ลดสารพิษ ปลูกป่าบนผืนทะเลที่แห้งเหือด

ไม่เพียงความแห้งเหือดของทะเลอารัลในแถบเอเชียกลางที่ถือเป็นหายนะทางนิเวศวิทยาครั้งใหญ่ แต่สารเคมีเป็นพิษที่พบบนผืนทะเลยังส่งผลเสียต่อสุขภาพอย่างกว้างขวาง โครงการที่ต้องใช้ความอุตสาหะอย่างการปลูกป่าผืนใหญ่ในพื้นที่แห่งนี้ จะช่วยให้ชาวคอราลคาลพอคีสถาน ในประเทศอุซเบกิสถานมีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นได้หรือไม่?

ออลมอส ทูลวาเชฟ อดีตชาวประมงวัย 78 ปี เดินลุยพื้นทรายไปยังซากเรือประมงที่กำลังผุพัง ประภาคารที่สูงเด่นเหนือฝูงเรือกว่า 10 ลำ คอยเตือนความทรงจำว่ามอยน็อคเคยเป็นเมืองท่าที่เฟื่องฟูแค่ไหนในทะเลอารัลในอดีต

"ประวัติศาสตร์ของชาวคอราลคาลพอคีสถานเริ่มต้นจากทะเล และการตกปลาก็เป็นสิ่งแรกที่พ่อจะสอนให้กับลูก" ทูลวาเชฟ กล่าว

เมืองมอยน็อคอยู่ใจกลางของคอราลคาลพอคีสถาน ซึ่งเป็นดินแดนกึ่งปกครองตนเองในอุซเบกิสถาน และในยุครุ่งเรือง เป็นแหล่งปลาที่คิดเป็นสัดส่วนถึง 90 เปอร์เซ็นต์ของอุซเบกิสถาน

"ตอนนั้นมีเรือถึง 250 ลำ ผมจับปลาได้วันละ 6-7 ร้อยกิโลกรัมทุกวัน แต่ตอนนี้ไม่มีทะเลอีกต่อไปแล้ว" เขากล่าว

ทะเลอารัลเริ่มหดตัวตั้งแต่ในยุค 60 เมื่อสหภาพโซเวียตเบนเส้นทางน้ำจากแม่น้ำหลักสองสายเพื่อใช้สำหรับการเพาะปลูกไร่ฝ้ายใหม่ขนาดใหญ่ และเมื่อธุรกิจปลูกฝ้ายเจริญรุ่งเรืองขึ้น ฝ่ายโซเวียตก็ปฏิเสธที่จะรับฟังปัญหา และยิ่งทำให้น้ำทะเลลดระดับลงเรื่อย ๆ ส่งผลให้ความเข้มข้นของเกลือเพิ่มขึ้น กลายเป็นพิษต่อทุกอย่างในทะเล

ทูลวาเชฟบอกว่า ช่วงหลัง ๆ พวกเขาจับได้แต่ปลาที่ตายแล้ว และคนหนุ่มสาวก็ต้องอพยพออกไปทำงานต่างประเทศ

ทะเลอารัลหดตัวเหลือขนาดแค่ 10 เปอร์เซ็นต์ของท้องทะเลที่เคยมีขนาดใหญ่เท่าประเทศไอร์แลนด์ และนี่ก็ไม่ได้ส่งผลต่อวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของคนเพียงอย่างเดียว

ชีวิตเสี่ยงอันตราย

ดร.ยูลดอชบอย ดูซิมอฟ เริ่มมาทำงานที่โรงพยาบาลที่มอยน็อคในช่วงยุค 80 ซึ่งในตอนนั้นแนวชายฝั่งก็ร่นไกลออกไป 20 กิโลเมตรแล้ว เขาเล่าว่าโรคภัยที่เป็นกันเฉพาะในภูมิภาคนี้ในตอนนั้นได้แก่ วัณโรค ปัญหาเกี่ยวกับโรคไต และเมื่อไม่นานมานี้ก็ยังมีเด็กหลายคนที่เสียชีวิตจากอาการท้องร่วง ทางการโซเวียตไม่ได้คิดว่ายากำจัดวัชพืชและฆ่าแมลงที่พวกเขาใช้ในไร่ฝ้ายจะซึมลงในแม่น้ำที่อยู่โดยและไหลลงทะเลอารัลในที่สุด

เมื่อผืนทะเลแห้งเหือด สารเคมีเหล่านั้นก็ตกค้างอยู่บนผืนดิน เมื่อเกิดพายุทะเลทรายก็จะพัดพานำสารพิษไปทางอากาศสู่ผู้คนในวงกว้าง ในขณะที่การศึกษาวิจัยชิ้นหนึ่งระบุว่า อัตราการเกิดมะเร็งตับเพิ่มขึ้นเป็นหนึ่งเท่าตัวระหว่างปี 1981 ถึง 1991 งานวิจัยอีกชิ้นระบุว่า พอถึงปลายยุค 90 อัตราการเสียชีวิตของเด็กทารกที่นี่มีถึง 60-110 ต่อ 1,000 ราย

ผืนป่าบนผืนทะเล

ต้นแซกซอล ซึ่งเป็นพืชทะเลทรายในภูมิภาคเอเชียกลาง คือหนทางที่ทางการหวังว่าจะช่วยแก้ปัญหาได้โดย อูรอสบอย อาลานาซารอฟ ผู้เชี่ยวชาญด้านการปลูกป่า บอกว่าต้นแซกซอลที่โตเต็มที่จะสามารถบำรุงรักษาดินรอบ ๆ รากของมันได้ถึง 10 ต้น และต้นไม้ก็ช่วยป้องกันไม่ให้ลมพัดทรายที่ปนเปื้อนสารพิษไปที่อื่น ๆ ด้วย

ต้นไม้ถูกปลูกเป็นแถว ๆ ห่างกัน 10 เมตร เพื่อที่ว่าจะได้มีพื้นที่ให้เมล็ดใหม่ ๆ เติบโตขึ้นด้วย ขณะนี้พื้นที่ราว 5 พัน ตร.กม ถูกปกคลุมไปด้วยต้นแซกซอลแล้ว และยังเหลือพื้นที่อีกราว 3 หมื่น ตร.กม ที่รอการปลูกอยู่ และต้องใช้เวลาถึง 150 ปี กว่าแผ่นดืนผืนนี้จะกลายเป็นป่า

"พวกเรายังช้ากันอยู่" อาลานาซารอฟ กล่าว "เราต้องเร่งกระบวนการให้เร็วกว่านี้ แต่เราต้องการเงินและการลงทุงจากต่างชาติมากกว่านี้"

เช่นเดียวกับอดีตชาวประมงอย่างทูลวาเชฟ อาลานาซารอฟ ที่รู้ว่าอาจจะไม่มีทางที่ทะเลอารัลจะกลับมามีน้ำอีก

แต่อย่างน้อย ก็มีความหวังว่าคุณภาพชีวิตของชาวคอราลคาลพอคีสถานจะดีขึ้นมาได้บ้าง