"หมู่บ้านจะตายจากไป" ปัญหาเด็กเกิดใหม่น้อยลงในอิตาลีทำให้บางเมืองกำลังเกิดวิกฤตอย่างไร ?

ขณะที่ จาโกโม เดอ ลูกา กำลังเดินไปบนเลียบถนนสายหลักแคบ ๆ ในเมืองทางตอนเหนือของอิตาลี เขาชี้ไปยังธุรกิจต่าง ๆ ที่ปิดตัวลง เช่น ซูเปอร์มาร์เก็ตสองแห่ง ร้านตัดผม ร้านอาหาร ซึ่งล้วนแต่ปิดหน้าต่างอยู่และมีป้ายที่ซีดจางอยู่เหนือประตู

เมืองเฟรโกนาอันงดงาม ที่ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขา กำลังร้างเช่นเดียวกับเมืองอื่น ๆ หลายแห่ง เนื่องจากชาวอิตาลีมีลูกน้อยลง และมีการอพยพไปยังเมืองใหญ่ ๆ หรือย้ายไปต่างประเทศมากขึ้นเรื่อย ๆ

ขณะนี้โรงเรียนประถมศึกษาในท้องถิ่นกำลังตกอยู่ในความเสี่ยง และนั่นก็ทำให้นายกเทศมนตรีเป็นกังวล

"ปีการศึกษาใหม่ไม่สามารเปิดเรียนได้เพราะมีเด็กเพียง 4 คน พวกเขาต้องการปิดโรงเรียน" เดอ ลูกา นายกเทศมนตรีเมืองเฟรโกนา อธิบายและกล่าวว่าขนาดชั้นเรียนขั้นต่ำที่จะได้รับเงินทุนคือ 10 คน

"อัตราการเกิดและจำนวนประชากรลดลงอย่างมาก"

นายกเทศมนตรีจากเมืองในอิตาลีคำนวณว่า ประชากรของเมืองเฟรโกนา ซึ่งอยู่ห่างจากเวนิสไปทางเหนือเพียงหนึ่งชั่วโมงด้วยการขับรถยนต์ ได้ลดลงเกือบหนึ่งในห้าในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา

ในเดือน มิ.ย. ปีนี้ มีเด็กเกิดใหม่เพียง 4 คน และประชากรที่เหลืออีกประมาณ 2,700 คน ส่วนใหญ่ก็เป็นผู้สูงอายุ ซึ่งมีตั้งแต่ผู้ชายที่กำลังดื่มโปรเซกโกในตอนเช้า ไปจนถึงผู้หญิงที่เดินซื้อชิโครีและมะเขือเทศที่ตลาดนัดประจำสัปดาห์

สำหรับเดอ ลูกา การปิดชั้นเรียนอนุบาลจะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ เพราะหากเด็ก ๆ ออกจากเมืองเฟรโกนาไปเรียนหนังสือ เขาเกรงว่าเด็ก ๆ เหล่านั้นจะไม่หันหลังกลับมาอีก

เขาจึงตระเวนไปทั่วพื้นที่โดยรอบ แม้กระทั่งไปเยี่ยมชมโรงงานพิซซ่าใกล้ ๆ เพื่อพยายามชักชวนผู้ปกครองให้ส่งลูก ๆ มาที่เมืองของเขา เพื่อช่วยให้โรงเรียนเปิดได้ต่อไป

"ผมเสนอที่จะไปรับพวกเขาด้วยรถมินิบัส เราเสนอให้เด็ก ๆ อยู่ที่โรงเรียนจนถึงหกโมงเย็น โดยสภาจะเป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายทั้งหมด" นายกเทศมนตรีกล่าวกับบีบีซี ด้วยความกระวนกระวายที่เห็นได้ชัดเจน

"ผมกังวล หากสถานการณ์ยังเป็นแบบนี้ต่อไป ทีละเล็กทีละน้อย หมู่บ้านจะตายจากไป"

ปัญหาระดับประเทศ

วิกฤตประชากรของอิตาลีกระทบหลายพื้นที่มากกว่าแค่ในเมืองเฟรโกนา และกำลังทวีความรุนแรงขึ้น

ในช่วงทศวรรษที่ผ่านมา ประชากรทั่วประเทศลดลงเกือบ 1.9 ล้านคน และจำนวนการเกิดลดลงต่อเนื่องเป็นเวลา 16 ปี

โดยเฉลี่ยแล้ว ผู้หญิงอิตาลีมีลูกเพียง 1.18 คน ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดเท่าที่เคยมีการบันทึกมา ต่ำกว่าอัตราการเกิดเฉลี่ยของสหภาพยุโรปที่ 1.38 และต่ำกว่า 2.1 ซึ่งเป็นระดับที่จำเป็นต่อการดำรงประชากร

แม้จะมีความพยายามส่งเสริมการคลอดบุตร และมีการพูดถึงการเมืองที่เอื้อต่อครอบครัวมากมาย แต่รัฐบาลฝ่ายขวาของจอร์เจีย เมโลนี ก็ไม่สามารถหยุดยั้งวิกฤตนี้ได้

"คุณต้องคิดให้มากก่อนที่จะมีลูก" วาเลนตินา ด็อตเตอร์ บอก เมื่อเราพบกันที่จตุรัสหลักของเมืองเฟรโกนา ขณะที่ดิเลตตา ลูกสาววัย 10 เดือนของเธอนั่งอยู่ในรถเข็นเด็ก

วาเลนตินาได้รับเงินช่วยเหลือประมาณ 200 ยูโร (ราว 7,535 บาท) ต่อเดือนสำหรับปีแรกในการเลี้ยงดูดิเล็ตตา แต่เธอพลาดโอกาสรับเงินโบนัสทารกใหม่จากรัฐบาลมูลค่า 1,000 ยูโร (ราว 37,600 บาท) สำหรับเด็กที่เกิดในปี 2025

แม้มาตรการลดหย่อนภาษีจะออกมาใหม่ รวมทั้งมีสิทธิการลาเพื่อเลี้ยงดูบุตรที่นานขึ้น แต่ตอนนี้วาเลนตินาจำเป็นต้องกลับไปทำงาน และกล่าวว่าการเข้าถึงบริการดูแลเด็กที่ราคาไม่แพงยังคงเป็นเรื่องที่ยากลำบากมาก

"มีเด็กทารกไม่มาก แต่โรงเรียนอนุบาลก็มีอยู่น้อยเช่นกัน" เธอกล่าว "ฉันโชคดีที่มีคุณยายดูแลลูกสาว ถ้าไม่เช่นนั้น ฉันก็ไม่รู้ว่าจะฝากเธอไว้ที่ไหน"

นั่นเป็นเหตุผลที่เพื่อน ๆ ของเธอกังวลเรื่องการเป็นแม่

"มันยากลำบาก เพราะงาน โรงเรียน และเงิน" วาเลนตินากล่าว "มีความช่วยเหลือบ้าง แต่ไม่ก็พอสำหรับการมีลูก

"มันไม่ได้แก้ปัญหาเลย"

โครงการช่วยเหลือตัวเอง

บริษัทบางแห่งในแคว้นเวเนโต ได้ลงมือจัดการกับปัญหาด้วยตนเอง

ขับรถจากเมืองเฟรโกนา ไปไม่ไกลก็จะถึงหุบเขา ที่คุณจะพบนิคมอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ที่เต็มไปด้วยบริษัทขนาดกลางและขนาดย่อม ซึ่งหลายแห่งบริหารงานโดยครอบครัว

ไอริน็อกซ์ (Irinox) บริษัทผู้ผลิตเครื่องทำความเย็นแบบพ่นลม เล็งเห็นปัญหาการเลี้ยงดูบุตรมานานแล้ว และตัดสินใจแก้ปัญหานั้นมากกว่าที่จะยอมสูญเสียพนักงานที่มีคุณค่าไป

บริษัทร่วมมือกับบริษัทอีก 7 แห่งสร้างสถานที่รับเลี้ยงเด็กที่เดินทางไม่ไกลจากโรงงาน แม้มันจะไม่ฟรี แต่ก็มีส่วนลดพิเศษและสะดวกสบายอย่างมาก โดยสถานรับเลี้ยงเด็กเช่นนี้เป็นนับเป็นแห่งแรกในอิตาลี

"การที่รู้ว่าฉันมีโอกาสพาลูกชายไปส่งที่สถานเลี้ยงเด็ก ซึ่งอยู่ห่างจากที่นี่เพียงสองนาทีนั้นสำคัญมาก เพราะฉันไปถึงเขาได้ทุกเมื่อ และรวดเร็วมาก" เมลาเนีย ซานดริน หนึ่งในผู้บริหารฝ่ายการเงินของบริษัท กล่าว

เธอบอกด้วยว่าหากไม่มีสถานรับเลี้ยงเด็ก เธอคงลำบากมากที่จะกลับไปทำงาน เธอไม่อยากพึ่งพาพ่อแม่ของตัวเอง และโรงเรียนอนุบาลของรัฐมักจะไม่รับเด็กเข้าโรงเรียนทั้งวัน

"นอกจากนี้ยังมีการจัดลำดับความจำเป็นด้วย... และมันมีเพียงไม่กี่แห่งเท่านั้น" เมลาเนียกล่าว

เช่นเดียวกับวาเลนตินา เธอและเพื่อน ๆ เลื่อนการมีลูกออกไปเป็นช่วงปลายอายุ 30 ปี เพื่อปูทางในอาชีพการงาน และปัจจุบันเมลาเนียก็ยังไม่แน่ใจว่าเธอจะมีลูกคนที่สองหรือไม่ เธอกล่าวว่า "มันไม่ง่ายเลย"

การมีบุตรช้า ซึ่งเป็นแนวโน้มที่กำลังเพิ่มขึ้นที่นี่ เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ทำให้ภาวะเจริญพันธุ์ลดลง

ทั้งหมดนี้คือเหตุผลที่คาเทีย ดา รอส ซีอีโอ บริษัทไอริน็อกซ์ คิดว่าอิตาลีจำเป็นต้อง "เปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่" เพื่อแก้ไขปัญหาประชากร

"ไม่ใช่เงิน 1,000 ยูโรที่สร้างความแตกต่าง แต่เป็นการมีบริการต่าง ๆ เช่น โรงเรียนอนุบาลฟรี หากเราต้องการเปลี่ยนแปลงสถานการณ์ เราต้องดำเนินการอย่างจริงจัง" เธอกล่าว

อีกทางออกหนึ่งคือการเพิ่มจำนวนผู้อพยพ ซึ่งเป็นเรื่องที่เป็นข้อถกเถียงกันอย่างมากสำหรับรัฐบาลของนายกรัฐมนตรี จอร์เจีย เมโลนี

คนงานกว่า 40% ที่ไอริน็อกซ์ มาจากต่างประเทศอยู่แล้ว

แผนที่บนผนังโรงงานที่ติดหมุดเอาไว้แสดงให้เห็นว่าพวกเขามาจากทั้งมองโกเลีย ไปจนถึงบูร์กินาฟาโซ หากไม่มีอัตราการคลอดบุตรเพิ่มขึ้นอย่างกะทันหันอย่างที่คาดไว้ คาเทีย ดา รอส โต้แย้งว่าอิตาลี ก็อยู่ในสถานการณ์เช่นเดียวกับเวเนโตที่จะต้องอาศัยแรงงานต่างชาติเพิ่มขึ้นเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจ

"อนาคตจะเป็นแบบนั้น"

สิ้นสุดยุคของโรงเรียน

แม้แต่การอพยพก็ไม่สามารถช่วยโรงเรียนในเมืองเทรวิโซ ที่อยู่บริเวณใกล้เคียงได้

เดือนที่แล้ว โรงเรียนประถมปาสโคลี (Pascoli) ต้องปิดตัวลงอย่างถาวรเนื่องจากไม่มีนักเรียนเพียงพอที่จะดำเนินการต่อได้

มีเด็กเพียง 27 คนมารวมตัวกันที่บันไดโรงเรียนเพื่อร่วมพิธีการสุดท้ายนี้ โดยมีนักเป่าแตรอัลไพน์ถือขนนกติดหมวก เป่าแตร "ลาสต์โพสต์" เป็นครั้งสุดท้าย ขณะที่ธงชาติอิตาลีถูกเชิญลงจากเสา

"วันนี้เป็นวันที่น่าเศร้า" เอเลโนรา ฟรานเชสชี กล่าวขณะมารับลูกสาววัย 8 ขวบเป็นครั้งสุดท้าย และตั้งแต่เดือน ก.ย. เป็นต้นไป ลูกสาวของเธอจะต้องเดินทางไปโรงเรียนอื่นที่ไกลกว่าเดิม

เอเลโนราไม่เชื่อว่าอัตราการเกิดที่ลดลงเป็นสาเหตุเพียงเรื่องเดียว เธอกล่าวว่าโรงเรียนปาสโคลี ไม่ได้สอนในช่วงบ่าย ทำให้พ่อแม่ที่ทำงานลำบากมากขึ้น และต้องย้ายลูกไปที่อื่น โดยครูใหญ่ก็มีคำอธิบายอีกด้านหนึ่งว่า

"พื้นที่นี้เปลี่ยนไปเพราะมีคนจากต่างประเทศจำนวนมากมาที่นี่" ลูอานา สการ์ฟี บอกกับบีบีซี โดยอ้างถึงการอพยพย้ายถิ่นฐานมายังภูมิภาคเวเนโตที่เกิดขึ้นมาเป็นเวลาสองทศวรรษ เนื่องจากเมืองนี้มีโรงงานหลายแห่งและตำแหน่งงานมากมาย

"ครอบครัวบางครอบครัวจึงตัดสินใจไปเรียนที่โรงเรียนอื่นที่มีดัชนีการอพยพเข้าเมืองต่ำกว่า"

"หลายปีที่ผ่านมา มีคนตัดสินใจมาเรียนที่โรงเรียนนี้น้อยลงเรื่อย ๆ" ครูใหญ่กล่าวเป็นภาษาอังกฤษ ซึ่งบ่งบอกถึงความตึงเครียด

การคาดการณ์ของสหประชาชาติชี้ให้เห็นว่าประชากรของอิตาลีจะลดลงประมาณ 5 ล้านคนในอีก 25 ปีข้างหน้า จาก 59 ล้านคน ประชากรสูงวัยก็เพิ่มขึ้นเช่นกัน ทำให้เศรษฐกิจตึงเครียดมากขึ้น

มาตรการของรัฐบาลในการแก้ไขปัญหานี้เป็นเพียงการเริ่มต้นเท่านั้น

แต่สำหรับชาวเมืองเช่น เอลีออโนรา แย้งว่าคนเป็นพ่อแม่อย่างเธอต้องการความช่วยเหลือด้านบริการต่าง ๆ มากกว่านี้ ไม่ใช่แค่การแจกเงินสดเท่านั้น

"เราได้รับเงินช่วยเหลือรายเดือน แต่เราก็ต้องการการสนับสนุนที่เป็นรูปธรรมด้วย เช่น ค่ายฤดูร้อนฟรีสำหรับเด็ก ๆ" เธอกล่าว พร้อมกับเน้นย้ำไปที่ช่วงปิดเทอมสามเดือน คือตั้งแต่เดือน มิ.ย. ว่าอาจเป็นฝันร้ายสำหรับพ่อแม่ที่ต้องทำงาน

"รัฐบาลต้องการประชากรเพิ่มขึ้น แต่ในขณะเดียวกันพวกเขากลับไม่ช่วยเหลือ" เอลีออโนรากล่าว

"เราจะมีลูกเพิ่มขึ้นในสถานการณ์เช่นนี้ได้อย่างไร"

ผลิตร่วมโดย ดาวิเด กิกลิโอเน