Makaburi ya kale yaliyogunduliwa katika uwanja wa ndege yalivyoibua maswali

Makaburi ya enzi za kati yaliyochimbuliwa karibu na Uwanja wa Ndege wa Cardiff yanaendelea kuwachanganya wanaakiolojia, kwani mafumbo yanayolizunguka yanazidi kuongezeka.

Ugunduzi wa eneo hilo, la karne ya 6 au 7, ulitangazwa mwaka jana, na mifupa kadhaa ilipatikana ikiwa imelala katika sehemu zisizo za kawaida na vitu visivyotarajiwa.

Sasa watafiti wamegundua karibu wote waliozikwa kwenye makaburi hayo ni wanawake, na wakati mifupa yao inaonesha dalili za kuchakaa, ikionesha walifanya kazi nzito ya mikono, pia kuna dalili za kushangaza za utajiri na anasa.

Kitu kingine ambacho hakikutarajiwa ni mwanamke aliyetupwa shimoni, tofauti kabisa na watu wengine wote waliozikwa kwa uangalifu mkubwa.

"Kila wakati tunafikiri tunaelewa kitu, kitu kingine kinatokea na picha inakuwa ya kuvutia zaidi," alisema Andy Seaman kutoka Chuo Kikuu cha Cardiff, ambaye anaongoza mradi huo.

Takribani nusu ya eneo, ambalo liko katika uwanja usio wa kawaida katika uwanja wa Ngome ya Fonmon, sasa imechimbwa.

Kufikia sasa watafiti wamegundua mifupa 39 ya watu wazima wakiwa wamelala kwenye makaburi yaliyochongwa kutoka kwenye jiwe kubwa la chokaa.

"Sina hakika kabisa maana yake bado," Dk Seaman alisema.

"Inaweza kuwa ni jambo mahususi kuhusu jumuiya hii, au inaweza kuwa kwamba hili ni kaburi moja tu ndani ya aina pana ya mandhari au inaweza kuwa kuna wanaume zaidi katika sehemu nyingine ya makaburi."

Mifupa ya watoto wawili pia imepatikana, idadi ndogo ya kushangaza kutokana na vifo vingi vya watoto wachanga wakati huo. Mazishi yao pia yana sifa za kuvutia.

"Ardhi ambayo imetumika kujaza kaburi inaonekana tofauti kidogo na ile ya makaburi ya watu wazima," alielezea Dk Marion Shiner, mwanaakiolojia kutoka Chuo Kikuu cha Cardiff.

"Ni giza zaidi na inaonekana hai zaidi, kwa hivyo kuna uwezekano kwamba muda ulikuwa umepita kati ya mazishi ya watu wazima na mazishi ya watoto hawa wawili ni fumbo zaidi."

Vitu vya sanaa kwenye eneo hilo pia vinaongeza fumbo la watu hawa walikuwa nani.

Vipande vya vyungu na glasi laini zilizochimbuliwa makaburini yaelekea vililetwa makaburini na watu waliokuwa wakila karamu walipokuwa wakiwatembelea wafu.

"Kioo ni adimu, na kinapopatikana hizi ni tovuti zenye hadhi kubwa," alisema Dk Seaman.

"Pengine ilitengenezwa katika eneo la Levant, eneo la Misri na kisha ikatengenezwa katika vyombo, tunafikiri, kusini mwa Ufaransa, na pengine ilifika hapa pamoja na divai kwenye mapipa."

Uwepo wa vitu hivi unaonesha kuwa hii haikuwa jamii ya kawaida. Na kila mtu hapa amezikwa kwa uangalifu mkubwa, wengine wamelazwa, wengine wameinama, wote wakitazama kutoka mashariki hadi magharibi.

Timu bado haijajua kwa nini mwanamke huyo alitupwa shimoni alitendewa kwa njia tofauti, lakini wanaamini kwamba angeweza kuwa mtu asiyetengwa au mhalifu.

Wamepeleka mifupa yake kwenye maabara katika Chuo Kikuu cha Cardiff ili kujaribu kujua zaidi kumhusu.

Daktari wa Mifupa Dk.Katie Faillace anasema anadhani mwanamke huyo alikuwa na umri wa miaka 30 au 40 mapema.

Mifupa yake inaonesha kuvunjika kwa mkono uliopona, wakati jino lake lilikuwa limeambukizwa na lilikuwa na usaha, ikiashiria kuwa kulikuwa na maumivu.

Makumi ya mifupa pia sasa inafanyiwa uchambuzi wa kina zaidi.

Matokeo yanaonesha watu waliozikwa kwenye makaburi sio wote kutoka eneo la karibu, wanatoka kote Wales na labda kutoka kusini-magharibi mwa Uingereza pia.

Uchambuzi zaidi wa vinasaba pia utaonesha ikiwa yoyote kati yao yalikuwa na uhusiano.

Timu inavutiwa sana na meno ya mifupa.

Kwa sababu ya jinsi meno hukua, yanatoa rekodi ya kipekee ya kila kitu ambacho mtu amekula tangu alipoachishwa kunyonya hadi kifo chake.

"Wamekuwa wakila mlo thabiti kulingana na wanga nyingi - lakini sio nyama nyingi," Dk Faillace alisema. "Na hiyo ni kweli tangu utoto wao hadi utu uzima wao, na hilo ni jambo tunaloliona kwa watu wote.

"Lakini hapakuwa na samaki hata kidogo. Mara tu Warumi wanapoondoka, tunaona kutokuwepo kwa ishara za samaki kwenye chakula. Ni fumbo kubwa."

Uchimbaji unaendelea msimu huu wa kiangazi na wanaakiolojia wataanza kufukua nusu nyingine ya kaburi.

Andy Seaman anatarajia kujibu maswali ambayo eneo hilo limejibu.

"Tunatumai kusimulia hadithi za watu binafsi ndani ya makaburi, lakini pia jamii pana," alisema.

"Tunajua mengi kuhusu maisha ya wafalme na malkia, lakini kidogo zaidi kuhusu watu wa kila siku. Na kamwe hatujaweza kuchunguza jumuiya moja kwa undani sana na mahusiano yote ya kuvutia."

Lakini kwa sasa bado kuna utata mwingi ambao haujatatuliwa.