เลือกตั้ง 2566 : เช็กชื่อปาร์ตี้ลิสต์ 3 ลำดับแรกของพรรคหลัก-ที่นั่งเป้าหมาย-เซฟโซน

แกนนำพรรคการเมืองต่าง ๆ ได้ออกมาประกาศ “ที่นั่งเป้าหมาย” ในวันแรกของการยื่นสมัครรับเลือกตั้ง ส.ส.แบบบัญชีรายชื่อ (ปาร์ตี้ลิสต์) ทว่าลำดับที่ปลอดภัย หรือ “เซฟโซน” ซึ่งถูกพูดกันภายในหมู่คนการเมือง เป็นตัวเลขน้อยกว่าสิ่งที่พรรคสื่อสารต่อสาธารณะ

ภายใต้สูตรคำนวณปาร์ตี้ลิสต์หายอด ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์ แบบหารด้วย 100 ต้องอาศัยคะแนนเสียงถึง 3.5 แสนคะแนน ถึงจะมีโอกาสได้ ส.ส. 1 คน

นอกจากแต่ละพรรคต้อง “ลุ้นเบอร์” ปาร์ตี้ลิสต์ที่หัวหน้าพรรคจะจับสลากได้ในวันนี้ (4 เม.ย.) บรรดาผู้สมัคร ส.ส.แบบบัญชีรายชื่อต่างก็รอ “ลุ้นลำดับ” ที่ตัวเองจะได้อยู่ในบัญชี เพราะนั่นหมายถึงโอกาสได้เข้าไปทำหน้าที่ในสภา

บีบีซีไทยตรวจสอบบัญชีปาร์ตี้ลิสต์ที่แต่ละพรรคการเมืองยื่นต่อ กกต. และเปิดเผยผ่านสื่อมวลชนอย่างเป็นทางการ แล้วขอสรุปประเด็นที่น่าสนใจไว้ ดังนี้

ว่าที่แคนดิเดตนายกฯ 5 คน เลือกเป็น “นายกฯ คนนอก”

ว่าที่แคนดิเดตนายกรัฐมนตรีอย่างน้อย 5 คน จาก 3 พรรคการเมือง ได้แก่ พรรคเพื่อไทย (พท.) พรรครวมไทยสร้างชาติ (รทสช.) และพรรคชาติพัฒนากล้า (ชพก.) ไม่ได้ลงสมัครรับเลือกตั้งเป็น ส.ส.

แม้ทั้งหมดเป็นสมาชิกพรรคการเมือง แต่ในทางทฤษฎี/วิชาการ ยังถือว่าคนเหล่านี้เป็น “นายกฯ คนนอก” เนื่องจากประเทศไทยอยู่ในระบบรัฐสภา นายกฯ ต้องมาจาก ส.ส. ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน นี่ถือเป็นหลักการที่สังคมการเมืองไทยเห็นพ้องต้องกันหลังผ่านเหตุการณ์พฤษภาคม 2535 ถึงขนาดบรรจุลงรัฐธรรมนูญฉบับ 2540 และ 2550

ทว่าหลักการ “นายกฯ คนใน” ต้องเปลี่ยนแปลงไป เมื่อมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญ 2560 ที่ไม่ได้บังคับให้นายกฯ ต้องเป็น ส.ส. แต่กำหนดเพียงว่าให้พรรคการเมืองส่งรายชื่อบุคคลที่จะเสนอให้เป็นนายกฯ ไม่เกิน 3 รายชื่อ และให้สภาผู้แทนฯ ให้ความเห็นชอบชื่อจากบัญชีของพรรคการเมือง

ต่อไปนี้คือรายชื่อว่าที่แคนดิเดตนายกฯ ในบัญชีของพรรคการเมือง ซึ่งไม่ปรากฏชื่อลงสมัคร ส.ส. ในการเลือกตั้ง 2566

พรรคเพื่อไทย (พท.) - น.ส. แพทองธาร ชินวัตร หัวหน้าครอบครัวเพื่อไทย และว่าที่แคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่หนึ่ง และนายเศรษฐา ทวีสิน ประธานที่ปรึกษาหัวหน้าครอบครัวเพื่อไทย และว่าที่แคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่สอง (พท. ยังไม่ยื่นบัญชีนายกฯ โดยจะเปิดชื่อครบ 3 คน วันที่ 5 เม.ย.)

พรรครวมไทยสร้างชาติ (รทสช.) - พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา ประธานกรรมการกำหนดแนวทางและยุทธศาสตร์พรรค และว่าที่แคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่หนึ่ง

พรรคชาติพัฒนากล้า (ชพก.) – นายสุวัจน์ ลิปตพัลลภ ประธานพรรค และว่าที่แคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่หนึ่ง และนายกรณ์ จาติกวณิช หัวหน้าพรรค และว่าที่แคนดิเดคนายกฯ ลำดับที่สอง (ชพก. ยังไม่ยื่นบัญชีนายกฯ โดยเพิ่งมีมติพรรคเรื่องแคนดิเดตฯ ช่วงบ่ายที่ผ่านมา)

เปิดชื่อปาร์ตี้ลิสต์ 3 ลำดับแรกของพรรคหลัก

เมื่อพิจารณารายชื่อผู้สมัคร ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์ ของพรรคการเมืองหลัก พบว่า แทบทุกพรรคจัดให้หัวหน้าพรรค ซึ่งเป็นแคนดิเดตนายกฯ ลงสมัครอยู่ในลำดับแรก ยกเว้น พท. ที่ นพ.ชลน่าน ศรีแก้ว หัวหน้าพรรค เลือกลงสมัคร ส.ส.น่าน ทำให้ปาร์ตี้ลิสต์เบอร์ 1 และ 2 เป็นชื่ออดีตหัวหน้าพรรคแทน

ขณะที่ น.ส. ปวิศรัฐฐ์ ติยะไพรัช หัวหน้าพรรคเพื่อชาติ มีอายุเพียง 27 ปี ทำให้ขาดคุณสมบัติการเป็นนายกฯ ซึ่งต้องอายุ 35 ปีขึ้นไป จึงได้แค่ลงสมัคร ส.ส. ซึ่งกำหนดให้มีอายุ 25 ปีขึ้นไป แต่เธอก็เป็นปาร์ตี้ลิสต์เบอร์ 1 ของพรรค

ส่วนเลขาธิการพรรคส่วนใหญ่จะเป็นปาร์ตี้ลิสต์เบอร์ 2 แต่ก็มีเลขาธิการพรรค พท. และ รทสช. ที่เป็นปาร์ตี้ลิสต์เบอร์ 3 เพื่อหลีกทางให้ผู้อาวุโสอยู่หัว ๆ ตาราง ขณะเดียวกันมี 2 พรรคการเมืองที่เลขาฯ ยังขอลงสมัคร ส.ส.แบบแบ่งเขตคือ นายประภัตร โพธสุธน เลขาธิการ ชทพ. สมัคร ส.ส.สุพรรณบุรี และนายเทวัญ ลิปตพัลลภ เลขาธิการพรรค ชพก. และว่าที่แคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่สาม ลงสมัคร ส.ส.นครราชสีมา ส่วนเลขาธิการ ปชป. นายเฉลิมชัย ศรีอ่อน ขอเว้นวรรคการลงสมัคร ส.ส.

พรรคเพื่อไทย 1. พล.ต.ท. วิโรจน์ เปาอินทร์ อดีตหัวหน้าพรรค 2. นายสมพงษ์ อมรวิวัฒน์ อดีตหัวหน้าพรรค 3. นายประเสริฐ จันทรรวงทอง เลขาธิการพรรค

ขณะที่นายชัยเกษม นิติสิริ ประธานกรรมการยุทธศาสตร์พรรค ด้านประชาธิปไตย กระบวนการยุติธรรม และความเสมอภาคเท่าเทียม ซึ่งมีแนวโน้มสูงว่าจะเป็นว่าที่แคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่สาม มีชื่ออยู่ในลำดับที่ 10 ของบัญชีผู้สมัคร ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์

พรรคก้าวไกล 1. นายพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ หัวหน้าพรรค และแคนดิเดตนายกฯ 2. นายชัยธวัช ตุลาธน เลขาธิการพรรค 3. น.ส.ศิริกัญญา ตันสกุล รองหัวหน้าพรรค

พรรคภูมิใจไทย 1. นายอนุทิน ชาญวีรกูล หัวหน้าพรรค และแคนดิเดตนายกฯ 2. นายศักดิ์สยาม ชิดชอบ เลขาธิการพรรค 3. นายทรงศักดิ์ ทองศรี รองหัวหน้าพรรค

พรรคพลังประชารัฐ 1. พล.อ. ประวิตร วงษ์สุวรรณ หัวหน้าพรรค และแคนดิเดตนายกฯ 2. นายสันติ พร้อมพัฒน์ เลขาธิการพรรค 3. นายชัยวุฒิ ธนาคมานุสรณ์ รองหัวหน้าพรรค

พรรครวมไทยสร้างชาติ 1. นายพีระพันธุ์ สาลีรัฐวิภาค หัวหน้าพรรค และแคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่สอง 2. นายสุพัฒน์พงษ์ พันธ์มีเชาว์ ที่ปรึกษาทีมเศรษฐกิจพรรค 3. นายเอกนัฎ พร้อมพันธุ์ เลขาธิการพรรค

พรรคประชาธิปัตย์ 1. นายจุรินทร์ ลักษณวิศิษฏ์ หัวหน้าพรรค และแคนดิเดตนายกฯ 2. นายชวน หลีกภัย อดีตหัวหน้าพรรค และประธานสภาที่ปรึกษาพรรค 3. นายบัญญัติ บรรทัดฐาน อดีตหัวหน้าพรรค และกรรมการสภาที่ปรึกษาพรรค

พรรคชาติไทยพัฒนา 1. นายวราวุธ ศิลปอาชา หัวหน้าพรรค และแคนดิเดตนายกฯ 2. นายชาติชาย พยุหนาวีชัย รองหัวหน้าพรรค 3. นายนิกร จำนง ประธานกรรมการนโยบายและยุทธศาสตร์พรรค และ ผอ.พรรค

พรรคชาติพัฒนากล้า 1. นพ.วรรณรัตน์ ชาญนุกูล ที่ปรึกษาพรรค 2. นายอรรถวิชช์ สุวรรณภักดี รองหัวหน้าพรรค 3. นายอรัญ พันธุมจินดา นายทะเบียนพรรค

พรรคเพื่อชาติ 1. น.ส. ปวิศรัฐฐ์ ติยะไพรัช หัวหน้าพรรค 2. นพ.เรวัต วิศรุตเวช แคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่หนึ่ง 3. พล.ต.ต. ชยุต มารยาทตร์ รองหัวหน้าพรรค

ส่วน ร.อ. จารุพล เรืองสุวรรณ เลขาธิการพรรค และแคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่สอง มีชื่ออยู่ในลำดับที่ 10 ของบัญชีผู้สมัคร ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์

พรรคไทยสร้างไทย 1. คุณหญิงสุดารัตน์ เกยุราพันธุ์ หัวหน้าพรรค และแคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่หนึ่ง 2. นายฐากร ตัณฑสิทธิ์ เลขาธิการพรรค 3. น.อ. อนุดิษฐ์ นาครทรรพ รองหัวหน้าพรรค

ส่วนแคนดิเดตนายกฯ ของพรรคอีก 2 คนคือ นายสุพันธุ์ มงคลสุธี ประธานกรรมการด้านเศรษฐกิจ และแคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่สอง เป็นผู้สมัคร ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์ลำดับที่ 4 และ น.ต. ศิธา ทิวารี อดีตเลขาธิการพรรค และแคนดิเดตนายกฯ ลำดับที่สาม เป็นผู้สมัคร ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์ลำดับที่ 5

สูตรปาร์ตี้ลิสต์หาร 100 อยากเข้าสภาต้องหา 3.5 แสนเสียง/ส.ส.

ในการเลือกตั้ง 2566 ผู้มีสิทธิเลือกตั้งชาวไทยจะได้กลับไปใช้บัตรเลือกตั้ง 2 ใบ แยกการตัดสินใจเลือกระหว่าง ส.ส.แบบแบ่งเขต 1 ใบ กับ ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์ 1 ใบ โดยไม่นำคะแนนมานับรวมกัน แล้วเข้าสูตรคณิตศาสตร์การเมืองแบบในการเลือกตั้งเมื่อ 4 ปีก่อน

สำหรับการคำนวณหายอด ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์ รอบนี้จะใช้สูตรหาร 100 ซึ่งเป็นจำนวน ส.ส.แบบบัญชีรายชื่อทั้งหมดนั่นเอง โดยมีวิธีคิด ดังนี้

ที่มา: สรุปจากพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ (พ.ร.ป.) ว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. พ.ศ. 2566

บีบีซีไทยนำฐานคะแนนที่ทุกพรรคการเมืองได้รับในการเลือกตั้งเมื่อ 24 มี.ค. 2562 มาทดลองคำนวณหายอด ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์ที่แต่ละพรรค โดยเข้าสูตรหาร 100 พบข้อมูล ดังนี้

อย่างไรก็ตามการใช้ฐานคะแนนเลือกตั้งปี 2562 มาทดลองคำนวณ อาจไม่ตรงกับข้อเท็จจริงทั้งหมด เนื่องจากการเลือกตั้งครั้งนั้นใช้บัตรเลือกตั้งเพียงใบเดียว อีกทั้งพรรคเพื่อไทยก็ส่งผู้สมัคร ส.ส. ไม่ครบทุกเขตเลือกตั้ง เพราะตัดสินใจเดินยุทธศาสตร์ “แตกแบงก์ย่อย” ด้วยการสร้างพรรคพันธมิตรอย่างพรรคไทยรักษาชาติ (ทษช.) หวังให้เป็นพรรคปาร์ตี้ลิสต์ แต่สุดท้าย ทษช. ถูกศาลรัฐธรรมนูญสั่งยุบพรรคก่อนถึงวันเลือกตั้ง

แต่ถึงกระนั้นตัวเลข 3.5 แสนคะแนน/1 ส.ส.บัญชีรายชื่อ ก็เป็นตัวเลขที่แต่ละพรรคใช้คิดคำนวณเบื้องต้น เพื่อกำหนดยุทธศาสตร์ในการหาเสียงและจัดคนลงบัญชีปาร์ตี้ลิสต์

ที่นั่งเก่า-ที่นั่งเป้าหมาย-ลำดับที่ปลอดภัย

แกนนำการเมืองทุกค่ายต่างประกาศที่นั่งเป้าหมายในบัตรเลือกตั้ง ส.ส.แบบบัญชีรายชื่อ ต่อสาธารณะเพื่อปลุกใจลูกพรรคและบรรดาผู้สนับสนุน แต่เป็นตัวเลขที่เกินไปจากตัวเลขที่มีการประเมินกันภายในพรรค อย่างไรก็ตามสังคมได้เห็นเค้าลางของตัวเลขจริงจากความเคลื่อนไหวของคนการเมืองในพรรคเหล่านั้นเอง บ้างก็ออกมา “ตัดพ้อ” ผู้มีอำนาจในการจัดโผ บ้างก็ออกมาชิงแถลงข่าวขอ “ตัดตัวเอง” ออกจากบัญชีผู้สมัคร หลังรู้ว่าลำดับที่ได้รับเกินไปจาก “ลำดับที่ปลอดภัย” หรือ “เซฟโซน”

บีบีซีไทยสอบถามตัวเลขเป้าหมายจากแกนนำทุกพรรคการเมือง เพื่อเทียบเคียงกับ “ลำดับที่ปลอดภัย” ซึ่งถูกพูดถึงกันอย่างกว้างขวางในหมู่ผู้สมัคร ส.ส.ปาร์ตี้ลิสต์

พรรคพลังประชารัฐ :

พรรคเพื่อไทย :

พรรคก้าวไกล :

พรรคประชาธิปัตย์ :

พรรคภูมิใจไทย :

พรรคเสรีรวมไทย :

พรรคชาติไทยพัฒนา :

พรรคประชาชาติ :

พรรคเพื่อชาติ :

พรรคชาติพัฒนากล้า :

ส่วนพรรคการเมืองตั้งใหม่ ก็ตั้งเป้ามี ส.ส.บัญชีรายชื่อด้วย

พรรครวมไทยสร้างชาติ :

พรรคไทยสร้างไทย :