Je, amani inakaribia Ukraine baada ya juhudi za kidiplomasia?

Baada ya siku kadhaa za mazungumzo ya kidiplomasia yenye kasi na wakati mwingine ya kutatanisha, Rais wa Marekani Donald Trump anaonekana kuwa na matumaini.

"Kuna uwezekano mkubwa wa kufikiwa makubaliano," aliwaambia waandishi wa habari siku ya Jumanne.

Kwa upande wa Ukraine, Rais Volodymyr Zelensky aliyekuwa na hali ya huzuni mwishoni mwa wiki alisema sasa kuna "fursa nyingi" za kufungua njia ya kuelekea amani.

"Kumekuwa na hatua muhimu," alieleza baada ya kupitia matokeo ya mazungumzo ya Jumapili huko Geneva, "lakini bado kuna kazi kubwa inayosubiri kufanyika."

Katika Urusi, mbali na manung'uniko machache kuhusu ushiriki wa Ulaya na taarifa zilizovuja bila idhini, majibu yamekuwa na tahadhari nyingi.

Mshauri wa Kremlin, Yuri Ushakov, alisema kuwa baadhi ya vipengele vya rasimu iliyopo vinaonekana vyema, lakini vinahitaji majadiliano ya kina kati ya wataalamu.

Msemaji wa Kremlin, Dmitry Peskov, aliongeza kuwa ni "mapema mno" kuamini makubaliano yako karibu.

Ukubwa wa tofauti kati ya Ukraine na Urusi kutoka masuala ya mipaka, uanachama wa NATO, ufadhili wa ujenzi upya hadi uwajibikaji wa uhalifu wa kivita unafanya kuwa vigumu kuona masharti yote yakitimia kwa haraka.

Rasimu ya Marekani na mshtuko wa Kyiv

Rasimu ya mpango wa vipengele 28 iliyovuja wiki iliyopita Jumatano ya Novemba 26, 2025, ndiyo ilichochea taharuki.

Pendekezo la Ukraine kukabidhi maeneo na kupunguza ukubwa wa jeshi lake lilionekana kwa wengi kama "orodha ya matakwa ya Urusi."

Kwa namna fulani, ilihisi kama kufufua matukio ya Agosti, wakati viongozi wa Ulaya waliokuwa na wasiwasi walikimbilia Washington kujaribu kujadiliana na Trump baada ya rais wa Marekani kumkaribisha kwa hadhi kubwa Putin huko Alaska.

Mwishoni mwa wiki, wanadiplomasia wa Ulaya walilazimika kuingilia na kupendekeza rasimu mbadala yenye msimamo mkali zaidi kuhusu dhamana za usalama, suala ambalo kwa Ukraine ni la msingi.

Hata hivyo, haijulikani wazi kiasi gani rasimu ya Ulaya iliathiri mazungumzo ya Jumapili huko Geneva.

Baada ya mazungumzo ya pamoja, Marekani na Ukraine zilisema majadiliano yalikuwa "ya tija kubwa," zikisisitiza kwamba makubaliano yoyote lazima yahakikishe "amani ya kudumu na yenye haki."

Viongozi kadhaa wa Ulaya, akiwemo Sir Keir Starmer, waliona hilo kama ishara ya maendeleo.

Ukraine pia ilionekana kutulia zaidi. Naibu Waziri wa Mambo ya Nje, Sergiy Kyslytsya, alisema mpango sasa umebaki na vipengele 19 pekee, huku masuala mazito kama mipaka na uhusiano wa baadaye na NATO yakiachwa kwa maamuzi ya moja kwa moja ya Trump na Zelensky.

Ingawa mashtaka yanaenea kuhusu kuvuja kwa toleo la awali la pointi 28 (tuhuma zinaongezeka), siri iliyohifadhiwa vizuri inazingira toleo la hivi punde.

Licha ya majadiliano mjini Abu Dhabi kati ya Waziri wa Jeshi la Marekani Dan Driscoll (aliyeteuliwa hivi karibuni katika timu ya Trump ya Ukraine), mkuu wa ujasusi wa kijeshi wa Ukraine Kyrylo Budanov, na maafisa wa Urusi, Ushakov anasema mpango huo bado haujachunguzwa kwa undani.

Kasi ya diplomasia sasa inaongezeka, hasa wakati mjumbe wa Trump, Steve Witkoff anatarajiwa kuzuru Moscow wiki ijayo na kuna uvumi kuhusu ziara nyingine ya Zelensky Washington.

Hali iko vipi kufikia sasa

Lakini tuko wapi sasa?

"Sasa tuko kwenye mwendo wa haraka wa jambo fulani," anasema Daniel Fried, Katibu Msaidizi wa zamani wa Marekani wa Masuala ya Ulaya na Eurasia.

"Sina uhakika kama itakuwa mafanikio ya haraka au ushindwa wa haraka, lakini kasi ipo."

Balozi Fried anaelezea mpango wa Marekani wenye pointi 28 uliowasilishwa wiki iliyopita kama "fedheha," lakini anatambua kuwa nia ya kuleta amani ni ya dhati.

"Utawala wa Trump unastahili sifa kwa kushinikiza makubaliano."

Hofu iliyokuwa Kyiv wiki iliyopita, na ambayo ilisababisha Zelensky kutangaza kwamba Ukraine ilikuwa inapitia moja ya vipindi vigumu zaidi katika historia yake imepungua.

"Huko Geneva, wajumbe wa Ukraine waliridhika sana," anasema Myroslava Gongadze, mtafiti mshiriki asiye mkazi katika Kituo cha Eurasia cha Baraza la Atlantiki, kutoka Kyiv.

"Lengo la zoezi hili halikuwa hasa kufikia makubaliano, lakini kukataa mpango huu wa pointi 28, kuzalisha maslahi ya Kiukreni katika mazungumzo haya yanayoweza kutokea, na kuonyesha kwamba Ukraine iko tayari kwa dhati kujadili usitishaji mapigano."

Lakini wakati Kyiv inaamini kuwa imefaulu kukabiliana na baadhi ya madai mazito - na bado hatujui ni kwa kiwango gani - wasiwasi mwingi unabaki.

Maswali ibuka ni kama vile: Ni aina gani ya dhamana za usalama Ukraine inaweza kuamini kutoka kwa nchi iliyovamia ardhi yake bila sababu?

"Swali muhimu ambalo lazima tujiulize hapa ni kuhusu hakikisho la usalama," Gongadze anasema. "Nani atatoa dhamana hizi, nani atawajibishwa, na ni mpaka gani hautavunjwa?"

"Ikiwa majibu hayatoshi, Ukraine itahatarisha mgogoro mpya."

Kwa kujibu ahadi isiyoeleweka katika waraka wa awali wa Marekani wa kutoa "dhamana ya kuaminika ya usalama", viongozi wa Ulaya walizungumza kuhusu hakikisho la Marekani ambalo "linaonyesha Kifungu cha 5", kinachorejelea kanuni ya NATO ya ulinzi wa pamoja.

Wiki iliyopita, tovuti ya habari ya Axios iliripoti juu ya kuwepo kwa hati tofauti ya Marekani, iliyowasilishwa kwa Ukraine, ambayo inaelezea "dhamana ya usalama kulingana na kanuni za Kifungu cha 5 cha Mkataba wa Atlantiki ya Kaskazini, ilichukuliwa kwa mazingira ya mgogoro huu."

Kipengele hiki muhimu cha mpango ni wazi bado kinaendelezwa. Kufuatia mkutano wa kawaida wa Jumanne wa Muungano wa Wanaojitolea wa ufaransa-Uingereza, washiriki walikubaliana na Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani Marco Rubio juu ya haja ya "kuharakisha ushirikiano na Marekani ili kuendeleza mipango ya ulinzi wa usalama."

Sir Keir Starmer anasema mipango ya uendeshaji ya "nguvu ya uhakikisho" ya kimataifa kwa Ukraine imekamilika, lakini hadi utawala wa Trump uonyeshe ni msaada gani, ikiwa upo, uko tayari kutoa, mipango hiyo itabaki kuwa ya kinadharia.

"Dhamana ya usalama itahitaji kubainishwa," anasema Balozi Fried.

"Muungano wa Hiari ni wazo zuri sana, lakini bado haujatoa matokeo yoyote, kwa sababu wanasubiri kuona kama Wamarekani watawaunga mkono na kwa sababu wanasubiri kuona wanajihusisha na nini."

Masuala ya mipaka: Siri iliyo wazi

Rasimu ya mwanzo ya Marekani ilipendekeza kutambua Crimea, Luhansk na Donetsk kuwa "de facto Urusi."

Pendekezo hilo lilifutwa kabisa na Ulaya, ambayo inapendekeza mazungumzo ya mipaka yaanze kutoka mstari wa mbele uliopo sasa.

Taarifa ya pamoja ilisisitiza kwamba makubaliano yoyote lazima yaheshimu "kikamilifu" mamlaka ya Ukraine, neno lililoonekana kuwa na uzito mkubwa.

Haijulikani ni kwa kiasi gani mbinu ya Ulaya iliathiri hati iliyotokana na mazungumzo ya Geneva.

Kwa mchanganyiko wa siasa zisizotabirika za Trump, malengo ya muda mrefu ya Putin, na changamoto za kisiasa anazokabili Zelensky, ikiwemo kashfa ya ufisadi inayomharibia umaarufu ni vigumu kusema mchakato huu unaelekea wapi.

Lakini inaweza kuwa na matumaini sana kufikiria kwamba tunakaribia lengo letu.

"Tuko katikati ya safari," anasema Leslie Shedd wa baraza la Atlantic.

"Bado kuna njia ndefu."

Licha ya machafuko yanayoonekana kuzunguka juhudi za utawala wa Trump, ikiwa ni pamoja na wahusika wanaoendelea kubadilika-na uwezekano wa kutatanisha, Shedd anaamini utawala wa Trump una dhati ya kutafuta amani:

"Ni wazi kwamba rais ...[anatoa] kipaumbele cha kweli katika utafutaji wa amani nchini Ukraine. Na nadhani hilo ni muhimu sana."