Virusi vya Corona: Je, corona imedhibitiwa Afrika ama kuna walakini wa takwimu?

Shirika la Afya Duniani (WHO) limeonya kwamba karibia robo ya watu bilioni moja Afrika huenda wakaambukizwa virusi vya corona mwaka wa kwanza wa janga la corona huku kati ya watu 150,000 na 190,000 wakiaga dunia.

Afrika ina chini ya watu 100,000 walioambukizwa hadi kufikia sasa lakini watalaamu wanaamini kwamba bara hilo litakuwa na mlipuko huo kwa kipindi kirefu cha miaka kadhaa na angalizo kubwa la kudhibiti virusi kumesababisha kupuuzwa kwa matatizo mengine ya afya.

Hapa, wanahabari watano wa BBC wanagusia kile kinachotokea katika nchi zao.

Huenda Congo ilikuwa imepata virusi hivyo hata bila kujua

'Huenda raia wa Congo walikuwa wamepata virusi hivyo hata bila kuju'

Na Emery Makumeno, Kinshasa

Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo imethibitisha kisa cha kwanza cha ugonjwa wa Covid-19 mapema Machi lakini daktari katika mji mkuu wa Kinshasa anaamini kwamba ugonjwa huo uliingia mapema kabla ya kugunduliwa.

"Desemba na Januari, siwezi kukumbuka ni wagonjwa wangapi waliokuja kupata matibabu, lakini walikuwa na matatizo ya kukohoa, homa na vichwa kuuma," amesema, akirejelelea dalili za ugonjwa wa Covid-19 zilizoorodheshwa na WHO.

"Ninaamini kwamba wahudumu wa afya tayari walikuwa wako katika hatari ya kupata maambukizi bila hata kujua," aliongeza.

Lakini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo imepima watu kadhaa kuangalia hali ya ugonjwa wa virusi vya corona kwasababu ya ukosefu wa vifaa vya matibabu.

Nchi zenye mikakati mizuri ya kukabiliana na virusi vya corona, Korea Kusini na Ujerumani zimefanikiwa kupima virusi vya corona kwa angalau asilimia 1 ya idadi ya watu, kulingana na Jarida la matibabu la Uingereza la The Lancet.

Ikiwa vifaa vinapatikana, mataifa mengi ya Afrika huenda yakaimarisha upimaji - zilifanya vipimo vingi vya ugonjwa wa ukimwi kati ya Oktoba mosi na Desemba 31 kuliko lengo la asilimia 1 la kupima ugonjwa wa Covid-19, jarida la Lancet limesema.

Chanzo: Africa CDC; The Lancet

Hadi kufikia sasa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo imerekodi zaidi ya waathirika 1,600 wa virusi - nchi hiyo ikiwa ni ya tisa kati ya zile zilizo na maambukizi ya juu zaidi barani Afrika, kulingana na WHO.

Mwaathirika wa kwanza wa Covid-19 aligunduliwa huko La Gombe, eneo kubwa la kibiashara Kinshasa. Serikali hiyo ilichukua hatua haraka ya kusalia ndani lakini tangu wakati huo, virusi hivyo vimesambaa katika majimbo 7 kwenye nchi hiyo yenye majimbo 26 - ikiwemo eneo ambalo ni kitovu cha uchimbaji wa madini la Lubumbashi.

Mlipuko huo unawadia wakati ambapo Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo - ambayo ina mfumo dhaifu wa afya pia imekumbwa na migogoro upande wa mashariki mwa nchi hiyo kwa miongo kadhaa - na inapitia wakati mgumu kukabiliana na mlipuko wa ugonjwa wa Ebola ambao umesababisha vifo vya watu zaidi ya 2000 tangu 2018.

Shirika la Umoja wa Mataifa, Unicef, pia limeonyesha wasiwasi wake kuhusu kupungua kwa kiwango cha chanjo inayotolewa, likisema kwamba faida zinazotokana na chanjo kwa kipindi cha miaka miwili iliyopita huenda ikapotea.

Shirika la Unicef limesema, chanjo zinazotolewa zilikuwa tayari zimeanza kupungua kuanzia mwanzoni mwa mwaka na athari ya virusi vya corona huenda kukafanya hali hiyo kuwa mbaya zaidi.

Mamia na maelfu ya watoto bado hawajapokea chanjo ya ugonjwa wa kupooza yaani polio, ukambi au surua, homa ya njano na chacho zenginezo.

Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo huenda ikapoteza ile hadhi yake ya kutokuwa na ugonjwa wa kupooza na kuchipuka kwa magonjwa mengine hatari.

Wafanyakazi wa afya wanakosa vifaa vya kujikinga wenyewe au watoto wao kutokana na ugonjwa wa Covid-19 na wazazi wana hofu ya kuwapeleka katika vituo vya chanjo.

Hospitali za Kenya zina wagonjwa wachache lakini maiti ni nyingi'

Na Mercy Juma, Nairobi

Hospitali kuu ya umma nchini Kenya katika mji mkuu Nairobi, imekuwa na ongezeko la maambukizi kwa karibu asilimia 40 kwa magonjwa wenye matatizo ya kupumua kama vile kifua kikuu, homa ya mapafu na asthma kati ya Desemba na mapema Machi, daktari mmoja amezungumza na BBC.

Hata hivyo, visa hivyo vimepungua sana tangu katikati ya Machi, kulingana na daktari huyo aliyezungumza na BBC kwa masharti ya kuficha jina lake kwasababu hana mamkala ya kuzungumza na vyombo vya habari, aliongeza.

Moja ya sababu ni kwamba serikali ilikuwa imeweka marufuku ya kutotoka nje kuanzia usiku hadi asubuhi ili kudhibiti usambaaji wa maambukizi ya virusi vya corona.

Hilo limechangia kupungua kwa idadi ya watu wanaolazwa hospitali usiku lakini idadi ya wanaokufa na kupelekwa katika chumba cha kuhifadhia maiti imeongezeka, daktari huyo amesema.

Pia inaonekana watu wanaogopa kwenda hospitali kwa hofu ya kupimwa ugonjwa wa Covid -19 na kupelekwa katika vituo vya karantini, alisema.

Hii ni kwasababu kuwekwa karantini ni jambo ambalo nchini Kenya limezua utata, huku serikali ikilazimisha wagonjwa wanaoshukiwa kuwa na Covid -19 kujilipia gharama zao.

Gharama hiyo ni kati ya $20 (£16) hadi $100 kwa usiku mmoja, kulingana na kituo ulichopelekwa ingawa sasa hivi serikali imeahidi kusimamia gharama kwa watakaokuwa katika vituo vya karantini vya umma.

Chanzo: Africa CDC; The Lancet

Mabweni shuleni na vyuo vikuu pamoja na hoteli za kibinafsi vimekuwa vikitumika kama vituo vya karantini.

Mwezi uliopita, kuna video iliyosambaa mtandaoni ikonesha vile watu kadhaa wanavyoruka ukuta kutoroka kituo cha karantini mjini Nairobi.

Walio kwenye karantini wamelalamika kwamba baadhi ya vituo ni kheri magereza kwasababu ya usafi duni na mrundiko wa watu na kufanya iwe vigumu kutekeleza hatua ya kutokaribiana.

'Wagonjwa wengi na maiti nyingi'M kaskazini mwa Nigeria

Na Ishaq Khalid, Abuja

Kumekuwa na taarifa za watu wengi zaidi kuugua na kufa katika jimbo la Kano lenye watu wengi nchini Nigeria tangu kutokea kwa mlipuko wa virusi vya corona karibia miezi mitatu iliyopita.

Kwahiyo si jambo la kushangaza kuona Rais Muhammadu Buhari akiendeleza hatua ya kusalia ndani kwenye jimbo hilo la kaskazini hadi mwisho wa mwezi huu.

Mchimbaji makaburi katika makaburi ya Abattoir kwenye mji mkuu ambako pia kunafahamika kama Kano, aliiambia BBC: "Hatujawahi kushuhudia vifo vingi kiasi hichi tangu kutokea kwa mlipuko mkubwa wa ugonjwa wa kipindu pindu tulikoelezewa na wazazi wetu. Hiyo ilikuwa ni miaka 60 iliyopita."

Profesa Musa Baba-Shani - mkuu wa idara ya matibabu katika hospitali ya chuo cha Aminu Kano, hospitali kuu kweye jimbo hilo - ameiambia BBC kwamba wamekuwa wakitibu wagonjwa zaidi wenye magonjwa yanaofungamana na asthama, homa ya mapafu na kifua kikuu pamoja na maumivu ya kifua na koo.

Profesa ambaye anafanyakazi katika kitengo cha magonjwa ya kupumua kwenye hospitali hiyo alisema kumekuwa na ongezeko la kati ya asilimia 40 na 45 kwa idadi ya visa vya magonjwa ya kupumua mwezi uliopita.

Pia alizungumzia kufungwa kwa hospitali nyingi katika jimbo hilo hasa kliniki za kibinafsi kwasababu ya ukosefu wa nguo za kujikinga kwa wahudumu wa afya. Hilo limesababisha wagonjwa zaidi kutafuta matibabu katika hospitali ya Aminu Kano.

Profesa Baba-Shani alisema baadhi ya wenye matatizo ya kupumua walipatikana na ugonjwa wa virusi vya corona na kupelekwa katika vituo vilivyotengewa wagonjwa wa Covid-19.

Profesa huyo pia alikosoa kasi ya chini ya upimaji virusi vya corona katika nchi hiyo ya Afrika yenye idadi kubwa ya watu ambao ni karibia milioni 200. Itakuwa vizuri kwa wagonjwa na hospitali ikiwa kasi ya upimaji ingeongezeka, alisema.

Chanzo: Africa CDC; The Lancet

Daktari mwengine kutoka hospitali hiyohiyo ambaye hakutaka kutajwa kwasababu hakuwa na idhini ya kuzungumza na vyombo vya habari alisema baadhi ya watu walikuwa wanakwepa kupata matibabu kwasababu wanaogopoa kupata maambukizi wakiwa hospitali.

Kaskazini mashariki mwa jimbo la Yobe, idadi isiyo ya kawaida ya watu 471 wameaga dunia katika kipindi cha wiki tano zilizopita.

Bado haijafahamika ikiwa vifo hivyo vinahusiana na virusi vya corona lakini afisa wa tume ya afya nchini humo, Dkt. Muhammad Lawan Gana ameiambia BBC kwamba uchunguzi wa awali ulibaini kuwa idadi kubwa ya waliokufa walikuwa wazee wenye matatizo mengine ya afya kama vile shinikizo la juu la damu na ugonjwa wa kisukari.

Nigeria imethibitisha zaidi ya waathirika 6,000 wa virusi vya corona ikiwa ni ya tatu kwa ukubwa Afrika.

Mji mkuu wa kibiashara wa Lagos, ndio kitovu cha mlipuko huo lakini hatua ya kusalia ndani iliyowekwa mwishoni mwa Machi imelegezwa kiasi, na kuzua hofu ya kusambaa zaidi kwa virusi.

"Ni uamuzi mgumu lakini nadhani haikuwa jambo sahihi," amesema Dkt. Andrew Iroemeh, anayefanyakazi katika kituo cha Covid-19 mjini humo.

"Inapendekezwa kwamba kwa hatua ya kusalia ndani kulegezwa tunastahili kuwa na kiwango cha chini cha maambukizi kufuatana kwa angalau siku 14. Hali hiyo bado halijashuhudiwa," aliongeza

'Dalili chache za virusi' Ethiopia

Na Kalkidan Yibelta, Addis Ababa

Maambukizi ya mfumo wa kupumua ni jambo la kawaida nchini Ethiopia, nchi ya pili yenye idadi kubwa ya watu barani humo ikiwa na watu zaidi ya milioni 100. Utafiti unaonesha maambukizi hayo ni ya tatu kwa idadi ya vifo kila mwaka baada ya vifo vya watoto wadogo na magonjwa ya kuharisha.

Mlipuko wa virusi vya corona hauonekani kama uliosababisha wagonjwa wengi kuwa na maambukizi ya matatizo ya kupumua ambao wanalazwa hospitalini katika kipindi cha wiki kadhaa zilizopita.

Daktari katika mji mkuu wa Addis Ababa, ameiambia BBC kwamba alikuwa anaangalia ishara za dalili za ugonjwa wa Covid-19 lakini hakuona chochote.

Chanzo: Africa CDC; The Lancet

Kwa mfano, hakukuwa na ongezeko la maambukizi kwa idadi ya wagonjwa wa homa ya mapafu waliopata maambukizi makali ya virusi.

Taarifa kama hizo zilitolewa na daktari na muuguzi waliozungumza na BBC mashariki na kusini mwa Ethiopia mtawalia.

Katika siku za hivi karibuni idadi ya waathirika wanaobainika kila siku imeongezeka hadi kumi na kitu. Hilo limezua wasiwasi lakini idadi jumla bado iko chini - chini ya 400.

Hiyo ni licha ya kwamba Ethiopia, tofauti na nchi zengine bado haijaanza kutekeleza hatua za kusalia ndani na kuchukua hatua kidogo kama vile kupiga marufuku michezo na mikusanyiko kwa zaidi ya watu wanne kukabiliana na usambaaji wa virusi vya corona.

Media captionCoronavirus: Ethiopian pop star donates house to help fight virus

Daktari mjini Adis Ababa amesema raia wa Ethiopia huenda wameepuka kupata mlipuko mbaya wa virusi hivyo kwasababu ya idadi ndogo ya raia wa kigeni nchini humo ama pengine huenda kuna sababu zingine zisizofahamika.

Alisema watu wanastahili kuchukua tahadhari kuzuia kusambaa kwa virusi kwasababu uwezekano wa kuongezeka ni jambo ambalo haliwezi kuondolewa kabisa.

Uganda kuangazia zaidi 'uchunguzi wa maneno'

Na Catherine Byaruhanga, Kampala

Uganda ni moja ya nchi zenye masharti makali kwa Afrika Mashariki na hadi kufikia sasa ni miongoni mwa nchi zenye idadi ndogo ya maambukizi ya ugonjwa wa Covid-19 kwenye eneo hilo - karibia waathirika 260 na bado hakujatokea kifo chochote chenye kuhusishwa na Covid-19.

Wengi waliopimwa nchini Uganda ni madereva wa malori au wa magari ya kubeba mizigo wanaoingia nchini humo kutoka nchi jirani. Wiki jana waziri wa afya Ruth Aceng alisema watu 139 wamethibitishwa kuambukizwa, 79 wakiwa ni madereva wa malori.

Rais wa chama cha madaktari nchini Uganda, Dkt. Richard Idro, alisema madaktari kote nchini humo hawajaripoti kupata wagonjwa zaidi wa maambukizi ya matatizo ya kupumua ingawa hatua za kusalia ndani ikiwa ni pamoja na marufuku ya usafiri huenda kumechangia pakubwa kuwazuia kwenda hospitali.

Watu wenye dalili za wastani za virusi vya corona pia huenda wanasalia nyumbani na kufanya wengine wanaoathirika data zao zisichukuliwe.

Chanzo: Serikali ya Uganda, The Lancet

Katika hotuba ya hivi karibuni, Rais wa Uganda Yoweri Museveni alisema serikali inapanga kuanza kufuatilia chanzo cha kifo cha mgonjwa katika jamii kubaini ikiwa pengine kuna wale waliokufa kwa ugonjwa wa Covid-19.

Serikali imeahidi kugawa barakoa za bure kwa raia wote wenye umri wa miaka 6 na zaidi kwa kipindi cha wiki mbili zijazo kabla ya kulegeza masharti ya kusalia ndani.

Raia wa Uganda wamekuwa na mashaka na mipango inayoendelezwa wakizungumzia kuchelewa kutolewa kwa chakula kwa watu milioni 1.5 katika mji wa Kampla baada ya kupoteza ajira zao kwasababu ya ugonjwa wa Covid-19.

Ikiwa hatua ya kugawanywa kwa barakoa itafanikiwa, Bwana Museveni ameahidi kwamba maduka yatafunguliwa, usafiri wa umma utarejea barabarani lakini kwa kubeba nusu idadi ya abiria wa kawaida pamoja na wauzaji wa vyakula masokoni ambao wamekuwa wakilala kwenye vibanda vyao chini ya agizo la rais - wataruhusiwa kurejea nyumbani kila baada ya biashara zao za siku.