Saratani ya matiti huwapata zaidi wanawake weusi-Utafiti
Chanzo cha picha, John Abbott
Watafiti nchini Marekani wamegundua uhusiano wa vinasaba kati ya watu wenye asili ya Kiafrika na aina kali ya saratani ya matiti.
Wanatumai matokeo yao yatahimiza watu weusi kushiriki katika majaribio ya kitabibu kwa nia ya kuboresha viwango vya kuishi kwa watu walio na ugonjwa huo.
"Sikuwahi kufikiria nilikuwa na chochote cha kuwa na wasiwasi," anasema Laverne Fauntleroy, Mwafrika mwenye umri wa miaka 53 kutoka New York.
Laverne aliongoza maisha ya afya. Alikula vizuri na kufanya mazoezi mara kwa mara lakini mnamo Januari, muda mfupi kabla ya siku yake ya kuzaliwa, alipata uchunguzi ambao ulimfanya ashindwe kuchanganyikiwa na kuogopa.
"Waliniambia tu nina saratani ya matiti," anasema. "Watu wengi ambao ninajua kwamba walikuwa na saratani hawakupona kwa hivyo, bila shaka, nilivunjika moyo na kuogopa sana."
Chanzo cha picha, Laverne Fauntleroy
Laverne aligundua kuwa alikuwa na saratani ya matiti mara tatu (TNBC).
Ni aina isiyo ya kawaida ya ugonjwa huo lakini hukua haraka, ina uwezekano mkubwa wa kuenea, kuna uwezekano mkubwa wa kurudi na ina matokeo mabaya zaidi ya maisha ya saratani zote za matiti.
Kwa sababu haina aina tatu za vipokezi vinavyopatikana katika aina nyingine za saratani ya matiti, dawa ambazo huzifanyia kazi hazina athari kwa TNBC. Ni kawaida zaidi kwa wanawake walio chini ya miaka 40 na huathiri vibaya wanawake weusi.
Utafiti uliochapishwa katika jarida la JAMA Oncology uligundua kuwa wanawake weusi waliogunduliwa na TNBC wana uwezekano wa 28% kufa kutokana na ugonjwa huo kuliko wanawake Wazungu walio na utambuzi sawa.
Sasa utafiti mpya umethibitisha uhusiano wa kinasaba kati ya ukoo wa Kiafrika na TNBC.
Jinsi ya kuchunguza matiti yako
- Tulia - jua ni nini kawaida kwako na angalia matiti yako mara moja kwa mwezi
- Wakati mzuri wa kuchunguza ni kuoga kwa mikono yenye sabuni.
- Angalia vizuri kwenye kioo kabla na uangalie uvimbe wowote wazi, mabadiliko ya ngozi, mabadiliko ya chuchu au kutokwa na uchafu.
- Kumbuka kuangalia kwapa zako
- Fahamu kwamba wanawake vijana hasa wanaweza kuwa na matiti yenye uvimbe ambayo ni ya kawaida kabisa
- Matiti yanaweza kubadilika kulingana na mzunguko wa hedhi lakini kama uvimbe utaendelea kwa zaidi ya mzunguko mmoja, muone daktari wako.
- Jua historia ya familia yako.
- Kutakuwa na mashaka makubwa ikiwa kuna visa vingi vya saratani ya matiti au ovari katika familia (upande za mama na baba)
Chanzo cha picha, WEILL CORNELL MEDICINE
Pata habari za kina kutoka BBC News Swahili, moja kwa moja kupitia WhatsApp.
Bonyeza hapa kujiunga
Mwisho wa Whatsapp
Dk Lisa Newman, wa Weill Cornell Medicine, amekuwa sehemu ya mradi wa kimataifa wa kuchunguza saratani ya matiti kwa wanawake katika nchi tofauti za Afrika kwa miaka 20.
Kazi yake imeonyesha kuwa TNBC ni ya kawaida zaidi kwa wanawake kutoka nchi za Magharibi mwa Jangwa la Sahara kama vile Ghana.
Anasema sababu huenda ni kwamba maumbile ya wanawake kutoka eneo hili yameundwa kwa vizazi na kupambana na magonjwa hatari ya kuambukiza kama vile malaria.
Utafiti huu wa hivi karibuni ni muhimu kuelewa ugonjwa huo vyema, anasema. "Tumefurahishwa sana na kazi hii kwa sababu inafungamana na baadhi ya maelezo kwa nini tunaona tofauti katika saratani ya matiti inayohusiana na rangi na kabila.
"Pia inatupa ufahamu wa kina na wa kina zaidi wa biolojia ya saratani ya matiti hasi mara tatu kwa jumla."
Ndiyo maana anasema uwakilishi wa wanawake wenye asili tofauti kwenye majaribio ya kimatibabu ni muhimu kabisa.
"Kwa bahati mbaya, wanawake wa Kiafrika-Wamarekani hawajawakilishwa kwa kiasi kikubwa katika majaribio ya kliniki ya saratani na tunaona hili katika majaribio ya kliniki ya saratani ya matiti," anasema Dk Newman.
"Ikiwa huna uwakilishi tofauti, huelewi jinsi ya kutumia maendeleo haya katika matibabu.
Kufanya mambo kuwa 'bora'
Laverne anakubali kwamba ni muhimu kwamba wanawake weusi kushiriki katika utafiti wa matibabu ndiyo maana alijiandikisha.
Anasema: "Nadhani historia yetu na nchi hii (Marekani), na jinsi tulivyotendewa zamani, inatuzuia kuwa sehemu ya chochote.
"Nataka kuwa sehemu ya kufanya mambo kuwa bora kwa vizazi vijavyo," anasema.
"Wanaangalia damu yako. Unapofanyiwa upasuaji, chochote ambacho hutumii - hadi tishu zilizobaki - ndicho wanachotumia kujifunza."
Laverne hana saratani kufuatia upasuaji uliofaulu mnamo Julai.
"Mambo yanakwenda vizuri... Ninajivunia kwamba nilijiandikisha kwa ajili ya utafiti. Na ninajivunia kwamba ninaweza kumsaidia Dk Newman," anasema.
Chanzo cha picha, Dr Georgette Oni
Nchini Uingereza, wanawake Weusi wa Kiafrika wana uwezekano wa kugunduliwa na saratani ya matiti katika hatua ya mwisho ikilinganishwa na wanawake Wazungu.
Shirika la NHS Race and Health Observatory pia linatoa wito kwa wanawake weusi kujitokeza ili kuwa sehemu ya utafiti.
Dk Georgette Oni, daktari wa upasuaji wa matiti mjini Nottingham, anasema ukosefu wa uwakilishi kwenye majaribio ya kliniki ni suala nchini Uingereza pia.
"Mojawapo ya mambo ambayo ninazungumza sana ni kuwaingiza watu weusi kwenye majaribio ya kimatibabu kwa sababu ndivyo wanavyorekodi data," anasema.
"Hivyo ndivyo wanavyoweza kujua jinsi matibabu na mambo yanavyokuathiri wewe kibinafsi kwani ni aina ya ugonjwa unaojulikana zaidi kwa wanawake weusi. "Ikiwa unataka kupata taarifa za maana, lazima uwe na idadi kubwa."
