Қирғизистонда оилавий зўравонлик: Депутат устидан шикоят ва ваҳший қотилликлар

Қирғизистон парламентининг депутати собиқ рафиқасини мунтазам калтаклаб келганликда айбланмоқда. Бу ҳақда "Threads" ижтимоий тармоғида ўзини Асел Азаматова деб таништирган аёл билдириб, Жогорку Кенеш (парламент) депутати Элдар Сулаймановнинг собиқ рафиқаси эканини ва узоқ вақтдан бери ундан зўравонлик кўриб келаётганини маълум қилди.

Аёлнинг айтишича, улар 2016 йилда оила қуришган. Дастлабки йиллар нисбатан тинч ўтган бўлса-да, икки йилдан кейин турмуш ўртоғи унга қўл кўтара бошлаган. Асел Азаматова зўравонликларга фарзандларини отасиз қолдирмаслик учун чидаб келганини тушунтирган.

Унинг ёзишича, 2022 йилда ҳомиладорлик вақтида қаттиқ калтакланиб, қон кетиши билан касалхонага ётқизилган. Шифокорлар ҳомилани сақлаб қолиш имконияти камлигини айтишган. Ўша пайтда у ҳуқуқ-тартибот органларига ариза ёзган, бироқ кейинчалик эрини кечирган. Шунга қарамай, зўравонлик давом этган ва натижада у уч фарзанди билан ажрашишга мажбур бўлган. Ўша вақтда кенжа фарзанди ҳали уч ойлик бўлган.

Аёл айтишича, можаролар пайтида собиқ эри болалар таъминоти учун маблағ бермай, кундалик турмуш масалаларини анча қийинлаштирган.

"2023 йил 28 июлда у ҳеч қандай огоҳлантиришсиз келиб, катта фарзандларимни олиб кетишга ҳаракат қилди. Ўша пайтда биз ҳали ҳам унинг уйида яшардик. Болаларни беришдан бош тортдим, чунки уларни қайтариб бермайди деб қўрқдим. Шу сабабли у мени урди ва мен ерга йиқилдим. Алам устида кўчага югуриб чиқиб, унинг машинаси ойналарини синдириб ташладим. У кўчага чиқиб, милиция чақирди. Шундан кейин энг қизиғи бошланди: мени беш ойлик болам билан "мулкка зарар етказиш" айби билан уч суткага изоляторга олиб кетишга ҳаракат қилишди. Кейинчалик бир нечта суд йиғинлари бўлиб ўтди ва мен айбдор деб топилдим", — деб ёзади Асел Азаматова.

Асел Азаматова 2024 йил 6 апрелда собиқ турмуш ўртоғи уни уч фарзандининг кўз ўнгида калтаклаганини билдириб, яна милицияга мурожаат қилган. Аёлнинг айтишича, бу мурожаат — зўравонлик қилган шахслар жавобгарликдан қочаётганига эътибор қаратишга бўлган ҳаракат бўлган

Ушбу воқеа бўйича Жогорку Кенеш депутати Элдар Сулайманов ҳозирча ҳеч қандай муносабат билдирмади.

Ички ишлар вазирлиги матбуот хизмати раҳбари Султан Макилов ижтимоий тармоқларда эълон қилинган ушбу мурожаат бўйича текширув ишлари бошланганини маълум қилди.

"Материалларни ўрганяпмиз. Қаерга ва нима сабабдан мурожаат қилганини аниқлаймиз. Биринчи навбатда аёл билан боғланиб, гаплашамиз, кейин депутатга қўнғироқ қиламиз. Қўшимча маълумот берилади", — деди Султан Макилов.

Шу йил январи бошида ўзини Жогорку Кенешнинг собиқ депутати Аккулу Бердиевнинг "қонуний хотиниман" деб таништирган Батма Ормонова Интернетда видео мурожаат эълон қилди.

У 38 йилдан бери бирга яшаб келаётган эри томонидан зўравонлик кўрганини, уй-жойсиз қолиш хавфига учраганини айтиб, Миллий хавфсизлик Давлат қўмитаси раиси амчибек Ташиевга мурожаат қилган.

Батма Ормонова Бердиев ўзининг устига ўн марта хотин олганини ҳам билдирган.

Шундан кейин 11 январда 60 ёшдаги собиқ депутат Аккулу Бердиев қамоққа олинган.

Собиқ эри томонидан ўлдирилган Тахмина

3 январ куни 28 ёшли Тахмина Рустамжон қизи собиқ турмуш ўртоғи томонидан ўлдирилган.

Милиция маълумотларига кўра, Қирғизистоннинг Жалолобод вилояти, Сузоқ тумани ички ишлар бошқармасига 1990 йилда туғилган фуқаро қўнғироқ қилиб, хотинини ўлдириб қўйганини маълум қилган.

Қонли воқеага марҳуманинг опаси Ситора Тешебаева гувоҳ бўлган. У кўрганларини Би-би-сига сўзлаб берди:

"Синглимни ваҳшийларча ўлдирди. Аввал урди, кейин бўға бошлади. Мен ёнида эдим, синглимни қутқаришга жон-жаҳдим билан ҳаракат қилдим. Икки марта бўққанида зўрға ажратиб қолдим. У синглимга ёпишиб олганди. Мен у йигит билан муштлашиб кетдим. Синглимни қочиришга муваффақ бўлдим, лекин у ортидан қувиб етиб, қайта судраб келди. Милицияга қўнғироқ қила бошладим, лекин ҳеч ким гўшакни кўтармади. Кучим етмаслигини билгач, кўчага ёрдам сўраб югурдим. Одамларни бошлаб кирганимда, синглимга 11 марта пичоқ уриб бўлган эди. Милиция синглим ўлгандан кейин келди. Нега телефонни кўтармадинглар, деб йиғласам, "свет ўчиб қолганди, диспетчерлар ишламади", дейишди".

Ситоранинг айтишича, Тахмина 18 ёшида турмушга чиққан. Улар 2021 йилда шаръий ва қонуний ажрашишган. Шундан сўнг эри Россияга ишлашга кетиб, у ерда яна икки марта уйланиб ажрашган.

"Бу йил қайтиб келиб, синглимга тинчлик бермай қўйди. Қайта ярашаман, деб туриб олди. Ваҳоланки, у синглим учун на диний ва на қонуний жиҳатдан ҳеч ким эмасди. Синглим икки боласини ўгай бўлмасин, деб бошқа турмуш ҳам қурмаганди," — дейди опаси.

Марҳуманинг онаси Муқаддам Нуралиева Россияда миграцияда бўлган. У қизининг ўлимини эшитиб, 4 январ куни Қирғизистонга етиб келди: "Қизимни бир ёшидан бошлаб мигрант бўлиб, ёлғиз катта қилгандим. Энди роҳатини кўраман деганда, уни ерга беряпман. Куёвим энг оғир жазога тортилишини талаб қиламан".

Милиция ушбу ҳолат бўйича Қирғизистон Жиноят кодексининг 122-банди (Қасддан одам ўлдириш) билан жиноят иши қўзғатган. Гумонланувчи ҳибсга олинган.

Жибекнинг фожиаси ва ҳукуматнинг муносабати

2025 йил 23 декабр куни Қирғизистон Иқтисодиёт университети ўқитувчиси Жибек Урустемова онасининг кўзи ўнгида эри томонидан отиб ўлдирилган.

Ушбу ҳолатлардан сўнг Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) раиси Қамчибек Ташиев баёнот бериб, аёлларга нисбатан зўравонликка қарши давлат позицияси қатъий эканини билдирди.

Ташиев айтишича, аёлга қўл кўтарган ёки қурол ўқталган бирорта шахс жазодан қутила олмаслигини билиши керак.

25 декабрда Қирғизистон ИИВнинг жамоат хавфсизлик хизматининг оилавий зўравонликнинг олдини олиш бўлими етакчиси Данияр Сапарбаев Биринчи радиода 2025 йили оилавий зўравонликдан 31 киши вафот этганини билдирди.

Дунё ва аёллар хавфсизлиги (WPS Index) кўрсаткичига кўра, Қирғизистон 2021 ва 2023 йилларда Марказий Осиёда аёллар учун энг хавфли ўлка деб топилган.