Malkia Elizabeth II ameaga dunia

Malkia Elizabeth II, aliyehudumu muda mrefu zaidi nchini Uingereza, amefariki akiwa Balmoral akiwa na umri wa miaka 96, baada ya kutawala kwa miaka 70.

Familia yake ilikusanyika katika Jumba lake la Uskoti baada ya wasiwasi kuongezeka juu ya afya yake mapema Alhamisi.

Malkia alishika kiti cha ufalme mnamo 1952 na alishuhudia mabadiliko makubwa ya kijamii.

 Kutokana na kifo chake, mwanawe wa kwanza Charles, mwanamfalme wa zamani Wales ataongoza nchi kwa maombolezo kama Mfalme mpya na mkuu wa nchi kwa milki 14 za Jumuiya ya Madola.

Katika taarifa yake, Mfalme alisema: "Kifo cha mama yangu mpendwa Malkia, ni wakati wa huzuni kubwa kwangu na wanafamilia wote.

"Tunaomboleza sana kifo cha Malkia mpendwa na Mama anayependwa sana. Najua kumpoteza ni jambo litakalosikika sana kote nchini, Milki na Jumuiya ya Madola, na kwa watu wengi duniani kote."

Alisema katika kipindi cha maombolezo na mabadiliko yeye na familia yake "watafarijiwa na kudumishwa na ufahamu wetu wa heshima na mapenzi ya kina ambayo Malkia alipewa sana".

Katika taarifa, Jumba la Buckingham lilisema: "Malkia alikufa kwa amani huko Balmoral mchana huu.

"Mfalme na Malkia Consort watasalia Balmoral jioni hii na watarejea London kesho."

Watoto wote wa Malkia walisafiri hadi Balmoral, karibu na Aberdeen, baada ya madaktari kumweka Malkia chini ya uangalizi wa matibabu.

Mjukuu wake, Prince William, pia yuko hapo, pamoja na kaka yake, Prince Harry, njiani.

Muda wa Malkia Elizabeth II kama mkuu wa nchi ulihusisha ukali wa baada ya vita, mabadiliko kutoka kwa himaya hadi Jumuiya ya Madola, mwisho wa Vita Baridi na kuingia kwa Uingereza - na kujiondoa kutoka - Umoja wa Ulaya.

Utawala wake ulihusisha mawaziri wakuu 15 kuanzia na Winston Churchill, aliyezaliwa mwaka 1874, na akiwemo Liz Truss, aliyezaliwa miaka 101 baadaye mwaka wa 1975, na kuteuliwa na Malkia mapema wiki hii.

Alifanya kikao cha kila wiki na waziri mkuu wake katika kipindi chote cha utawala wake.

Katika Jumba la Buckingham huko London, umati wa watu waliokuwa wakisubiri taarifa kuhusu hali ya Malkia walianza kulia waliposikia kifo chake. Bendera ya Muungano juu ya Kasri ilishushwa hadi nusu mlingoti saa 18:30 BST.

Malkia alizaliwa Elizabeth Alexandra Mary Windsor, huko Mayfair, London, tarehe 21 Aprili 1926.

Wachache walitabiri kwamba angekuwa malkia lakini mnamo Desemba 1936 mjomba wake, Edward VIII, alijiondoa kwenye kiti cha ufalme na kuolewa na Mmarekani aliyetalikiana mara mbili, Wallis Simpson.

Baba ya Elizabeth alikuwa Mfalme George VI na, akiwa na umri wa miaka 10, Lilibet, kama alivyojulikana katika familia, alikuwa mrithi wa kiti cha ufalme.

Katika muda wa miaka mitatu, Uingereza ilikuwa katika vita na Ujerumani ya Nazi. Elizabeth na dadake mdogo, Princess Margaret, walitumia muda mwingi wa vita katika jumba la Windsor Castle baada ya wazazi wao kukataa mapendekezo ya kuhamishwa hadi Kanada. 

Baada ya kufikisha umri wa miaka 18, Elizabeth alitumia muda wa miezi mitano na Huduma ya usaidizi wa jeshi na kujifunza ufundi wa msingi wa ufundi wa magari na ustadi wa kuendesha. "Nilianza kuelewa esprit de corps ambayo hustawi licha ya shida," alikumbuka baadaye.

Kupitia vita, alibadilishana barua na binamu yake wa tatu, Philip, Mkuu wa Ugiriki, ambaye alikuwa akihudumu katika Jeshi la Wanamaji la Kifalme. Mapenzi yao yalisitawi na wenzi hao walifunga ndoa huko Westminster Abbey mnamo 20 Novemba 1947, na mkuu huyo akichukua jina la Duke wa Edinburgh.

Baadaye angemtaja kama "nguvu zangu na msingi" katika miaka 74 ya ndoa, kabla ya kifo chake mnamo 2021, akiwa na umri wa miaka 99.

Mwana wao wa kwanza, Charles, alizaliwa mwaka wa 1948, akifuatiwa na Princess Anne, mwaka wa 1950, Prince Andrew, mwaka wa 1960, na Prince Edward, mwaka wa 1964. Kati yao, waliwapa wazazi wao wajukuu wanane na vitukuu 12.

Princess Elizabeth alikuwa nchini Kenya mwaka wa 1952, akimwakilisha Mfalme aliyekuwa mgonjwa, wakati Philip alipotangaza habari kwamba baba yake amefariki. Mara moja alirudi London kama Malkia mpya.

"Ilikuwa ni aina ya ghafla sana ya kuchukua na kufanya kazi bora zaidi uwezavyo," alikumbuka baadaye.

Elizabeth alitawazwa huko Westminster Abbey mnamo 2 Juni 1953, akiwa na umri wa miaka 27, mbele ya watazamaji wa rekodi ya wakati huo wa TV iliyokadiriwa kuwa zaidi ya watu milioni 20.

Miongo iliyofuata ingeona mabadiliko makubwa, mwisho wa Milki ya Uingereza ng'ambo na miaka ya 1960 ikifagia kanuni za kijamii nyumbani.

Elizabeth alirekebisha utawala wa kifalme kwa enzi hii isiyo na upendeleo, akishirikiana na umma kupitia matembezi, ziara za kifalme na kuhudhuria hafla za umma. Ahadi yake kwa Jumuiya ya Madola ilikuwa ya kudumu - alitembelea kila nchi ya Jumuiya ya Madola angalau mara moja.

Lakini kulikuwa na vipindi vya maumivu ya kibinafsi na ya umma. Mnamo 1992, "mwaka wa majanga yaani ‘annus horribilis" kwa Malkia, moto uliharibu Windsor Castle - makazi ya kibinafsi na ikulu ya kazi - na ndoa tatu za watoto wake zilivunjika.

Baada ya kifo cha Diana, Princess wa Wales, katika ajali ya gari huko Paris mnamo 1997, Malkia alikosolewa kwa kuonekana kusita kutoa majibu hadharani.

Kulikuwa na maswali juu ya umuhimu wa ufalme katika jamii ya kisasa.

"Hakuna taasisi… inapaswa kutarajia kuwa huru kutokana na kuchunguzwa na wale wanaoipa uaminifu na usaidizi wao, bila kusahau wale ambao hawana," alikubali.

Akiwa binti mfalme mwenye umri wa miaka 21, Elizabeth alikuwa ameapa kujitolea maisha yake katika huduma.

Akitafakari juu ya maneno hayo miongo kadhaa baadaye, wakati wa Jubilee yake ya Fedha mwaka wa 1977, alisema: "Ingawa kiapo hicho kiliwekwa katika siku zangu za mwanzo nilipokuwa mdogo kufanya maamuzi , sijutii wala sibatilishi hata neno moja."

Ahadi hiyo hiyo ya kuhudumu ilitolewa miaka 45 baadaye katika barua ya shukrani kwa taifa wikendi ya Jubilee yake ya Platinum mwezi Juni.

Hatua hiyo muhimu iliadhimishwa kwa mchanganyiko wa sherehe za serikali na tamasha la kupendeza la mambo yote ya Uingereza, pamoja na sherehe za barabarani.

Ingawa afya ya Malkia ilimzuia kutoka kwa hafla kadhaa, alisema: "Moyo wangu umekuwa nanyi nyote."

Kwa muda mfupi alikutana na shangwe kutoka kwa umati mkubwa wa watu kwenye Mall, alijumuika na vizazi vitatu vya familia yake kwenye roshani ya Jumba la Buckingham kwa tamati ya shindano.

Mfalme Charles, mwenye umri wa miaka 73, anakuwa mkuu wa nchi katika maeneo 14 ya Jumuiya ya Madola.

Yeye na mkewe, Camilla, wako Balmoral pamoja na kaka zake, Binti mfalme Anne, na Wakuu Andrew na Edward.

Wameandamana na mke wa Edward, Sophie, pamoja na wanawafalme William na Harry.

Mke wa William, Catherine, alibaki Windsor na watoto wao - George, Charlotte na Louis - kwani imekuwa siku yao ya kwanza katika shule mpya.

Familia ya kifalme sasa imeingia katika kipindi cha maombolezo.

Shughuli rasmi zitaahirishwa na bendera za Muungano zitapeperushwa nusu mlingoti kwenye makazi ya kifalme, majengo ya serikali, katika Vikosi vya Wanajeshi na vituo vya Uingereza ng'ambo.

Viongozi wa kigeni wametoa heshima kwa Malkia, huku Rais wa Marekani Joe Biden akikumbuka jinsi alivyosimama kwa mshikamano na Marekani katika "siku zao za giza" baada ya shambulio la kigaidi la 9/11.

Kwa rais wa Ufaransa, Emmanuel Macron, alikuwa "Malkia mwenye moyo mwema" na "rafiki wa Ufaransa".

Kwa Justin Trudeau, waziri mkuu wa Kanada, Malkia alikuwa mara kwa mara katika maisha ya Wakanada na mmoja wa "watu wake anaowapenda zaidi duniani".