'Ngozi yangu nyeusi inasema mimi si kitu'

Wanawake weusi wa Tunisia wanasema wanakumbana na matukio zaidi ya ubaguzi wa rangi baada ya kauli zilizotolewa na rais wa nchi hiyo akiwakosoa wahamiaji walioko kusini mwa jangwa la Sahara.

"Nchini Tunisia watu daima wanahoji ukweli kwamba mimi ni Mtunisia," anasema mwanaharakati Khawla Ksiksi.

Mnamo Februari, Rais Kais Saied aliamuru "hatua za haraka" dhidi ya wahamiaji wa Kusini mwa Jangwa la Sahara, akiwatuhumu kwa "njama ya uhalifu" ya kubadilisha idadi ya watu na utambulisho wa kitamaduni wa nchi.

Aliendelea kusema kuwa uhamiaji ulitokana na "tamaa ya kuifanya Tunisia kuwa nchi nyingine ya Kiafrika na sio mwanachama wa ulimwengu wa Kiarabu na Kiislamu".

Tangu wakati huo kumekuwa na ongezeko la ghasia dhidi ya wahamiaji weusi wa Kiafrika, kulingana na Human Rights Watch, na Umoja wa Mataifa umetoa wito wa kukomeshwa kwa ubaguzi.

Khawla, ambaye ni raia mweusi wa Tunisia, anasema amefanywa kuhisi haonekani.

"Wakati mwingine mimi huzungumza kwa Kiarabu na watanijibu kwa Kifaransa kwa sababu hawataki niwe sehemu ya Tunisia," anaiambia BBC.

Kiarabu ni lugha rasmi ya Tunisia, lakini Khawla anasema mara nyingi anakataliwa anapozungumza, kwa sababu watu wengine hawataki kukiri hisia za undugu naye.

Ingawa Kifaransa kinahusishwa na upendeleo na elimu, pia ni lugha ya "watu wa nje", na hivyo watu wanapoitumia kumjibu, wanaweka wazi kuwa hawafikirii kuwa yeye ni Mtunisia.

'Wanatuona kama wachafu'

Khawla anataka kupinga dhana potofu kwamba watu weusi wa Tunisia hawapo.

Watu weusi ni kati ya 10% na 15% ya watu wa Tunisia, kulingana na takwimu rasmi.

"Ninahisi kama mimi ni wa Tunisia ingawa ni vurugu sana kwangu [na watu wanaofanana na mimi]," anasema Khawla, ambaye ni mwanzilishi mwenza wa kikundi cha Sauti za Wanawake Weusi wa Tunisia.

"Hawatuchukulii kama Watunisia na wanajichukulia kama sio Waafrika.

"Ni siasa tulizozipitisha baada ya ukoloni kwa sababu tunataka kuwa wazungu. Tunataka kuwa wa Ulaya ili tuwe na hali hii tata ya kuwa barani Afrika na ndiyo maana tuna mgogoro mkubwa wa utambulisho nchini Tunisia."

Tunisia ilipata uhuru kutoka kwa Ufaransa mnamo 1956.

Khawla anasema sera zilizotekelezwa baada ya wakati huu ziliimarisha wazo kwamba Afrika haina ustaarabu.

"Wanatuwakilisha kama kila kitu ambacho ni cha vumbi, najisi, na Ulaya ni kama mbinguni," anasema kijana huyo mwenye umri wa miaka 31.

Anaamini kwamba miongo kadhaa ya ukoloni imeunda mifumo ya kiuchumi, kijamii na kisiasa katika Tunisia ya sasa.

"Tulikuwa na uhuru kwenye karatasi, lakini siasa za kikoloni bado zipo," anasema.

"Walifuta makabila, mila na dini na kusema sisi sasa ni jamhuri."

Wakati huo huo kukosekana kwa uwakilishi wa watu weusi katika maeneo yenye mamlaka ya kijamii na kisiasa kunatia nguvu wazo kwamba hakuna raia weusi wa Tunisia, anasema.

"Rangi ya ngozi yangu inasema sifai na kwa watu weusi nchini Tunisia, wanapaswa kuthibitisha kuwa wao ni watunisia. Lazima wathibitishe kuwa wanatosha," Khawla anaongeza.

Anasema amepambana na matarajio makubwa aliyowekewa kama mwanamke mweusi.

"Nilikuwa mtu mweusi pekee shuleni, katika chuo kikuu changu, katika ujirani wangu, na hata katika nyanja ya uanaharakati," anasema.

"Kuna jukumu kubwa kwa sababu unahisi kama unapaswa kuvuta wanawake wengine weusi, na kwamba unawakilisha wanawake wote weusi.

"Shuleni, nililazimika kuwa na alama bora kila wakati kwa sababu walimu wote walidhani kwamba nilidanganya kwa sababu akilini mwao watu weusi hawana akili sana."

Ingawa Khawla anatambua fursa yake, anasema "kuwa pekee" mara nyingi ni kujitenga.

"Ni fursa nzuri kwa sababu nimepata rasilimali za kifedha, kuweza kuzungumza lugha. Lakini ukweli kwamba kila wakati wewe ni mtu mweusi pekee katika chumba hicho hukufanya uhisi kutengwa na ukiwa peke yako.

"Siku zote ninahisi kama kila kitu ni cheupe na mimi ndiye nukta nyeusi," anaongeza.

'Niliambiwa niwe kahaba'

Kama Khawla, Houda Mzioudet anasema tatizo ni kwamba jamii ya Tunisia imejengwa juu ya "utaifa wenye usawa ambao unafuta tofauti za rangi" ambayo inafanya kuwa vigumu kuzungumza kuhusu uzoefu wa kuishi.

Kwa kujibu kauli za rais, baadhi ya wanawake weusi wa Tunisia, akiwemo Houda, walishiriki katika mtindo wa "Carrying my papers just in case" kwenye Facebook.

Walivaa pasi zao za kusafiria na vitambulisho kwenye nguo zao ili kuonesha kuwa wao ni Watunisia lakini pia katika mshikamano na wahamiaji.

Houda alizaliwa mjini Tunis katika moja ya hospitali kongwe nchini humo si mbali na soko la zamani la watumwa.

Alikulia kusini mwa nchi ambako alishuhudia "aina ya utumwa na ubaguzi wa rangi" katika miaka ya 1980 ambayo ilijenga utambulisho wake wa rangi.

"Katika ulimwengu wa Kiislamu, hasa katika Mashariki ya Kati na Afrika Kaskazini, watumwa walifanya kazi katika nyumba za mabwana zao, tofauti na utumwa katika Amerika ambao ulikuwa utumwa wa shambani," anasema.

"Nilimwona kijakazi mweusi wa Tunisia katika nyumba ya mwanafunzi mwenzangu wa zamani ambaye familia yake tajiri ilimiliki watumwa siku za nyuma, na ambaye alikuwa akiishi nyumbani kwao na kuwafanyia kazi kama malipo ya chakula na malazi."

Licha ya kukomeshwa kwa utumwa, Houda anasema mienendo hiyo hiyo ilibaki kati ya watu weusi wa Tunisia na wamiliki wao wa zamani.

"Kulikuwa na muendelezo wa utumwa wa nyumbani, ingawa hawawaiti tena watu weusi watumwa badala yake watumishi - hivyo basi neno la Kiarabu la Tunisia kumrejelea mtu mweusi ni 'wessif' likimaanisha mtumishi."

Houda, mwenye umri wa miaka 46, anasema licha ya kutoka katika familia adimu, iliyobahatika katika familia ya watu weusi iliyosoma sana, amekabiliwa na ubaguzi.

"Katika shule ya sekondari, nilikejeliwa na kunyanyaswa kufanya kazi ambazo wanawake weusi walipaswa kufanya ambazo zilikuwa ama kucheza, kuimba au kitu kama ukahaba," anasema.

"Kukulia katika mazingira ambayo wanawake weusi wamekuwa wakichukizwa na kufanyiwa ngono ilikuwa ngumu sana kwangu kujikomboa kutoka kwenye picha hiyo.

"Maisha yangu kama mwanamke mweusi wa Tunisia hayajawahi kuwa rahisi. Imekuwa mapambano makubwa dhidi ya sio tu ubaguzi wa rangi lakini pia chuki dhidi ya wanawake."

Kwa Houda, kauli za rais ni pingamizi dhidi ya Mapinduzi ya Kiarabu na kile ilichowakilisha kwa Watunisia weusi.

Kuanzishwa kwa demokrasia baada ya udikteta wa miongo kadhaa kuliunda fursa kwa watu weusi wa Tunisia kuonekana katika jamii.

"Mwaka 2011, Watunisia weusi walikuwa na mwamko wao wa kikabila na mapinduzi yao ambapo walikuwa wakidai kutendewa kwa usawa na kwa usawa na wenzao wasio weusi," anasema.

"Kwa mara ya kwanza niliweza kusema wazi kuwa mimi ni mwanamke mweusi."

"Baadhi ya marafiki zangu ambao si watu weusi walishtuka nilipotoka nikiwa mweusi. Walikuwa kama, 'Wow, hatukujua kuwa wewe ni mweusi hadi ulipotuambia."

In 2018, Tunisia passed a landmark law to criminalise racial discrimination, in particular anti-black racism against black Tunisians and black African migrants. It became the first country in the Arab region to make discrimination specifically on racial grounds a criminal offence.

But both women insist that despite these laws, the government has allowed the discrimination and inequality faced by black Tunisians to flourish

"The Tunisian state has failed miserably black Tunisians, because we have suffered from state-sanctioned racism," says Houda.

In February, hundreds of people took to the streets of Tunis in support of black African migrants and black Tunisians.

For Houda, a glimmer of hope rests in the younger generation and in educating everyone on the country's complete history.

"I was brought to tears to see one of the largest marches in downtown Tunis that was mostly made up of non-black Tunisians who were saying that black lives do matter," she says.

Mnamo mwaka wa 2018, Tunisia ilipitisha sheria ya kihistoria ya kuharamisha ubaguzi wa rangi, hasa dhidi ya watu weusi wa Tunisia na wahamiaji weusi wa Kiafrika. Ikawa nchi ya kwanza katika eneo la Kiarabu kufanya ubaguzi hasa kwa misingi ya rangi kuwa kosa la jinai.

Lakini wanawake wote wawili wanasisitiza kuwa licha ya sheria hizi, serikali imeruhusu ubaguzi na ukosefu wa usawa unaokabiliwa na watu weusi wa Tunisia.

"Tunisia imeshindwa vibaya sana Watunisia weusi, kwa sababu tumeteseka kutokana na ubaguzi wa rangi ulioidhinishwa na serikali," Houda anasema.

Mwezi Februari, mamia ya watu waliingia katika mitaa ya Tunis kuunga mkono wahamiaji weusi wa Kiafrika na Watunisia weusi.

Kwa Houda, mwanga wa matumaini unakaa katika kizazi kipya na katika kuelimisha kila mtu juu ya historia kamili ya nchi.

"Nilitokwa na machozi kuona mojawapo ya maandamano makubwa katikati mwa jiji la Tunis ambayo yaliundwa na Watunisia wasiokuwa weusi ambao walikuwa wakisema kuwa maisha ya watu weusi ni muhimu," anasema.

"Na kwamba sio suala la watu weusi bali ni suala la haki za binadamu."