รัสเซีย ยูเครน: อับราโมวิช และมหาเศรษฐีอื่น ที่ตกเป็นเป้าการคว่ำบาตรจากตะวันตก

ศัพท์คำว่า โอลิการ์ก (Oligarch) หรือ อภิมหาเศรษฐี นักธุรกิจที่คาดว่ามีสายสัมพันธ์ใกล้ชิดกับคนวงในของประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูตินของรัสเซีย เริ่มปรากฏขึ้นมาในข่าวที่พูดถึงการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจที่ประเทศตะวันตกประกาศต่อรัสเซีย หลังการรุกรานยูเครน

สื่อตะวันตกมักใช้คำนี้กับบรรดาผู้ทรงอิทธิพลทางการเมืองและร่ำรวยของรัสเซีย แม้ว่ามันจะมีรากศัพท์ที่มาจากภาษากรีกก็ตาม

คนเหล่านี้สร้างความมั่งคั่งขึ้นมาอย่างรวดเร็วจากการแปรรูปรัฐวิสหากิจ ภายหลังจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียต

ผลพวงจากสงครามครั้งนี้ทำให้พวกโอลิการ์กต้องเผชิญกับความยุ่งยากลำบาก เนื่องจากมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจจากรัฐบาลสหราชอาณาจักร สหภาพยุโรป (อียู) และสหรัฐอเมริกาใช้ตอบโต้ปฏิบัติการทหารของรัสเซียในยูเครน

หลายปีก่อนหน้านี้ ประธานาธิบดีปูตินได้เตือนพันธมิตรของเขาแล้วว่า พวกเขาควรจะหาทางปกป้องตัวเองจากมาตรการคว่ำบาตรของนานาชาติ โดยเฉพาะในช่วงที่ความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ และ อียูเสื่อมทรามลง หลังจากที่รัสเซียผนวกดินแดนไครเมียเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของรัสเซีย

ขณะที่คนใกล้ชิดเขาบางคนก็เชื่อคำเตือน ลงทุนเฉพาะในรัสเซีย แต่อีกหลายคนก็ไปลงทุนในอสังหาริมทรัพย์ต่างประเทศ รวมทั้งสโมสรฟุตบอลในอังกฤษด้วย ขณะที่บริษัทหลายแห่งก็ยังคงจดทะเบียนในตลาดหุ้นต่างประเทศ

จากมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจที่ถือว่าเข้มข้นที่สุดในยุคนี้ ทำให้กลุ่มโอลิการ์กเผชิญกับความเสี่ยงที่จะสูญเสียสินทรัพย์ในต่างประเทศไป บีบีซีรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับอภิมหาเศรษฐีรัสเซียเหล่านี้ว่ามีใครบ้าง และมาตรการคว่ำบาตรกระทบต่อสินทรัพย์ของเขาเพียงใด

อลิเชอร์ อุสมานอฟ (Alisher Usmanov)

มูลค่าสินทรัพย์สุทธิราว 1.76 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ

โดนมาตรการคว่ำบาตรจาก: สหรัฐฯ อียู และอังกฤษ

กล่าวกันว่าอลิเชอร์ อุสมานอฟเป็นหนึ่งในอภิมหาเศรษฐีผู้ทรงอิทธิพลที่ปูตินชื่นชอบ ตามข้อมูลของฟอร์บส เขาเป็นผู้ที่ร่ำรวยที่สุดในรัสเซีย มีสินทรัพย์รวมประมาณ 1.76 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ อียูระบุว่า อดีตนักกีฬาฟันดาบอาชีพผู้นี้เป็น "นักธุรกิจ-เจ้าหน้าที่" (business-official) ซึ่งเข้าช่วยปูตินเมื่อประสบปัญหาในด้านธุรกิจ

อุสมานอฟเกิดที่อุซเบกิสถานเมื่อครั้งที่ยังเป็นส่วนหนึ่งของสหภาพโซเวียต ธุรกิจหลักของเขาคือ ยูเอสเอ็ม โฮลดิ้งส์ เครือข่ายธุรกิจขนาดยักษ์ในอุตสาหกรรมเหมืองแร่และโทรคมนาคม ที่เป็นเจ้าของ เมกาโฟน บริษัทเครือข่ายโทรศัพท์มือถือยักษ์ใหญ่เป็นอันดับสองในรัสเซีย

อียูประกาศใช้มาตรการคว่ำบาตรต่อเขาเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ตามมาด้วยสหรัฐฯ และสหราชอาณาจักร อุสมานอฟบอกว่าการคว่ำบาตรครั้งนี้ไม่ยุติธรรม และข้อกล่าวหาต่าง ๆ ที่มีต่อเขานั้นเป็นเท็จทั้งหมด

ยูเอสเอ็ม โฮลดิ้งส์ กำลังหวังว่าจะสามารถหลีกเลี่ยงจากการคว่ำบาตรครั้งนี้ของอียูได้ เพราะอุสมานอฟถือหุ้นในบริษัทดังกล่าวต่ำกว่า 50% ขณะที่ซูเปอร์ยอทช์ของอุสมานอฟที่มีชื่อว่า "ดิลบาร์" ซึ่งตั้งตามชื่อมารดาของเขา ตอนนี้อยู่ในอู่ซ่อมบำรุงในเมืองฮัมบวร์คของเยอรมนี มีความเสี่ยงด้วยว่าจะถูกยึดด้วย

ส่วนในสหราชอาณาจักร อุสมานอฟลงทุนหลัก ๆ ในธุรกิจด้านอสังหาริมทรัพย์ เช่น บีชวูด เฮาส์ คฤหาสน์พร้อมที่ดินมูลค่า 65 ล้านปอนด์ ตั้งอยู่ใจกลางกรุงลอนดอน ส่วนที่เซอร์เรย์ที่อยู่นอกลอนดอน เขาเป็นเจ้าของ "ซัตตัน เพลส" คฤหาสน์สไตล์ทิวดอร์ แต่ทรัพย์สินทั้งสองถูกทางการอังกฤษอายัดไว้แล้ว

นอกจากนี้ ธุรกิจของเขา ได้แก่ ยูเอสเอ็ม เมกาโฟน และโยตา ยังเป็นผู้สนับสนุนหลักของสโมสรฟุตบอลเอฟเวอร์ตันของฟาร์ฮัด โมชิรี ซึ่งก็เป็นหนึ่งในคู่ค้าของอุสมานอฟด้วย และมีรายงานว่าทั้งคู่มีความใกล้ชิดกันอย่างมาก จึงทำให้เมื่อวันพุธที่ผ่านมาสโมสรฟุตบอลเอฟเวอร์ตันต้องออกมาประกาศยุติสัญญาสปอนเซอร์กับธุรกิจของเขา ในขณะเดียวกันโมชิรีก็ได้ลาออกจากคณะกรรมการของยูเอสเอ็มด้วย

โรมัน อับราโมวิช (Roman Abramovich)

มูลค่าสินทรัพย์สุทธิราว 1.24 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ

ยังไม่ถูกคว่ำบาตรจากฝ่ายใด

อับราโมวิชเป็นหนึ่งในมหาเศรษฐีชาวรัสเซียที่มีชื่อเสียงที่สุดคนหนึ่งจากความสำเร็จอย่างยิ่งใหญ่ของสโมสรฟุตบอลเชลซีของเขา แต่จนถึงขณะนี้เขายังไม่ถูกคว่ำบาตร อาจเป็นเพราะเขาดูไม่มีอิทธิพลมากนัก เมื่อเปรียบเทียบกับพันธมิตรคนอื่น ๆ ของประธานาธิบดีปูติน

เขาปฏิเสธเสมอว่าไม่ได้มีสายสัมพันธ์ใกล้ชิดกับผู้นำนายปูติน หรือทางการรัสเซีย อย่างไรก็ตามสินทรัพย์ของเขามูลค่าราว 1.24 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ก็ตกอยู่ในความเสี่ยงหากว่าเกิดการคว่ำบาตรขึ้นมาจริง ๆ เมื่อ 2 มี.ค. เขาประกาศว่าอาจจะขายเชลซีออกไปในราคา 3 พันล้านปอนด์ และยังมีรายงานด้วยว่าบ้านพักมูลค่า 150 ล้านปอนด์ของอับราโมวิช ในย่านเคนซิงตัน พาเลซ การ์เดนส์ ในกรุงลอนดอนก็ถูกประกาศขายแล้ว

อับราโมวิชสร้างตัวขึ้นมาในช่วงทศวรรษ 1990 และเป็นหนึ่งในโอลิการ์กรุ่นแรกในช่วงที่บอริส เยลต์ซินเป็นประธานาธิบดี ความสำเร็จครั้งใหญ่ของเขาก็คือสามารถเข้าซื้อบริษัทน้ำมันซิบเนฟท์ได้ในราคาแสนถูก ส่วนสินทรัพย์อื่น ๆ ของเขา ได้แก่ เรือยอชต์ที่มีขนาดยาวเป็นอันดับสามของโลกชื่อว่า "อีคลิปส์" (Eclipse) ซึ่งเมื่อวันศุกร์แล่นออกจากหมู่เกาะบริติช เวอร์จินไปแล้ว ส่วนเรือยอชต์ลำใหญ่อีกลำที่ชื่อ "โซลาริส" (Solaris) ยังคงเทียบท่าอยู่ในนครบาร์เซโลนาของสเปน

หลายปีที่ผ่านมา เขาเริ่มถอนตัวจากอังกฤษ ในปี 2018 เขาตัดสินใจที่จะไม่ต่อวีซ่าอังกฤษ และใช้หนังสือเดินทางของอิสราเอลเล่มใหม่เพื่อเดินทางมายังกรุงลอนดอนแทน และตอนนี้เขาไม่ค่อยปรากฏตัวที่สนามสแตมฟอร์ดบริดจ์ของสโมสรฟุตบอลเชลซีเหมือนแต่ก่อนที่เขาจะต้องเข้าชมเกมการแข่งขันทุกครั้ง

โอเลก เดริปาสกา (Oleg Deripaska)

มูลค่าสินทรัพย์สุทธิราว 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ

ถูกคว่ำบาตรโดย สหรัฐฯ

เมื่อประธานาธิบดีปูตินเข้าสู่อำนาจ โอเลก เดริปาสกาก็ร่ำรวยมหาศาลมีมูลค่าสินทรัพย์รวมสูงสุดราว 2.8 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่ตอนนี้คาดกันว่าเขามีสินทรัพย์รวมแค่ 3 พันล้านดอลลาร์สหรัฐเท่านั้น

เขาฝ่าฟันจนร่ำรวยในช่วงทศวรรษ 1990 หลังต้องฟาดฟันอย่างดุเดือดในสงครามธุรกิจของอุตสาหกรรมอลูมิเนียม สหรัฐฯ กล่าวว่าเขาพัวพันกับการฟอกเงิน การติดสินบน การกรรโชกทรัพย์ และการฉ้อโกง มีรายงานกล่าวหาเขาว่าเป็นผู้สั่งการให้ฆาตกรรมนักธุรกิจรายหนึ่ง และยังเชื่อมโยงกับเครือข่ายอาชญากรรมของรัสเซียอีกด้วย แต่เขาก็ปฏิเสธข้อกล่าวหาทั้งหมด

ในวิกฤตการเงินปี 2008 อาณาจักรธุรกิจของเขาถูกกระทบอย่างหนัก เขาต้องการความช่วยเหลือจากประธานาธิบดีปูติน แต่ก็เหมือนจะเกิดขัดแย้งกับปูตินเพราะในปี 2009 ปูตินทำให้เขาได้อับอายด้วยการพูดในที่สาธารณะว่าเขาขโมยปากกาไป อย่างไรก็ตาม เขาก็น่าจะสามารถกลับมาสานสัมพันธ์กับท่านผู้นำได้อีกครั้ง ในรายงานการสอบสวนของนายโรเบิร์ต มุลเลอร์ อดีตผอ.เอฟบีไอ ที่สืบสวนว่ารัสเซียเข้ามาแทรกแซงการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐฯ ในปี 2016 หรือไม่ ระบุว่าเดริปาสกามีความสนิทชิดเชื้อกับผู้นำรัสเซีย

เขาก่อตั้งบริษัทชื่อเอ็นพลัส กรุ๊ป (En+ Group) ซึ่งทำธุรกิจพลังงานสะอาดและโลหกรรม ที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ลอนดอน ต่อมาได้ลดการถือหุ้นลงต่ำกว่า 50% เมื่อถูกสหรัฐฯ คว่ำบาตรในปี 2018 ในช่วงเวลานั้น เบสิก อีเลเมนท์ (Basic Element) อันเป็นหนึ่งในบริษัทของเขาออกแถลงการณ์ว่า "การคว่ำบาตรนั้นไม่มีมูลเหตุ น่าขัน และเลื่อนลอย"

เดริปาสกายังเป็นเจ้าของอาคารสไตล์อาร์ตเดคโคขนาดใหญ่ "แฮมสตัน เฮาส์"ในเซอร์เรย์ เขาพยายามขายมันออกมาในราคา 18 ล้านปอนด์นับตั้งแต่ความสัมพันธ์ระหว่างอังกฤษและรัสเซียเสื่อมทรามลงจากการปองร้ายสายลับรัสเซียสองพ่อลูกตระกูลสกริปาลด้วยการวางยาพิษเมื่อปี 2018 นอกจากนี้เขายังมีเรือยอชต์ 1 ลำชื่อ "คลิโอ" (Clio) ที่เมื่อวันพุธอยู่ในมัลดีฟส์

นักธุรกิจรายนี้ต่างกับผู้ทรงอิทธิพลของรัสเซียรายอื่น ๆ ที่โดนคว่ำบาตร เพราะเขาออกมาเรียกร้องสันติภาพในสงครามครั้งนี้ผ่านสื่อสังคมออนไลน์

"การเจรจาจะต้องเริ่มขึ้นเร็วที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้" เขาระบุ

อิกอร์ เซชิน (IGOR SECHIN)

ไม่ทราบมูลค่าสินทรัพย์สุทธิ

ถูกคว่ำบาตรโดยสหรัฐฯ และอียู

อียูประกาศคว่ำบาตรอิกอร์ เซชินเมื่อวันที่ 28 ก.พ. ที่ผ่านมา โดยระบุว่าเขามีสายสัมพันธ์ยาวนานและลึกล้ำกับประธานาธิบดีปูติน เชื่อกันว่าเขาเป็นที่ปรึกษาที่ใกล้ชิด ซึ่งผู้นำรัสเซียเชื่อถือมากที่สุดคนหนึ่ง และก็ยังเป็นเพื่อนสนิทที่น่าจะมีการติดต่อพูดคุยกันทุกวัน

ในรัสเซีย มีการให้สมญาเขาว่า ดาร์ธ เวเดอร์ อาจมาจากความโหดร้ายในการจัดการกับคู่แข่งของเขา เอกสารสื่อสารภายในของสถานทูตสหรัฐฯ ที่รั่วไหลออกมาในปี 2008 ระบุว่าเขาเป็นบุคคลลึกลับเสียจนมีเรื่องตลกเล่ากันว่าเขาอาจจะไม่มีตัวตนจริง แต่เป็นเรื่องที่ทางการรัสเซียแต่งขึ้นเพื่อสร้างความกลัวขึ้นในจิตใจ" แม้กระนั้นทางการสหรัฐฯ ก็ออกมาตรการคว่ำบาตรต่อเซชินเมื่อปี 2014 ซึ่งทำให้เซชินออกมาบอกว่า"การคว่ำบาตรนี้ไร้เหตุผลอย่างยิ่งและผิดกฎหมาย" ในวันที่ 24 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา สหรัฐฯ ก็ประกาศคว่ำบาตรเซชินเพิ่มเติม

ดาร์ธ เวเดอร์แห่งรัสเซียผู้นี้เปลี่ยนหน้าที่การงานไปมาระหว่างตำแหน่งหน้าที่ทางการเมืองและทางธุรกิจ บางทีเขาก็ดำรงตำแหน่งผู้บริหารระดับสูงทั้งในด้านการเมืองและธุรกิจในคราวเดียวกัน เมื่อปูตินเป็นนายกรัฐมนตรี เขาก็ได้รับการแต่งตั้งให้เป็นรองนายกรัฐมนตรี ส่วนตำแหน่งปัจจุบันของเขาก็คือ ผู้บริหารของรอสเนฟท์ รัฐวิสาหกิจน้ำมันยักษ์ใหญ่

เซชินทำงานร่วมกันปูตินมาในสำนักงานนายกเทศมนตรีของนครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กในช่วงทศวรรษ 1990 และเชื่อกันว่าเขาเคยทำงานในเคจีบี หรือสำนักงานข่าวกรองของรัสเซียด้วย แต่เซชินก็ไม่เคยออกมายอมรับเรื่องนี้

เนื่องจากธุรกิจของเขาทั้งหมดอยู่ในรัสเซียจึงไม่มีใครรู้เลยว่าเซชินมีสินทรัพย์ทั้งหมดเท่าไร มีอะไรบ้าง ทางการฝรั่งเศสเคยยึดเรือยอชต์ชื่อ "อมอเร เวโร" ที่คาดว่าน่าจะเกี่ยวข้องกับเขา เพราะโอลกา เซชินา ภรรยาคนที่สองของเขามักลงรูปของเธอขณะอยู่บนเรือลำนี้เสมอ หลังจากเรือโดนยึด ทั้งสองคนก็หย่ากันไป นอกจากนั้นแล้ว ร่องรอยของสินทรัพย์ของเขาในต่างประเทศก็ปรากฎน้อยมาก จนยากที่จะสืบค้นและยึดทรัพย์สินเหล่านั้น

อเล็กเซ มิลเลอร์

ไม่ทราบมูลค่าทรัพย์สินสุทธิ

ถูกคว่ำบาตรโดยสหรัฐฯ

อเล็กเซ มิลเลอร์เป็นเพื่อนเก่าอีกคนหนึ่งของประธานาธิบดีปูติน เขาก็เป็นอีกคนหนึ่งสร้างฐานะขึ้นมาจากความภักดีที่มีต่อท่านผู้นำ เขาเคยเป็นผู้ช่วยของปูตินในคณะกรรมการความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในสำนักงานนายกเทศมนตรีนครเซนต์ปีเตอร์สเบิร์กช่วงทศวรรษที่ 1990

เขาเป็นผู้บริหารของก๊าซพรอม รัฐวิสาหกิจด้านน้ำมันที่ทรงอิทธิพลมากมาตั้งแต่ปี 2001 การแต่งตั้งเมื่อคราวนั้นทำให้ทุกคนประหลาดใจและพูดกันเขาไม่น่าจะความสามารถในการบริหารอะไรนอกจากทำไปตามคำสั่งของนายเก่าเท่านั้น จะเห็นได้จากการที่ทูตสหรัฐฯ ประจำกรุงมอสโกรายงานว่าก๊าซพรอม "ไม่มีประสิทธิภาพ, เดินไปตามทิศทางการเมือง และเต็มไปด้วยการฉ้อฉล"

มิลเลอร์ไม่ได้ถูกคว่ำบาตรในช่วงที่รัสเซียผนวกไครเมียในปี 2014 แต่ในปี 2018 สหรัฐฯ ก็เพิ่มชื่อเขาในบัญชีคว่ำบาตร มิลเลอร์โต้ตอบด้วยการบอกว่า เขาภูมิใจ "ตอนที่ไม่มีชื่ออยู่ในบัญชีคว่ำบาตรครั้งแรก ผมก็สงสัยว่าอาจจะมีอะไรผิดพลาดหรือเปล่า แต่ในที่สุดชื่อผมก็ถูกรวมเข้าไปแล้ว ก็แปลว่าเรากำลังทำที่ถูกต้องแล้ว" เขากล่าว

การตามสืบว่าเขามีสินทรัพย์นอกรัสเซียบ้างหรือไม่เป็นเรื่องยากมาก และไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับตัวเลขความมั่งคั่งของเขาเลย

ปีเตอร์ เอเวน และ มิคาอิล ฟริดแมน

มูลค่าสินทรัพย์สุทธิของเอเวนอยู่ที่ราว 4.8 พันล้านดอลลารสหรัฐ

ส่วนฟริดแมน มีสินทรัพย์รวมราว 1.2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ

ทั้งสองคนถูกคว่ำบาตรโดยอียู

อียูระบุว่า ปีเตอร์ เอเวน (ภาพด้านซ้าย) เป็นหนึ่งในผู้ทรงอิทธิพลที่มีสนิทสนมกับปูติน ส่วนมิคาอิล ฟริดแมนนั้นเป็นคนสนิทของคนวงในของท่านผู้นำ ทั้งสองคนเป็นผู้ร่วมก่อตั้ง อัลฟา- แบงก์ อันเป็นธนาคารเอกชนรายใหญ่ที่สุดในรัสเซีย

ในรายงานการสอบสวนของนายมุลเลอร์ เอเวนพบกับปูตินที่เครมลินราวสี่ครั้งต่อปี รายงานระบุด้วยว่าในการพบกันนี้ความคิดเห็นหรือข้อวิพากษ์วิจารณ์ที่ปูตินกล่าวกับเอเวนคือคำสั่ง และหากเขาไม่ทำตามก็อาจจะผลร้ายตามมา

ในปี 2016 ปูตินเคยเตือนทั้งสองคนให้ปกป้องผลประโยชน์และทรัพย์สินของพวกเขาให้พ้นจากการคว่ำบาตรอาจเกิดขึ้น เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา หุ้นของพวกเขาใน เลตเตอร์วัน กลุ่มบริษัทลงทุนที่มีสำนักงานใหญ่ในลอนดอน ถูกแช่แข็งโดยคำสั่งคว่ำบาตรของอียู ทำให้ทั้งสองคนต้องออกจากการเป็นผู้บริหารของบริษัทดังกล่าว และเอเวนก็ลาออกจากการเป็นกรรมการในราชบัณฑิตยสถานด้านศิลปะในกรุงลอนดอนด้วย

ทั้งสองคนออกมาบอกว่าจะประท้วงการใช้มาตรการคว่ำบาตรที่ไร้พื้นฐานความเป็นจริง โดยจะใช้ทุกวิถีทางเท่าที่จะเป็นไปได้

ฟริดแมน ซึ่งคาดกันว่ามีมูลค่าทรัพย์สินราว 1.2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ นั้นอาศัยอยู่ในบ้านที่กรุงลอนดอน รวมทั้งมีอสังหาริมทรัพย์ใหญ่โตอีกแห่งทางตอนเหนือของกรุงลอนดอนที่ซื้อมาด้วยราคา 65 ล้านปอนด์ด้วย

ในการแถลงข่าวที่ลอนดอนเมื่อวันอังคาร เขากล่าวว่าสงครามในยูเครนเป็น "โศกนาฏกรรมครั้งใหญ่" แต่ก็ไม่อาจวิพากษ์วิจารณ์ทางการเครมลินอย่างเปิดเผยเพราะถ้าทำเช่นนั้นอาจทำให้พนักงานหลายแสนต้องตกงานก็เป็นได้

คุณมีคำถาม เราหาคำตอบ: ผลกระทบของสงครามในยูเครนต่อประเทศไทย

บทความที่น่าสนใจเกี่ยวกับ "วิกฤตยูเครน"