Mzozo wa Sudan: 'Safari ya hatari ya kuiacha nchi yangu'

Mwandishi wa BBC idhaa ya Kiarabu Mohamed Osman ameishi Sudan kwa maisha yake yote. Wakati mapigano yalipozuka kati ya makundi hasimu ya kijeshi mwezi uliopita, awali alikaa kuripoti kuhusu mzozo huo lakini mwishowe ikawa hatari sana. Anatafakari juu ya uamuzi mgumu wa kuondoka nchi yake na kufanya safari hatari ya nchi kavu kuelekea Misri.

Matumaini yangu ya kurejea katika hali tulivu yalitoweka baada ya karibu wiki mbili za mapigano ya mfululizo kati ya jeshi na kikundi cha wanamgambo cha Rapid Support Forces (RSF) katika nchi yangu ya Sudan.

Moshi mweusi ulionekana angani juu ya mji mkuu wa Khartoum, na kuongeza hisia zangu za maangamizi. Maeneo kama Omdurman na Khartoum Bahri tayari yalikuwa yameshuhudia mapigano makali kati ya pande hizo mbili, licha ya kutangazwa kusitishwa kwa mapigano, na uimarishaji zaidi ulikuwa ukiletwa na pande zote mbili.

Cha kuhuzunisha zaidi, sauti za milipuko zilikuwa zikikaribia zaidi na karibu na ujirani wangu - na ndivyo pia ripoti za vitisho vya raia kutoka kwa wanachama wa RSF, ambazo zilijumuisha madai ya wizi wa magari na uporaji.

Hii yote ilinisukuma kufanya uamuzi wa kuvunja moyo wa kuondoka.

Kama mwandishi wa habari anayeangazia mzozo huo mashinani, kuwasilisha kile kinachotokea kwa ulimwengu ni muhimu. Lakini matatizo makubwa kama vile kutokuwa na uwezo wa kuhama, mtandao duni na huduma za mawasiliano, na muhimu zaidi, usalama wangu na wa kibinafsi wa familia yangu, ulifanya kuondoka huku kusiweze kuepukika.

Usalama wa familia kipaumbele kuu

Safari yetu ilianza tarehe 28 Aprili. Tuliondoka nyumbani saa sita mchana, kwani kwa kawaida ni wakati ambapo nguvu ya mapigano hupungua kwa kiasi fulani. Tuliungana na kikundi cha watu kwenye basi lililotoka mji jirani wa Omdurman kuelekea mpaka na Misri.

Lakini dakika 10 za safari yetu ndege ya kivita ilionekana angani, kisha wafanyakazi wa RSF waliokuwa karibu na sisi walifyatua risasi - wakilenga ndege. Gari letu lilisimamishwa na ghafla likazingirwa na wapiganaji wenye silaha ambao walitaka kujua tulikotoka na tunakoelekea.

Bunduki zilielekezwa kwenye nyuso zetu

Mke wangu na watoto waliogopa sana wapiganaji hao walipotuelekezea bunduki zao. Baada ya kutazama ndani ya basi letu, wanaume hao walituruhusu tuondoke, ili tu kundi jingine la wapiganaji lituzuie tena dakika chache baadaye. Wakati huo, hata hivyo, tulisonga mbele haraka.

Tulipovuka wilaya za nje za Omdurman, tulikutana na barabara zikiwa tupu kabisa. Magari ya RSF yalitawanyika kote, mara nyingi yaliegeshwa kwenye mitaa ya kando au chini ya miti ili kuepuka kuonwa na ndege za kijeshi za Sudan zikiruka juu ya eneo hilo.

Tulipoelekea magharibi, uwepo wa wanajeshi ulipungua polepole na dalili za maisha ya kawaida zilianza tena. Maduka mengi na mikahawa maarufu inayoendeshwa na wanawake haikuwa tu wazi bali pia shughuli nyingi na usafiri wa umma ulikuwa unafanya kazi, ingawa kwa mwendo wa polepole.

Hata hivyo, hatari ilijificha kwa namna ya vizuizi vya mara kwa mara na magenge yenye silaha. Kwa kukosekana kwa vyombo vya usalama, ujambazi na uporaji sasa unaongezeka. Kwa bahati nzuri, tuliweza kuepuka maeneo haya kutokana na maelezo tuliyopata kutoka kwa watu unaowasiliana nao kabla ya kuondoka Omdurman.

Tulipowasili kwenye mpaka kati ya jimbo la Khartoum na Jimbo la Kaskazini, hatukupata vituo vya ukaguzi vya kawaida ambavyo kwa kawaida huwekwa katika maeneo haya na vikosi vya usalama vya Sudan. Badala yake, kulikuwa na idadi kubwa ya magari ya usafiri ya kibinafsi, yote yakiwa yamejaa watu, yakielekea miji ya kaskazini mwa Sudan kama vile Merowe, Dongola, na Wadi Halfa.

Sisi wenyewe tulitaka kufika Wadi Halfa, jambo ambalo tulifanya baada ya safari ya saa 24. Ilikuwa safari ngumu sana kupitia barabara mbovu, wakati ambapo upepo ungepeperusha mchanga kutoka kwenye matuta ya jangwa mara nyingi, na hivyo kuficha uwezo wetu wa kuona. Usiku, tulisimama kwenye mkahawa mmoja katika jiji la Dongola na kukodi vitanda ili tulale kwenye eneo la wazi, bila blanketi yoyote ya kutukinga na baridi ya usiku.

Mpaka wenye shughuli nyingi na kulala vibaya

Katika jiji la Wadi Halfa, tulishuhudia hali ya mtafaruku ya maelfu ya familia zinazokabiliwa na ukosefu wa hoteli au makazi ya kuhudumia idadi kubwa ya watu wanaokimbia ghasia huko Khartoum. Wanawake na watoto walikuwa wakilala chini katika viwanja vya umma na shuleni.

Mwanamke mwenye umri wa miaka 50 aliniambia alikuwa akiteseka katika hali hizi mbaya kwa siku nne, akiwa na chakula na maji ya kutosha, akivumilia joto kali kutoka kwa jua wakati wa mchana na baridi kali usiku. Alikuwa akingojea viza kwa mtoto wake ambaye atawapeleka Misri.

Mpakani, sikukutana na watu waliozaliwa Sudan pekee bali pia kutoka nchi nyinginezo kama vile India, Yemen, Syria, Senegal, na Somalia.

Wengi wao walikuwa wanafunzi kutoka Chuo Kikuu cha Kimataifa cha Afrika cha Khartoum. Mmoja wa watu hawa waliokimbia makazi yao, kijana wa Ghana, aliniambia kwamba alitaka kuondoka kwa njia yoyote ile baada ya kupitia "wakati mgumu sana" huko Khartoum miongoni mwa makombora na milipuko.

Kutoa usaidizi

Wakati mmoja wa nuru katika giza kama hilo ni wema wa watu hapa. Wakazi wengi wa Wadi Halfa na maeneo ya kando ya njia ya nchi kavu ya kaskazini inayoelekea mpaka wa Sudan na Misri wamefungua nyumba zao kwa watu wanaokimbia.

Wenyeji pia wamekuwa wakigawana chakula na maji na watu waliokimbia ghasia bila fidia yoyote ya kifedha. Baderi Hassan, ambaye ana nyumba kubwa huko Wadi Halfa, aliniambia kuwa amekuwa akiwahifadhi wakimbizi wengi.

"Tunajisikia kuwajibika kwa watu hawa. Mamlaka hapa hawana cha kutoa kwa wapita njia, na wako katika hali mbaya," alisema.

Hatimaye, Mto Nile na kuendelea hadi Misri

Hali ya kuvuka mpaka ilikuwa ya machafuko. Makumi ya mabasi na magari ya kibinafsi yalikuwa yamejaa. Wafanyakazi walizidiwa kwa kiasi kikubwa na watu wanaotaka kuvuka na kulikuwa na choo kimoja tu.

Licha ya watu wengi kuweza kukamilisha taratibu sahihi za usafiri ili kuvuka, kivuko cha mwisho kuondoka kuelekea Abu Simbel nchini Misri kilisimama saa kumi na moja jioni. Kwa hiyo, mamia ya familia, ikiwa ni pamoja na wazee, na watoto wote walilazimika kulala usiku kucha.

Kulipopambazuka siku iliyofuata, baada ya usiku mkali ambapo halijoto ilipungua sana, hatimaye tuliondoka kuelekea Misri.

Nilipokuwa nikivuka Mto Nile kwa feri, nilikuwa na hisia zenye kutatanisha za furaha na huzuni zilinitawala kwa wakati mmoja.

Nilifurahi kumwokoa mke na watoto wangu, lakini nilihuzunika kwa kuwaacha wazazi wangu, jamaa, na marafiki zangu ili kukabiliana na hali halisi ya vita, bila ngao yoyote ya kuwalinda.

Imehaririwa na Fernando Duarte na Lorna Hankin