'Nilibakwa na genge la wanaume kwa wiki, sasa ninamlea mtoto'

Onyo: Hadithi hii ina masimulizi ya ubakaji na unyanyasaji mwingine ambao wasomaji wanaweza kusikitishwa.

Helene alikuwa na umri wa miaka 17 wakati genge liliposhambulia mtaa wake katika mji mkuu wa Haiti, Port-au-Prince.

Anambembeleza bintiye mchanga, akiwa amelala mapajani mwake, huku akieleza jinsi watu wenye silaha walivyomteka nyara alipokuwa akijaribu kukimbia, na kumshikilia kwa zaidi ya miezi miwili.

"Walinibaka na kunipiga kila siku. Wanaume kadhaa tofauti. Sikuwajua hata majina yao, walikuwa wamefunikwa uso," anasema mwanadada huyo ambaye jina lake tumelibadilisha ili kulinda utambulisho wake. "Baadhi ya mambo waliyonifanyia ni machungu sana kukuelezea."

"Nilipata ujauzito, wakaendelea kuniambia ni lazima niitoe hiyo mimba nikasema 'hapana'. Huyu mtoto anaweza kuwa pekee."

Alifanikiwa kutoroka huku genge hilo likikamatwa katika mapigano.Sasa ana umri wa miaka 19, ametumia mwaka mmoja uliopita kumlea binti yake katika nyumba salama katika kitongoji cha jiji hilo.

Ni makazi ya takribani wasichana 30 na wasichana wadogo, ambao hulala kwenye vitanda katika vyumba vilivyopakwa rangi.

Helene ndiye aliyenusurika ubakaji. Mdogo zaidi ana umri wa miaka 12. Akicheza roshani katika mavazi ya rangi ya bluu ya njugu, anaonekana mdogo zaidi kuliko umri wake, akiwa ameteseka na utapiamlo katika siku za nyuma. Wafanyakazi wanatuambia amebakwa mara nyingi.

Ubakaji na unyanyasaji mwingine wa kingono unaongezeka nchini Haiti, huku magenge yenye silaha yanapanua udhibiti wao kote Port-au-Prince na kwingineko.

Taifa la kisiwa cha Caribbean limekumbwa na wimbi la ghasia za magenge tangu kuuawa kwa rais wa wakati huo Jovenel Moïse mwaka 2021.

Ni vigumu kupima ukubwa wa unyanyasaji wa kijinsia. Shirika la Madaktari wasio na mipaka, Medecins Sans Frontieres (MSF) linaendesha kliniki katikati mwa Port-au-Prince kwa ajili ya wanawake ambao wamefanyiwa unyanyasaji wa kijinsia. Data ambayo imeshiriki pekee na BBC inaonyesha kwamba idadi ya wagonjwa imeongezeka karibu mara tatu tangu 2021.

Magenge hayo yanajulikana kwa kuvamia katika vitongoji na kuua makumi ya watu. MSF inasema ubakaji mwingi wa magenge dhidi ya wanawake na wasichana mara nyingi ni sehemu ya mashambulizi haya makubwa. Kutoka kwa simulizi za walionusurika, ni wazi kuwa magenge yamekuwa yakitumia ubakaji kutia ugaidi na kutiisha jamii nzima.

BBC imetoa changamoto kwa viongozi wa magenge kuhusu visa vya mauaji na ubakaji. Mmoja alituambia hapo awali kuwa hawadhibiti vitendo vya wanachama wao na wanaamini kuwa wana "wajibu" wa kupigana na serikali. Mwingine alisema "tunapopigana tunapagawa, sisi si binadamu".

"Wagonjwa wameanza kusimulia hadithi mbaya sana tangu 2021," anasema Diana Manilla Arroyo, mkuu wa misheni ya shirika la misaada nchini Haiti.

"Walionusurika wanazungumza kuhusu wawili au wanne au saba, au hadi wavamizi 20," anasema, akiongeza kuwa wanawake zaidi sasa wanasema wametishiwa kwa silaha.

Wanawake pia wanaripoti mara nyingi zaidi kwamba washambuliaji ni chini ya miaka 18, anaongeza.

Katika sehemu nyingine ya jiji, wanawake wanne, wenye umri wa kuanzia mwishoni mwa miaka 20 hadi 70, wanaelezea kushambuliwa mbele ya watoto wao na waume zao.

"Mtaa wetu ulivamiwa, nilirudi nyumbani nikamkuta mama, baba, dada yangu, wote wameuawa. Waliwaua na kisha kuchoma nyumba, wao wakiwa ndani," mwanamke mmoja anasema.

Baada ya kuchunguza nyumba yake iliyoharibiwa, alikuwa karibu kuondoka katika eneo hilo alipokutana na washiriki wa genge. "Walinibaka, nilikuwa na mtoto wangu wa miaka sita. Walimbaka pia," anaendelea. "Kisha walimuua mdogo wangu mbele yetu."

"Kila binti yangu anaponitazama, ana huzuni na kulia."

Wanawake wengine wanasimulia mashambulizi yanayofuata mtindo kama huo, mauaji, ubakaji na uchomaji moto.

Unyanyasaji wa kijinsia ni kipengele kimoja tu cha mgogoro ambao umeikumba Haiti. Mashirika ya Umoja wa Mataifa yanasema zaidi ya moja ya kumi ya watu milioni 1.3, wamekimbia makazi yao na nusu ya watu wanakabiliwa na njaa kali.

Haiti haina uongozi uliochaguliwa tangu kuuawa kwa Moïse. Baraza la Urais wa Mpito, na msururu wa mawaziri wakuu ambalo limewateua, lina jukumu la kuendesha nchi na kuandaa uchaguzi.

Tangu tulipotembelea mara ya mwisho Desemba, hali imekuwa mbaya. Mamia ya maelfu ya watu wamelazimika kuyahama makazi yao. Zaidi ya watu 4,000 wameuawa katika nusu ya kwanza ya 2025, ikilinganishwa na 5,400 katika mwaka mzima wa 2024, kulingana na UN.

Magenge hayo yanakadiriwa kuongeza udhibiti wao kutoka 85% hadi 90% ya mji mkuu, wakiteka vitongoji muhimu, njia za biashara na miundombinu ya umma, licha ya juhudi za kikosi cha usalama kinachoongozwa na Kenya, kinachoungwa mkono na Umoja wa Mataifa.

Tunaungana na jeshi la kimataifa wanaposhika doria katika eneo linalodhibitiwa na genge, lakini baada ya dakika chache, tairi moja kwenye gari lao la kivita lilifyatuliwa risasi na operesheni ikaisha.

Wanajeshi mara chache huacha magari yao ya kivita. Wataalamu wanasema magenge hayo yanaendelea kupata silaha zenye nguvu.

Katika miezi ya hivi karibuni, mamlaka ya Haiti imeweka kandarasi ya mamluki ili kusaidia kudhibiti.

Chanzo kimoja ndani ya vikosi vya usalama vya Haiti kiliiambia BBC kwamba makampuni ya kijeshi ya binafsi, ikiwa ni pamoja na moja kutoka Marekani, yanafanya kazi chini, na kutumia ndege zisizo na rubani kuwashambulia viongozi wa magenge.

Alituonesha picha za droni anazosema ni za kiongozi mmoja wa genge, Ti Lapli, akilengwa katika mlipuko. Anasema Ti Lapli aliachwa katika hali mbaya, ingawa BBC haijaweza kuthibitisha hili.

Lakini kuzunguka jiji, hofu ya magenge inaendelea kuwepo. Katika vitongoji vingi, vikundi vya walinzi vinachukua jukumu la kulinda usalama na kuongeza idadi ya vijana wenye silaha mitaani.

"Hatutawaruhusu [magenge] kuja hapa na kutuua, kuiba kila kitu tulicho nacho, kuchoma magari, kuchoma nyumba, kuua watoto," anasema mtu anayetumia jina "Mike".

Anasema anafanya kazi na kikundi huko Croix-des-Prés, eneo la soko lenye shughuli nyingi karibu na eneo linalodhibitiwa na genge.

Milio ya risasi ikisikika kwa mbali, hakuna anayekimbia. Watu hapa wamezoea.

Anasema magenge hayo yanawalipa wavulana wadogo kujiunga, na kuweka vizuizi ambapo wanadai pesa kutoka kwa wakazi wanaopita.

"Bila shaka kila mtu anaogopa," anatuambia. "Tunajisikia peke yetu kujaribu kuwalinda wanawake na watoto. Wakati magenge yanapoendelea kuenea, tunajua eneo letu linaweza kuwa linalofuata."

Mashirika ya kibinadamu yanasema hali inazidi kuwa mbaya na wanawake ni miongoni mwa walioathirika zaidi, huku wengi wao wakikabiliwa na kiwewe maradufu cha unyanyasaji wa kijinsia na kuhama makazi yao.

Lola Castro, mkurugenzi wa kanda wa Mpango wa Chakula wa Umoja wa Mataifa anasema Port-au-Prince "ni sehemu mbaya zaidi duniani kuwa mwanamke".

Wanawake hapa pia wana uwezekano wa kuhisi athari za kupunguzwa kwa programu za misaada ya kibinadamu, anaongeza.

Kwa muda mrefu Haiti imekuwa miongoni mwa nchi zilizopokea ufadhili mkubwa zaidi kutoka kwa Shirika la Misaada la Marekani (USAID).

Tulipozuru mwezi Juni, Bi Castro alisema WFP ilikuwa ikisambaza akiba yake ya mwisho ya msaada wa chakula unaofadhiliwa na Marekani.

Utoaji wa chakula unalinda wanawake, alielezea, kwa sababu inawaepusha na kuwa nje mitaani kuomba au kutafuta chakula.

Wafanyakazi wa misaada ya kibinadamu hapa pia wanahofia kuwa kupunguzwa kunaweza kuathiri msaada hivi karibuni kwa waathirika wa ghasia katika maeneo kama vile nyumba salama anamoishi Helene.

Naye Bi Manilla Arroyo kutoka MSF anasema ufadhili wa uzazi wa mpango pia umepunguzwa: "Wagonjwa wetu wengi tayari wana watoto. Wengi wao wako chini ya umri wa miaka 18 na watoto. Hatari ya kupata mimba inawakilisha changamoto nyingi, nyingi mpya kwao."

Helene na wanawake wengine katika nyumba salama mara nyingi huketi na kuzungumza pamoja roshani inayoangalia nje ya Port-au-Prince, lakini wengi wao wanaogopa sana kuacha usalama wa kuta zake.

Hajui jinsi atakavyomtegemeza binti yake mdogo anapokua.

"Siku zote nilikuwa na ndoto ya kwenda shule, kujifunza na kutengeneza kitu mimi mwenyewe," anasema. "Sikuzote nilijua ningekuwa na watoto, lakini sio katika umri mdogo hivi."