Санкциялар: Россияликлар қандай қилиб ҳалига қадар iPhone сотиб олиш уддасидан чиқмоқда?

Украинада уруш бошланиши ортидан минглаб катта-кичик брендлар Россиядан чиқиб кетди, бу мамлакатга экспорт ҳажми кескин қисқарди. Аммо бугун дўконлар ҳали ҳам Ғарб товарларига тўлалигича қолмоқда.

Россия Украинага бостириб кирганидан сўнг дунёдаги минглаб йирик брендлар норозилик ўлароқ бу мамлакатни бойкот қила бошлади.

Биргина Европа Иттифоқидан экспорт ҳажми ҳам қарийб уч бараварга қисқарди.

Самолётлар қисмлар, микрочиплар, навигация қурилмалари каби бошқа муҳим қатор товарларнинг Россияга сотилиши эса тақа-тақ тўхтатилди.

Аммо одамлар ҳалига қадар Москвада Big Mac, Санкт-Петербургда эса iPhone сотиб олмоқда.

Бунинг сабаби нимада? Россия Ғарбнинг қаттиқ санкцияларини қандай айланиб ўтмоқда?

Ўрнини эгаллаш

Россияликлар Ғарб товарларини, асосан, уч йўл билан қўлга киритмоқда.

Шулардан бири – урушга қадар Россияда фаолият юритган Ғарб брендлари ўрнини эгаллаш.

Айрим Ғарб компаниялари 2022 йил февралидан сўнг Россиядан бутунлай кетган бўлса, бошқалари шунчаки хўжайинини ўзгартирди.

McDonaldʼs ўзининг 800 дан ортиқ ресторанларини маҳаллий бизнесменга сотди.

Ресторанлар номи ўзгарди, меню эса жуда танишлигича қолди.

Вкусно и Точка номини олган бу фаст-фуд тармоғининг Гранд Бургери McDonaldʼsʼнинг Ғарбда машҳур гамбургерига жуда ўхшаб кетади.

Янги хўжайин бунга қадар McDonaldʼsʼнинг Сибирдаги ресторанларини бошқарган.

Би-би-си Рус хизмати ўтказган суриштирув эса у АҚШ санкциялари остидаги инвесторлардан дастак олган бўлиши мумкинлигини кўрсатди.

Бошқа рус бизнеслари ҳам Ғарб компаниялари қолдирган бўшлиқни зудликда тўлдирди.

Масалан, Krunchy Dream Krispy Kreme ўрнини эгаллади. Dobriy Cola эса Coca-Cola ўрнини.

Ўрнини эгаллаш трендида фақатгина рус бизнеслари иштирок этгани йўқ.

Зара ўрнига Ливаннинг MAAG фашион бренди келди.

IKEA ўрнига эса ўхшаш товарларни таклиф этувчи Белоруснинг SwedHouse бренди Россияга кириб келди.

Уруш бошланганидан бери турк брендлари ҳам бу жараёнда фаол иштирок этмоқда.

Бир вақтнинг ўзида, Россия ҳукумати хорижий компанияларга нисбатан мамлакатдан чиқиб кетиш жараёнини қийинлаштирувчи тартиб-қоидаларни жорий қилди.

Бу компаниялар ўз мулкини арзон нархларда сотиш ва яна норасман “чиқиш солиғи” номини олган миллиардлаб долларга тенг тўлов тўлашга мажбурлигини англатар эди.

Натижада, хорижий компаниялар мулклари президент Владимир Путинга яқин шахслар қўлига бориб тушиши эҳтимоли ортган муҳит пайдо бўлди.

Starbucksʼни реппер Тимати сотиб олди ва 130 кофе шопдан иборат савдо тармоғи номи Stars Coffee’га ўзгартирилди.

Тимати Россия президентининг ашаддий тарафдорларидан бири.

Унинг ҳатто “Энг яхши дўстим – Владимир Путин” деган машҳур қўшиғи ҳам бор.

Аммо матбуотда чиққан баъзи хабарларда Тимати санкцияга тушган рус сенатори Арсен Каноковнинг вакили бўлиши мумкинлиги айтилади.

Миллийлаштириш

Кўпгина рус олигархлари санкциялар туфайли анчагина бойлигидан айрилди.

Эҳтимол, йўқотилган бойликнинг бир қисмини қайта тиклаб олиш имконияти бериш Путин учун олигархларни хурсанд ва садоқатли сақлаш йўлларидан бири бўлиши мумкин.

Айрим компаниялар Россияни зудликда тарк этди, аммо бошқалари ўз мулклари устидан назоратни бой берди.

Даниянинг Carlsberg пиво ишлаб чиқарувчиси ўзи учун харидор топди, бироқ рус ҳукумати унинг маҳаллий Балтика компаниясидаги улушини қўлга киритиш мақсадида ўртага қўшилди.

Citroen компанияси 2022 йилда Россиядаги барча ишлаб чиқариш жараёнини тўхтатди.

Лекин унинг Россиядаги заводлари Хитойдан импорт қилинган бутловчи қисмлар билан Citroen’нинг янги моделларини йиға бошлади.

Citroen’нинг эгаси бўлмиш Stellantis конгломерати Россиядаги мулкларига ҳалига қадар расман эгалик қилади, аммо ишлаб чиқариш жараёни устидан назоратни қўлдан бой берганини айтади.

Параллель импорт

Уруш бошланганда Apple Россияга ўз товарлари экспортини зудликда тўхтатди – лекин россияликлар ҳалига қадар янги iPhone ё MacBook сотиб олиш имконига эга.

Ҳозирда, олиб-сотарлар Apple товарларини Россияга параллель импорт номини олган усулда олиб кирмоқда.

Бунда товарлар учинчи давлатдан компаниянинг рухсатисиз импорт қилинади.

Россия ҳукумати параллель импортни 2022 йилда қонунийлаштирган.

Шундан бери россиялик чакана сотувчилар Собиқ Иттифоқ давлатлари, Бирлашган Араб Амирликлари, Хитой каби мамлакатлар орқали ғарб товарлари олиб кирилувчи муқобил таъминот тармоғини яратдилар.

Бугун заводлар ва дўконлар ана шу товарлардан билан тўйинмоқда.

Би-би-сига жавоб берган рус ҳукумати Россия мамлакатда қолган хорижий компаниялар билан ҳамкорликка тайёр экани, бир вақтнинг ўзида, “тижорий алоқаларни ҳеч қачон сиёсийлаштирмаслик”ка чақиришини айтди.

Россия Ғарбни баъзи бизнесларни чиқиб кетишга мажбурлашда айблайди ва ўзининг санкцияларга нисбатан жавобини ўзаро манфаатли тижорат алоқаларини шакллантиришга урғу берган “диққат билан созланган” жавоб дея таърифлайди.

Аммо келажак ҳозирги мавжуд ҳолатда кўринаётгандек жуда ҳам ёрқин бўлмаслиги мумкин.

Россия иқтисодиёти миллиардлаб доллар инвестициядан маҳрум бўлмоқда ҳамда ҳарбий харажатлар, давлат қўшни давлатларга қарамлиги янада ортмоқда.

Шундай экан, вазият ташқаридан қараганда, одатдагидек ҳолда кўринаётган бўлсада, у яна қанча давом этади, деган савол пайдо бўлмоқда.