Rossiya 2024 yil Ukrainada qanday qilib rekord darajada talafot ko‘rdi?

O‘tgan yil Rossiya kuchlari uchun Ukrainada keng ko‘lamli urush boshlanganidan beri eng halokatli yil bo‘ldi: kamida 45 287 kishi halok bo‘ldi.

Bu bosqinning birinchi yiliga nisbatan deyarli uch baravar ko‘p, urushning eng uzoq va halokatli jangi Baxmutda 2023 yilgi yo‘qotishlardan sezilarli darajada ortiq.

Urush boshida asosiy hududlar uchun janglardagi yo‘qotishlar to‘lqinsimon sodir bo‘lgan bo‘lsa, 2024 yilda front chizig‘i oldinga siljigan sari qurbonlar soni oy sayin ko‘payib bordi. Bundan Rossiya Ukrainaning bosib olingan har bir kvadrat kilometr hududi uchun kamida 27 odamini yo‘qotgan deb taxmin qilish mumkin.

Bi-bi-si Rus xizmati "Mediazona" mustaqil nashri va ko‘ngillilar jamoasi bilan hamkorlikda Rossiya qabristonlari, harbiy yodgorliklar va ta’ziyanomalarning ochiq manba ma’lumotlarini tahlil qildi.

Hozirgacha biz Ukrainaga keng ko‘lamli bosqin paytida halok bo‘lgan 106 745 nafar rus askari ismini aniqladik.

Haqiqiy son, shubhasiz, ancha yuqori. Harbiy ekspertlar hisob-kitoblariga ko‘ra, bizning raqamimiz o‘limlarning 45 foizidan 65 foizigacha qismini qamrab olishi mumkin, bu esa haqiqiy raqam 164 223 dan 237 211 kishigacha degani.

2024 yil 20 fevral Rossiya qo‘shinlari uchun o‘sha yildagi eng halokatli kun bo‘ldi.

Ukrainaning uzoq masofaga uchuvchi to‘rtta HIMARS raketasi bosib olingan Donetskdagi Volnovaxa shahri yaqinidagi poligonga urilganda, 36-motoo‘qchi brigada tarkibida bo‘lgan Aldar Bayirov, Igor Babich va Oxunjon Rustamov halok bo‘ldi.

Ularga medal topshirish marosimiga saflanish buyurilgan edi. Oltmish besh nafar harbiy xizmatchi, jumladan, ularning qo‘mondoni polkovnik Musaev ham halok bo‘ldi. Yana o‘nlab askar yaralandi.

Sharqiy Sibirdagi Buryatiyadan bo‘lgan 22 yoshli Bayirov oziq-ovqat sanitariyasi bo‘yicha mutaxassislikka o‘qigan, ammo muddatli harbiy xizmatga chaqirilgan va keyinchalik professional askar bo‘lish uchun shartnoma imzolagan.

2022 yil fevral oyida u Ukrainaga jang qilgani jo‘nab ketdi va 2022 yil mart oyida o‘z brigadasining Kievga yurishi paytida Borodyanka uchun jangda qatnashdi. Shahar deyarli butunlay vayron qilindi. Ukraina manbalari aytishicha, tinch aholini qatl etishda rossiyalik harbiylar ishtirok etgan.

31 yoshli Oxunjon Rustamov Sibirdagi Chita shahridan bo‘lib, maxsus kuchlarda muddatli harbiy xizmatni o‘tab qaytgach, payvandchi bo‘lib ishlagan. U 2022 yil oktyabrь oyidagi qisman safarbarlik paytida chaqirilgan.

Rustamovdan farqli o‘laroq, 32 yoshli Igor Babich urushga ko‘ngilli bo‘lib borgan. U 2023 yil apreliga qadar serebral falaji tashxisi qo‘yilgan kattalar va bolalar bilan ishlab, ularga jismoniy davolanishda yordam bergan.

Bizdagi ma’lumotlarga ko‘ra, o‘sha kuni jami 201 nafar rus askari halok bo‘lgan.

Poligondagi zarbadan bir necha soat o‘tgach, o‘sha paytdagi Rossiya Mudofaa vaziri Sergey Shoygu Vladimir Putin bilan uchrashib, unga front chizig‘idagi harbiy yutuqlar haqida ma’lumot bergan.

Biroq, poligonga hujum haqida hech qanday xabar berilmadi, Mudofaa vazirligining kundalik hisobotlarida ham bu voqea tilga olinmadi.

Oxunjon Rustamovning qarindoshi urush davrida oilasining uch nafar yaqin a’zosini dafn etganini aytadi: "2022 yil dekabrida turmush o‘rtog‘im vafot etdi. 2024 yil 10 fevralida cho‘qintirgan otam. 20 fevralda esa o‘gay ukam. Bir janozadan ikkinchisiga bordik."

Tahlillarimizda askarlar o‘limining aniq sanalariga ahamiyat berdik. Agar u aniqlanmasa, dafn sanasi yoki o‘lim haqida xabar berilgan sanadan foydalandik.

Urushning dastlabki ikki yili – 2022 va 2023 yillarda Rossiyaning yo‘qotishlari to‘lqinsimon ko‘rinishda bo‘ldi: ko‘p qurbon bergan og‘ir janglar nisbatan tinch davrlar bilan almashib turdi.

Masalan, 2023 yilda qurbonlarning aksariyati yanvarь-mart oylariga to‘g‘ri keldi, o‘shanda Rossiya qo‘shinlari Donetsk viloyatidagi Vuxledar va Baxmut shaharlarini egallashga uringan.

Keng ko‘lamli bosqinning birinchi yilida, hisob-kitoblarimizga ko‘ra, Rossiya kamida 17 890 askarini yo‘qotdi. Bu raqamga Rossiyaning bosib olingan Ukraina sharqidagi ikki proksi kuchlaridagi yo‘qotishlar kiritilmagan.

2023 yilda bu son 37 633 taga yetdi.

2024 yilda qurbonlar sonida sezilarli pasayish kuzatilmadi. Avdiivka va Robotine uchun bo‘lgan qonli janglar Pokrovsk va Toretsk tomon hujumlar kuchayishiga olib keldi.

2024 yil avgust oyida ukrainalik harbiylar chegaradan o‘tib, Rossiyaning Kursk viloyatiga bostirib kirganida rossiyalik harbiy xizmatchilar halok bo‘ldi. Faqatgina 6 avgustdan 13 avgustgacha 1 226 nafar rossiyalik harbiy halok bo‘ldi.

Biroq, eng katta umumiy yo‘qotishlar 2024 yil sentyabrь-noyabrь oylarida Rossiyaning sharqqa sekin siljishi paytida sodir bo‘ldi, deb ta’kidladi AQShning yetakchi harbiy tahlilchisi Maykl Kofman.

"Taktikada kichik piyoda o‘t ochar guruhlaridan foydalangan holda tarqoq hujum guruhlari bilan takroriy hujumlarga urg‘u berildi, bu esa egallangan hududga nisbatan umumiy yo‘qotishlarni oshirdi," deya tushuntirdi u.

Deyarli ikki yillik shiddatli janglardan so‘ng, Rossiya qo‘shinlari 2024 yil 1 oktyabrda Donetskdagi Vuhledar logistika markazini egalladi.

Amerika Urushni O‘rganish Instituti (ISW) hisob-kitoblariga ko‘ra, 2024 yil sentyabridan noyabrigacha Rossiya qo‘shinlari Ukrainaning 2356 kvadrat kilometrini bosib olgan.

Shunda ham frontdagi Ukraina qo‘shinlari bukilmadi.

Bu hujum evaziga kamida 11 678 nafar rus harbiysi halok bo‘ldi.

Amalda yo‘qotishlar soni bundan ham yuqoriroq bo‘lishi mumkin. Biz faqat nomlari ommaviy ta’ziyanomalarda keltirilgan va o‘lim yoki dafn sanalari shu davrga to‘g‘ri kelgan askarlar va zobitlarni hisobga oldik.

Umuman olganda, ISW ma’lumotlariga ko‘ra, 2024 yilda Rossiya 4168 kvadrat kilometr hududni bosib olgan.

Agar 2024 yilda tasdiqlangan 45 287 ta o‘lim umumiy sonning taxminan 40 foizini tashkil etadi deb hisoblasak, o‘tgan yilgi umumiy halokat soni 112 mingga yaqin bo‘ladi.

Bu shuni anglatadiki, bosib olingan har bir kvadrat kilometr uchun 27 nafar rus askari halok bo‘lgan, bunda yaradorlar hisobga olinmagan.

Yo‘qotishlar askarlikka olishni qanday o‘zgartirmoqda

Rossiya o‘zining zaiflashgan qo‘shinlarini to‘ldirish yo‘llarini topdi.

"Rossiyaning askarlikka olishi ham 2024 yilning ikkinchi yarmida ko‘paydi va yo‘qotishlardan oshib ketdi, bu esa Moskvaga qo‘shimcha harbiy tuzilmalar tashkil etishga imkon berdi," deydi Maykl Kofman.

Rossiyaning uchta mintaqasida yangi shartnoma imzolagan askarlarga bir martalik to‘lovlar oshirildi. Ko‘ngilli askarlarning maoshlari aksariyat hududlardagi o‘rtacha ish haqidan 5-7 baravar yuqori.

Shuningdek, 2024 yilda qonunda ruxsat berilganidek, jinoiy javobgarlikdan qochish uchun ro‘yxatdan o‘tganlarni ham ko‘ngillilar qatoriga kiritamiz.

Ko‘ngillilar bizning hisob-kitoblarimizda eng tez o‘sib borayotgan qurbonlar toifasiga aylandi, ular biz aniqlagan o‘lganlarning to‘rtdan bir qismini tashkil qiladi.

2023-2024 yillarda Mudofaa vazirligi bilan shartnoma imzolagan minglab ko‘ngillilar frontga 10-14 kundan keyin jo‘natilgan. Bunday qisqa tayyorgarlik ularning omon qolish imkoniyatlarini keskin kamaytirgan, deydi mutaxassislar.

Eng ko‘p qurbonlar Rossiyaning Boshqirdiston respublikasida qayd etilgan – 4836 kishi vafot etgan. Ularning aksariyati qishloqlardan bo‘lib, 38 foizi harbiy tajribasiz jangga kirgan.

Ufa shahrida Rossiya armiyasi bilan shartnoma uchun bir martalik to‘lov mintaqadagi o‘rtacha ish haqi – 67 575 rublning (800$) 34 barobarini tashkil qiladi.

Ochiq manbalardan olingan ma’lumotlar asosida o‘limni hisoblash har doim nuqsonli bo‘ladi.

Chunki o‘tgan oylarda halok bo‘lgan ko‘p sonli askarlarning jasadlari hali ham jang maydonida qolgan bo‘lishi mumkin va ularni olib chiqish xizmatdagi askarlarga xavf tug‘diradi.

Agar o‘zini mustaqil deb e’lon qilgan Donetsk va Lugansk xalq respublikalari tarkibida Ukrainaga qarshi jang qilganlarni ham qo‘shsak, Rossiya qo‘shinlarining haqiqiy yo‘qotishlari soni sezilarli darajada oshadi.

Ta’ziyanomalar va yo‘qolgan jangchilarni qidirish bo‘yicha xabarlarga qaralsa, 2024 yil sentyabrigacha 21 mingdan 23,5 minggacha odam halok bo‘lgan bo‘lishi mumkin.

Shunda halok bo‘lgan harbiylarning umumiy soni 185 mingdan 260,7 ming nafargacha yetadi.