Kifua kikuu: Chanzo cha tatizo la kutotambua ugonjwa kwa watoto

Dalili za ugonjwa wa kifua kikuu kwa watoto zinaonekana kuwa sawa na magonjwa mengine na watoto hawawezi kueleza matatizo yao hivyo mara nyingi huchelewa kutambua ugonjwa huo na kuwa katika hatari ya kupuuzwa.

Watoto ni asilimia 12 ya wagonjwa wa Kifua kikuu duniani. Lakini kutokana na kutotambuliwa ipasavyo nchini Bangladesh, kiwango hiki ni takriban asilimia nne. Kiwango cha watoto wachanga kinatarajiwa kuwa cha juu zaidi.

Nchini Bangladesh, matibabu ya kifua kikuu hutolewa bure na kwa dawa zinazofaa, ugonjwa huo unaweza kuponywa katika 98% ya kesi za maambukizi. Lakini ugonjwa huo unabakia kupuuzwa kutokana na uchunguzi usiofaa wa kifua kikuu kwa watoto.

Dalili za kifua kikuu cha watoto

Shamima Akhter, profesa msaidizi wa dawa za upumuaji katika Taasisi ya Kitaifa ya Magonjwa ya Kifua, anasema kuwa dalili za kifua kikuu kwa watu wazima ni tofauti kwa watoto na ni ngumu kugundua kuliko kwa watu wazima.

Anasema, "Ikitokea mtoto anapungua uzito hata baada ya kulisha, au mtoto hajanenepa kwa miezi kadhaa badala ya jinsi anavyotakiwa kunenepa, uzito unabaki vile vile, hamu ya kula ya mtoto inaisha. Je! hizi ni dalili za kifua kikuu kwa watoto?"

"Mara nyingi hakuna dalili nyingine lakini mtoto anadhoofika, hachezi, anapumzika siku nzima, anataka kulala chini, pia kuwashwa kunaweza kutokea ikiwa kuna vijidudu vya kifua kikuu mwilini."

Aidha, mtoto ambaye ana homa kali kwa zaidi ya wiki mbili, kikohozi kikali, makohozi, baridi, mafua pia ni dalili kubwa. Kumbuka ikiwa hizi hudumu kwa wiki mbili au zaidi mfululizo.

Homa ya kifua kikuu hutokea zaidi jioni au usiku.

Profesa Akhter anasema wazazi wakigundua lolote kati ya haya, watawapeleka kwa daktari wa watoto. Ikiwa hakuna daktari wa watoto karibu, unaweza kuwapeleka kwa mtaalamu wa kifua.

Njia ya kifua kikuu hutokea na viungo vinavyoambukiza

Vituo vya Marekani vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC) vinasema ugonjwa wa kifua kikuu unaambukiza sana. Kifua kikuu husababishwa na bakteria aitwaye Mycobacterium. Ikiwa unawasiliana na mtu aliyeambukizwa, kupiga chafya, kukohoa na kuenea kwa hewa kunaweza kuambukiza watu wanaozunguka. Viini vya kifua kikuu vinaweza kuenea hewani hata kutoka kwa maneno.

Kohozi la mtu linapoachwa mahali penye kivuli, vijidudu huishi kwa muda mrefu. Inaenea zaidi katika vyumba vichafu, vilivyofungwa, visivyo na hewa. Ikiwa kuna watu zaidi katika chumba kimoja, huenea kwa kasi. Kuna aina tofauti za kifua kikuu.

Kifua kikuu kinachoharibu mapafu kinaitwa kifua kikuu cha mapafu. TB huathiri mfumo mkuu wa neva wa meninjitisi. Kifua kikuu kinachoambukiza mifupa kinaitwa Skeleton TB au Pots disease. Inaathiri viungo na miguu.

Pia kuna kifua kikuu, aina ambayo huathiri nodi za lymph. Kifua kikuu kinaweza kuenea kwenye ubongo ikiwa kinakwenda kwenye hatua mbaya sana. Hii inaweza kumfanya mtoto awe mlemavu kiakili na kimwili. Matatizo na viungo muhimu, ikiwa ni pamoja na macho na masikio, yanaweza kutokea. Kifua kikuu kinaweza kuharibu sehemu zote za mwili.

Sababu za kuchelewa kutambua ugonjwa wa kifua kikuu kwa watoto

ICDDR, Shirika la Kimataifa la Utafiti wa Afya, linafanya utafiti kuhusu kifua kikuu kwa watoto na kutoa mafunzo kwa madaktari. Saira Banu, mkuu wa programu ya kampuni ya Emerging Infections, anasema kifua kikuu cha mapafu ni kawaida zaidi kwa watu wazima.

Kifua kikuu nje ya mapafu, kwa upande mwingine, ni kawaida zaidi kwa watoto. Kifua kikuu kwa watoto ni ngumu zaidi kugundua kuliko kifua kikuu kwa watoto.

Akifafanua suala hilo anasema "Kwa mfano ikitokea TB ya lymph node kunakuwa na uvimbe mdogo shingoni, kooni na chini ya makwapa.

Kumekuwa dhana potofu kijamii, watu wengi hawafikirii kuwa watoto wanaweza kupata kifua kikuu. Kifua kikuu nje ya mapafu huchukua muda kwa wazazi kuelewa, na hata madaktari kupata muda mwingi.

Na wakati kuna kifua kikuu kwenye mapafu ya watoto, homa, kikohozi huonekana kama ugonjwa mwingine. Wazazi wanaweza kutoa dawa ya kupunguza maumivu kidogo na mara nyingi kuchelewa kwenda kwa daktari, anasema Saira Banu.

Kuzungumza na Ismat Ara kutoka eneo la Arambagh huko Dhaka, ilionekana hivyo. Mwanawe sasa ana umri wa miaka minane. Kifua kikuu kiligunduliwa miaka michache iliyopita baada ya kuwa dhaifu sana na homa ya kawaida na kikohozi.

Utambuzi wa kifua kikuu cha mapafu kwa watoto pia mara nyingi huchelewa. Moja ya sababu za hii inaweza kuwa kwamba watoto hawawezi kuzungumza, hawaelewi, hawawezi kukohoa. Wazazi mara nyingi huchelewa sana kutambua.

Watu wazima wanaweza kusema, wanaweza kukohoa, wanaweza kusema ikiwa kuna damu na makohozi, ndiyo sababu ni rahisi kutambua kifua kikuu kwa watu wazima.

Watoto wenyewe wana uwezekano mdogo wa kueneza viini vya TB

Watoto huambukizwa kwa haraka zaidi kuliko watu wazima lakini wana uwezekano mdogo wa kueneza TB wenyewe. Kwa kuwa uwepo wa vijidudu vya TB katika mwili wa mtoto ni mdogo, wana TB zaidi nje ya mapafu ambayo kwa kawaida haienezi vijidudu, kwa vile watoto hawatoi makohozi, hivyo hawaenezi TB.

Matibabu ya kifua kikuu kwa watoto

Shamima Akhter anasema, kanuni ni kumpa matibabu tu baada ya kugundua ugonjwa huo. Lakini kwa watoto, kufanya hivyo kunaweza kuwaacha watoto wengi bila matibabu kwani mara nyingi ugonjwa huwa hautambuliki.

"Kama hatuwezi kupima sampuli tunachofanya ni kuanza kozi ya dawa endapo dalili zikiambatana na shaka, matibabu ya kifua kikuu huwa ni wiki sita, jumla ya dawa nne zilitolewa, dawa za watoto ni kimiminika na zimetengenezwa zikiwa na ladha nzuri."