операцияси эмас, катта сиёсий режа эканлиги аниқ эди, – дейди у менга. – Бу Исроил ҳукумати Ғарбий Соҳилни ўзига қўшиб олмоқчи ва бунга тайёргарлик кўриш учун ўз режасига [қуролли] қаршилик олдини олмоқчи."

Исроил, шунингдек, Фаластин маъмуриятини узоқ муддатли иқтисодий қамалга олиб, ўқитувчилар ва полицияга тўлаши керак бўлган солиқ тушумларини ушлаб қолди.

Исроил уни ҳалок бўлган фаластинлик жангарилар оилаларига товон тўлаш орқали терроризмни молиялаштиришда айбламоқда. ФМ ҳозирда бу тўлов тизимидан воз кечганини айтмоқда.

Жаноб Жаррорнинг таъкидлашича, ҳозир маҳаллий аҳолига оддий хизматлар кўрсатиш ва ёшларни кетиб қолишдан тўхтатиш жуда қийин бўлиб қолган.

Шу шароитда, гарчи 140 дан ортиқ бошқа давлат аллақачон шундай қилган бўлса-да, Фаластин давлати Британия, Франция ва бошқалар томонидан тан олиниши муҳим аҳамиятга эга, дейди у.

"Бу Фаластин халқи, ҳатто у босиб олинган бўлса ҳам, давлатга эгалигини тасдиқлайди, – дейди у менга. – Биламан, бу тан олиш Ғарбий Соҳилнинг [кўпроқ] босиб олинишига олиб келади. Лекин шундай бўлса-да, тан олиниш муҳимроқ деб ҳисоблайман, чунки у Фаластин халқининг келажагини белгилайди ва халқаро ҳамжамият уларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишга чақирилади."

Фаластин давлатининг Буюк Британия ва Франция томонидан тан олиниши Исроил ва унинг Европадаги иттифоқчилари ўртасидаги ушбу масала бўйича сиёсий жарлик мавжудлиги тан олиниши ҳамдир.

"Фаластин давлати бўлмайди," деди Исроил Бош вазири Бинямин Нетаняҳу ўтган ҳафта Ғарбий Соҳилдаги кўчманчиларга. "Бу ер бизники. Бизнинг меросимиз, еримиз ва хавфсизлигимизни таъминлаймиз."

Нетаняҳу ўз карьерасини Фаластин давлати пайдо бўлишига йўл қўймасликка бағишлади ва унинг ҳукумати Ғарбий Соҳилдаги аҳоли пунктларини кенгайтиришга қаттиқ ҳаракат қилди.

Унинг ўта ўнг қанотдаги иттифоқчилари расмий қўшиб олишни талаб қилмоқда, молия вазири Безалел Смотрич яқинда Ғарбий Соҳилнинг 82 фоизини қўшиб олиш, қолган Фаластин анклавларини эса бир-биридан ажратиб қўйиш режасини эълон қилди.

АҚШ президенти Доналд Трамп Фаластин давлати тан олинишига қарши чиқди, бироқ Исроилнинг қўшиб олиш йўлидаги ҳаракатларини оммавий танқид қилмади.

Исроил 1967 йилги араб-исроил урушида Ғарбий Соҳилни Иорданиядан тортиб олган ва у ердан чиқиб кетмаган.

Босиб олинган ҳудудларда аҳоли манзилгоҳларини барпо этиш Женева конвенцияларига кўра ноқонуний ҳисобланади, бироқ Исроил Ғарбий Соҳилга тарихий яҳудий ҳуқуқи борлигини таъкидлайди.

Ҳозирда у ерда ярим миллионга яқин янги кўчиб келганлар яшайди ва аҳоли манзилгоҳларининг кенгайишини кузатиб борувчи Исроил ташкилоти "Peace Now" сўнгги икки йил ичида Ғарбий Соҳилда 100 дан ортиқ янги қўналғалар пайдо бўлганини маълум қилмоқда.

Қўналғалар халқаро ва Исроил қонунчилигига кўра ноқонуний ҳисобланади, аммо улар Нетаняҳу ҳукуматининг яширин розилигини, шунингдек, йўллар, хавфсизлик ва коммунал хизматлар кўринишида давлат ёрдамини олмоқда.

Ёз бошида Айман Суфан Наблус жанубидаги тепаликларда жойлашган уйи ёнидаги тепаликка янги қўшнилар келганини кўрди.

Унинг деразасидан Исроил кўчманчилари қурган оддий ёғоч бошпана ва тўлқинсимон тунукадан ясалган шийпон аниқ кўринади. Айманнинг айтишича, улар яқин атрофдаги Йитзҳар аҳоли манзилгоҳидан келган.

"Бу ерга қўйилган қўналға бизни уйимиздан ҳайдаб чиқариш учун ташкил этилган. Ҳар куни бир кўчиб келган одам келиб, эшикни муштлайди, "кет, кет!" деб бақиради, – дейди у менга. – Улар ахлатларини остонамизга ташлашади. Мен ҳокимиятга қўнғироқ қиламан ва улар: "Армия юборамиз", дейишади. Лекин армия ҳеч қачон келмайди. Кўчиб келганлар – армия ҳам, полиция ҳам, ҳамма нарса ҳам ўзлари."

Айманнинг оиласи 1967 йилда Исроил Ғарбий Соҳилни босиб олганидан бир неча йил ўтгач, Бурин қишлоғи яқинида бу уйни қурган.

Осло тинчлик шартномаларига кўра, Исроилга бундай қишлоқ ҳудудлари устидан вақтинчалик назорат берилган, у ердаги аҳоли манзилгоҳлари бўйича музокаралардан сўнг улар келажакдаги Фаластин давлатига ўтказилиши кўзда тутилган эди.

Аммо Исроил назорати сақланиб қолди, яҳудий аҳоли манзилгоҳлари қўзиқориндек кўпайди. Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари Исроил кучлари кўчманчилар ҳужумларини тобора кўпроқ қўллаб-қувватлаётганини таъкидламоқда.

Айман отаси 2003 йилда кўчиб келганлар уйга ўт қўйганида юрак хуружидан вафот этганини ва ўшандан бери унинг уйи яна бир неча бор ёндириб юборилганини айтди.

"Мени ким ҳимоя қилиши керак? – сўрайди Айман. – Фаластин полициясими? Улар шаҳарларда ҳам бунинг олдини ололмаяпти, бу ерга қандай келади? Бу ерда хавфсизлигим мени босиб турган одамлар қўлида."

Унинг айтишича, Фаластин давлатининг халқаро миқёсда тан олиниши яхши, гарчи бу ерда кўп нарса ўзгармаса ҳам.

"Бундан ҳам ёмони келади, – деди у. – Мени бу уйдан фақат ўлдириб олиб чиқишади. Мен туғилган, ўсган ва болалигим ўтган бу уйнинг ҳар бир бурчагида мен учун хотира бор. Уни қандай ташлаб кетаман?"

Осло келишувларидан кейинги ўн йилликларда Исроилнинг муносабати қатъийлашди, қуролланган Фаластин гуруҳлари кучайди ва Фаластин маъмурияти назорати заифлашди.

"Фаластин ҳеч қачон уларники бўлмаган ва ҳеч қачон бўлмайди, – дейди мусибатда қолган Абдел Азиз Мажарма. – Эртами-кечми, бугунми, эртагами, бир-икки йилдан кейин улар бу мамлакатни тарк этади. Фаластин озод бўлади."

Буюк Британия ва Франция икки алоҳида давлат – Исроил ва Фаластин мавжудлиги бу ердаги можаронинг ечими деган фикрга ёпишиб олди, ҳатто Фаластин ҳудуди эгаллаб олиниб, Фаластин институтларига путур етказилганда ҳам.

Энди Ғазо уруши ва ундан кейин Ғазони ким бошқариши ҳақидаги саволлар бу сиёсий турғунликни очиқ қарама-қаршиликка айлантирди, чунки Нетаняҳунинг ўта ўнг қанот иттифоқчилари аннексия талаб қилмоқда.

Баъзи исроилликлар айтишича, Ғарбий Соҳил ёввойи Ғарбга ўхшайди: давлатчилик ва суверенитет қонунлар ва декларациялар билан эмас, балки жойлардаги реал вазият билан ҳал қилинадиган жой.

Исроил узоқ вақтдан бери ўзининг розилигисиз ҳеч қандай Фаластин давлати бўлмаслигини таъкидлаб келмоқда.

Буюк Британия, Франция ва бошқалар Исроилнинг ёлғиз ўзи давлатчиликни бекор қила олмаслигини эслатиб қўймоқда.

Бу Исроилнинг ўз иттифоқчилари қўяётган сиёсий факт ҳисобланади.