Dan noocee ah ayuu Maraykanku ka leeyahay Iiraan tallaabadee ayuuse qaadi doonaa?

Waxaa la joogaa waqtigii madaxweynaha Mareykanka Donald Trump uu gaari lahaa go'aan adag oo ku saabsan Iiraan.

Toban maalmood ka hor, Mareykanku wuxuu ku dhawaaqay inuu diyaar u yahay inuu farageliyo isla markaana "badbaadiyo" mudaharaadayaasha Iiraan haddii xukunka ka jira Tehran uu awood adeegsaddo.

Trump wuxuu sheegay in dalkiisu "si buuxda u qalabaysan yahay, u hubaysan yahay, isla markaana diyaar u yahay."

Trump hadalkan wuxuu jeediyay ka hor intuusan bilaaban cadaadis rabshado lahaa oo baahsan oo ka dhacay Iiraan. Hadda, kadib markii sawirka dhabta ah si argagax leh loo arkay, dunidu waxay sugaysaa inay aragto nooca jawaabta ah ee Trump qaadi doono.

Afhayeenka Aqalka Cad, Carolyn Leavitt, ayaa tidhi: "Qofna ma oga waxa Madaxweyne Trump samayn doono marka laga reebo Madaxweyne Trump laftiisa. Dunidu kaliya way sugi kartaa oo qiyaasi kartaa." Su'aashu waxay tahay, intee in le'eg ayuu sugitaankani sii socon doonaa?

Qoraalka caadiga ah ee madaxweynaha, oo lagu qoray xarfo waaweyn isla markaana uu ku daabacay baraha bulshada subaxnimadii Talaadada, ayaa sababay koror weyn oo ku yimid hadalka adag.

Wuxuu u muuqday inuu dhiirrigelinayo mudaharaadayaasha, kuna baaqayo inay la wareegaan hay'adaha dowladda Iiraan, isla markaana diiwaangeliyaan magacyada "dilayaasha iyo kuwa gardarrada [wada]," taasoo muujinaysa rumaysi madaxweyne oo ah in nidaamka Iiraan uu si dhow u burburi karo. Kadibna waxaa timid calaamaddii ugu caddeyd ilaa hadda ee muujinaysa ujeeddada Trump ee ah inuu u dhaqaaqo nooc faragelin toos ah, markuu yiri: "Gargaar ayaa idiin imanaya."

Mas'uuliyiin sare ayaa la filayaa inay ka doodaan xulashooyinka suurtagalka ah inta lagu jiro kulan ka dhacaya Aqalka Cad. Trump ayaa Axaddii u sheegay wariyeyaasha saarnaa diyaaradda Air Force One inuu ka fiirsanayo "xulashooyin aad u adag."

Isagoo ku faraxsan guushiisii Venezuela, isla markaana ku tilmaamay qabashada Madaxweynaha Nicolas Maduro mid ka mid ah hawlgalladii ugu guulaha badnaa taariikhda Mareykanka, rabitaanka Trump ee ah inuu adeegsado awood militari ayaa u muuqda mid aad u xooggan.

Sida ay muujiyeen dhacdooyinkii xagaagii hore, Mareykanku wuxuu leeyahay awood buuxda oo uu ku fulin karo weerarro masaafo dheer ah, gaar ahaan kadib markii diyaaradaha qarsoodiga ah ee B-2 ay fuliyeen duullimaadyo socday soddon saacadood oo safar ah, kana kacay saldhigga ciidamada cirka ee Whiteman ee gobolka Missouri, taasoo keentay in bambaanooyin burburiya dhufaysyada lagu rido laba ka mid ah xarumaha nukliyeerka Iiraan ee ugu muhiimsan.

Haddii Mareykanku doorto inuu ku celiyo qaabkan hawlgallada ah, ama uu adeegsado weerarro sax ah oo lagu beegsanayo xubno ka tirsan nidaamka mas'uulka ka ah cadaadiska socda, waxaa macquul ah in la qiyaaso in Washington ay haysato liis dheer oo bartilmaameedyo suurtagal ah.

Mas'uuliyiin ka tirsan Waaxda Difaaca Mareykanka, oo ay soo xigatay CBS News, oo oo bahwadaag la ah BBC, ayaa sheegay in jawaabtu ay ku jiri karto habab kale oo badan oo qarsoodi ah, oo ay ka mid yihiin hawlgallo dhanka internet-ka ah iyo ololeyaal maskaxeed oo qarsoodi ah oo loogu talagalay in lagu carqaladeeyo lana jahawareeriyo nidaamyada taliska iyo xakamaynta ee Iiraan.

Si kastaba ha ahaatee, hal xaalad oo si weyn meesha looga saari karo waa tallaabo la mid ah tii ka dhacday Caracas 3-dii Janaayo.

Iiraan, xitaa iyadoo ku jirta xaaladdeeda ugu liidata, isla markaana dhawaan ay la kulantay weerarro Mareykan iyo Israa'iili ah, lama barbar dhigi karo Venezuela. Jamhuuriyadda Islaamiga ah waa nidaam khibrad u leh iska horimaadyada, mana aha wax la filan karo in ka saarista hal shaqsi ay keento in dalka oo dhan loo hoggaansamo rabitaanka Washington.

Tixraacii uu Trump dhawaan u sameeyay isku daygii fashilmay ee madaxweynihii hore ee Mareykanka Jimmy Carter sanadkii 1980 uu ku doonayay inuu ku soo furto la haystayaal Mareykan ah oo lagu hayay Iiraan, wuxuu sidoo kale muujinayaa fahamkiisa khataraha la socon kara tallaabo kasta oo loogu dirayo ciidamo Mareykan ah dhulka Iiraan.

Siddeed askari oo Mareykan ah ayaa ku dhintay markii helikobtar uu ku dhacday diyaarad nooca EC-130 ah oo xamuul ah, xilli ay ku sugnaayeen dhulka saxaraha bariga Iiraan.

Hawlgalkii fashilmay, iyo sidoo kale muuqaalladii ceebta ahaa ee la haystayaasha Mareykanka oo indhaha laga xiray laguna soo bandhigay kaamirooyinka magaalada Tehran, waxay ahaayeen arrimo waaweyn oo door ka qaatay guuldarradii Jimmy Carter ka soo gaartay doorashadii dhacday dabayaaqadii isla sanadkaas.

Trump ayaa usbuucii hore u sheegay wariyeyaasha wargeyska New York Times: "Ma aqaan inuu doorashada ku guuleysan lahaa, laakiin shaki kuma jiro inuusan fursadba lahayn kadib musiibadaas."

Afartan iyo lix sano kadib, su'aal weyn ayaa miiska xisaabinta militari ee Washington taalla: maxay dhab ahaantii maamulka Trump doonayaan inay ka gaadhaan Iiraan?

Will Todman, oo ah borofisar ka tirsan barnaamijka Bariga Dhexe ee Xarunta Daraasaadka Istaraatiijiyadda iyo Arrimaha Caalamiga ah (CSIS), ayaa yidhi: "Way adag tahay in la saadaaliyo jihada uu Trump qaadi karo, maadaama ujeeddadiisa ugu dambeysa aysan caddeyn."

Wuxuu intaas ku daray in madaxweynaha Mareykanka ay u badan tahay inuu doonayo inuu beddelo hab-dhaqanka nidaamka Iiraan, halkii uu ka doonan lahaa inuu afgembiyo.

Todman ayaa yidhi: "Waxaan u maleynayaa in khataraha ka dhalan kara beddelidda nidaamka ay aad u weyn yihiin, sidaas darteed ma aaminsani in tani ay tahay ujeeddada ugu weyn ee Madaxweyne Trump."

Wuxuu intaas ku daray: "Ujeeddadu waxay noqon kartaa in lagu helo tanaasullo dheeraad ah inta ay socdaan wadaxaajoodyada nukliyeerka, in la joojiyo cadaadiska, ama in la raadiyo hirgelinta isbeddello horseeda nooc ka mid ah fududeynta cunaqabataynta."

Trump ayaa sheegay in xubno ka tirsan nidaamka Iiraan ay la soo xiriireen Mareykanka, arrintaas oo ay ku kalliftay welwel iyo rabitaan wadaxaajood, taasoo u badan tahay in ujeeddadu tahay in la sii furo wadahadalka ku saabsan barnaamijka nukliyeerka Iiraan.

Afhayeenka Aqalka Cad, Carolyn Leavitt, ayaa Isniintii tiri: "Waxa si fagaare ah uu nidaamka Iiraan u sheegayo aad buu uga duwan yahay farriimaha ay maamulka ku helaan waddooyin gaar ah," iyadoo adkaysay in diblomaasiyaddu "ay ahayd welina tahay doorashada koowaad."

Isla macnahaas, mas'uuliyiin magacyadooda la qarinayo ayaa u sheegay wargeyska Wall Street Journal in madaxweyne ku xigeenka Mareykanka, J.D. Vance, uu ka mid yahay la-taliyeyaasha ugu sarreeya ee Trump ee ku riixaya in diblomaasiyadda mudnaan la siiyo marka lala macaamilayo Iiraan.

"Waxa ugu caqlisan ee ay sameyn lahaayeen wuxuu ahaa inay galaan wadaxaajood dhab ah oo ay la yeeshaan Mareykanka, si loo xaqiijiyo waxa aan rabno in laga gaaro barnaamijkooda nukliyeerka," ayuu Vance u sheegay wariyeyaasha Khamiistii la soo dhaafay.

Si kastaba ha ahaatee, cadaadiska dhiigga wata ee weli ka socda guud ahaan Iiraan ayaa ka dhigi kara diblomaasiyadda mid u muuqata astaan tabar-darro.

Todman ayaa yiri: "Haddii diblomaasiyaddu ku filnaan weydo, waxay horseedaysaa niyad-jab ku yimaada mudaharaadayaasha."

Trump ayaa laga yaabaa inuu tan tixgelinayo. Marka la eego warbixinada argagaxa leh ee sii kordhaya ee ka imanaya Iiraan, inkastoo ay jirto xayiraad warbaahineed iyo go'aan internet, wuxuu sheegay inuu laga yaabo inuu tallaabo qaado xitaa ka hor inta aan gebi ahaanba la dhammeystirin waddada diblomaasiyadda.

Qoraalka adag ee Trump, oo la daabacay subaxnimadii Talaadada kuna soo baxay barta Truth Social, ayaa si cad u muujiyay in diblomaasiyaddu ay haatan hakad ku jirto.

Madaxweynaha ayaa qoray: "Waxaan baajiyay dhammaan kulamadii aan la lahaa mas'uuliyiinta Iiraan ilaa ay istaagto dilka macno-darrada ah ee mudaharaadayaasha."

Qaar ka mid ah falanqeeyayaasha ayaa aaminsan in weerar militari oo xaddidan uu dhiirrigelin karo mudaharaadayaasha, isla markaana uu fariin digniin ah u diro nidaamka oo ah in koror dagaal oo ka ballaaran uu iman karo.

Bilal Saab, oo ah borofisar ka tirsan barnaamijka Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika ee xarunta Chatham House, ayaa yidhi: "Waxa kaliya ee Trump u baahan yahay waa hal dharbaaxo si uu cabsi ugu abuuro nidaamka."

Wuxuu intaas ku daray: "Weerar Mareykan ah wuxuu kordhin karaa kalsoonida mudaharaadayaasha, isla markaana mashquulin karaa nidaamka."

Si kastaba ha ahaatee, Saab wuxuu tilmaamay in ikhtiyaarka militari uu keeni karo natiijo lid ku ah.

Wuxuu sharaxay: "Tani waxay keeni kartaa adkaanshaha mowqifka nidaamka, isla markaana xoojin karta isku-duubnida taageerayaashiisa, oo weli si ballaaran uga jira dalka oo dhan. In dadku ku midoobaan calanka ma noqonayso wax lala yaabo."

Wuxuu intaas ku daray: "Xaaladdan waxay u badan tahay inay dhacdo haddii weerarku yahay mid astaan ah ama hal mar oo kaliya ah."

Xaaladdan ayaa madaxweyne Trump hor dhigaysa xisaabaad aad u adag, kuwaas oo sii adkaanaya marka lagu daro hanjabaadaha Iiraan ee ah inay ka aargoosan doonto weerar kasta oo Mareykan ah.

Inkasta oo khasaare uu gaaray Iiraan kadib weerarro Israa'iili iyo Mareykan ah, haddana weli waxay haysataa kayd ballaaran oo gantaallo ballistic ah.

Guud ahaan Bariga Dhexe, qaar ka mid ah xulafada iyo kooxaha ku xiran Iiraan ayaa dhacay ama wiiqmay, sida madaxweynihii hore ee Suuriya Bashaar al-Asad, ama ay la kulmeen dib-u-dhacyo sida Hezbollah ee Lubnaan, balse "xudunta iska-caabbinta" weli si buuxda uma lumin awooddeeda.

Xuutiyiinta Yemen iyo maleeshiyaadka Shiicada ee Ciraaq ayaa weli awood u leh inay fuliyaan hawlgallo.

Codadka ku baaqaya in Trump uu qaado tallaabo go'aan leh waxaa ka mid ah Reza Pahlavi, oo isu soo bandhigaya inuu yahay hoggaamiye marxalad ku-meel-gaar ah oo Iiraan uga guureysa xukunka wadaaddada.

Pahlavi, oo ah wiilka Shaahii ugu dambeeyay ee Iiraan kunal nool dibadda, ayaa u sheegay CBS News: "Madaxweynuhu (Trump) waa inuu go'aan gaaraa waqti aan aad u fogeyn."

Wuxuu intaas ku daray: "Habka ugu wanaagsan ee lagu hubin karo in tirada dhimashada ee Iiraan la yareeyo waa in si degdeg ah loo farageliyo, taasoo ugu dambeyn horseedi doonta burburka nidaamkan isla markaana soo afjari doonta dhibaatooyinka aan wajahno."

Qoraal kale oo Trump ku daabacay baraha bulshada subaxnimadii Talaadada, ka hor booqasho horey loo qorsheeyay oo uu ku tagayay Detroit, ayaa muujinaya in Trump uu isna gaadhay isla gunaanadkaas.

Hanjabaadaha lagu qoro xarfo waaweyn ee baraha internetka ayaa ka mid ah astaamaha caan ka ah qaabka hoggaamineed ee madaxweynahan, mar walbana si taxaddar leh uguma beddelo ficil.

Si kastaba ha ahaatee, kadib markii uu ballanqaaday inuu faragelin doono si uu u badbaadiyo mudaharaadayaasha Iiraan, iyadoo ay jiraan boqolaal ama laga yaabo kumannaan dhibbanayaal ah, waxay u muuqataa in Trump uu go'aankiisa qaatay, isla markaana ay adag tahay in la qiyaaso inuu dib uga laaban doono marxaladdan.