Caqabadaha horyaalla Hoggaamiyaha Sare ee cusub ee Iiraan Mojtaba Khamenei

Xigashada Sawirka, Getty Images, BBC
- Author, Amir Azimi
- Role, BBC News Persian
- Waqtiga akhriska: 7 daqiiqo
Telefiishanka dawladda Iran ayaa hakiyay barnaamijkiisii caadiga ahaa wax yar ka dib saqdii dhexe ee habeennimadii Axadda isagoo ugu dhawaaqay si qiiro ah oo aan caadi ahayn.
Soo-jeediyaha ayaa xaqiijiyay in Mojtaba Khamenei, oo uu dhalay hoggaamiyihii ugu sarreeyay Iran, Cali Khamenei, loo doortay inuu beddelo aabbihiis.
Ku dhawaaqista ayaa ku soo beegantay hal toddobaad iyo hal maalin uun ka dib markii Cali Khamenei lagu dilay mowjadihii ugu horreeyay ee duqeymaha cirka ah ee Maraykanka iyo Israa'iil ku qaadeen Iran 28-kii February, xilligaasoo uu billowday dagaalka hadda u dhexeeya Iran, Maraykanka iyo Israa'iil.
Dhimashadiisu waxay noqotay naxdintii hoggaamineed ee ugu yaabka badnayd ee soo marta Jamhuuriyadda Islaamiga ah tan iyo markii ay curtay kacaankii 1979kii.
Doorashada hoggaamiyaha sare ee Iran ayaa ka dhacda meel albaabbadu u xiran yihiin. Go'aanku wuxuu u yaallaa Golaha Khubarrada oo ka kooban 88-xubnood oo ka kooban culimo Shiico ah, kuwaas oo doorkooda dastuuriga ah uu yahay in ay dusha kala socdaan hoggaanka Jamhuuriyadda Islaamiga ah, isla markaana ay soo xulaan ciddii beddeli lahayd marka jagadaasi bannaanaato.
Xitaa waqtiyada caadiga ah geeddi socodku waa mugdi; iyada oo dagaal iyo qalalaase qaran ku dhex jiro ayaa haddana ka sii daran.
Marka laga eego harka
Wax yar ayaa si guud looga yaqaan Mojtaba Khamenei. Hadda waa 56 jir, waligiis xil loo doortay iyo xil rasmi ah kama qaban gobolka.
Wuxuu cilmiga fiqiga ku bartay machadyada magaalada Qum, oo ah magaalo barakeysan oo lagu tiriyo xarun muhiim u ah fiqiga Shiicada. Muddo sanado ah waxa uu barayay duruus diimeed, taasoo ah tallaabo caadi ah oo ay wadaaddadu rajaynayeen in ay aakhirka ka gaaraan darajada Aayatullah (erey loogu magac daray caalimka Shiicada ee hormuudka ka ah).
Magacaas ayaa la sheegay in la joojiyay sanadkii hore, iyadoo aan la helin sharraxaad cad, inkastoo la rumeysan yahay in aabbihiis uusan dooneynin in loo arko isaga oo isku diyaarinaya inuu qabto hoggaanka mustaqbalka. Cali Khamenei waxa uu guud ahaan ka warwareegay in uu wiilashiisa si bareer ah uga qayb-geliyo siyaasadda ama arrimaha guud, isaga oo ka soo horjeeda aragti kasta oo dhaxal ah ka dib markii la afgambiyay boqortooyadii Pahlavi sanadkii 1979-kii intii lagu jiray Kacaankii Islaamiga ahaa.

Xigashada Sawirka, Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via REUTERS
Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.
Halkaan kaga soo biir
Dhamaadka xayeysiinta
Laakin daaha gadaashiisa, Mojtaba waxaa loo maleeyay in uu si weyn ugu lug lahaa socodsiinta xafiiska hoggaamiyaha, oo ah hay'adda ugu awoodda badan ee saameyn ku leh dhanka sirdoonka, militariga, ganacsiga iyo siyaasada. Falanqeeyeyaasha qaar ayaa ku doodaya in uu si hoose saameyn weyn ugu yeeshay siyaasadda Iran.
Caddeymo dheeri ah oo ku saabsan faragelinta lagu eedeeyay in uu ku sameeyay siyaasadda dalka ayaa soo ifbaxday doorashadii madaxtinnimo ee Iran 2005 iyo kor u kaca awoodda Mahmoud Ahmadinejad. Qaar badan oo ka mid ah nidaamka siyaasadeed ee Iran ayaa aaminsan in taageeradii Mojtaba intii lagu jiray codbixintii 2005 ay ka caawisay abaabulidda shabakadaha diinta ee muxaafidka ah iyo kuwa ku xiran ciidamada ammaanka si ay u taageeraan Axmadinejad.
Ku dhawaaqista guushii labaad ee doorashada Axmadi Najad ee 2009 ayaa dhalisay mudaaharaadyo waaweyn ka dib markii mucaaradka oo uu ku jiro Mir-Hossein Mousavi ay ku murmeen natiijada. Mudaaharaadyadan ayaa waxaa lagu soo qaaday olole xooggan. Mousavi ayaa tan iyo markaas ku jiray xabsi guri in ka badan lix iyo toban sano.
Hannaan ku dhisan hal nin

Xigashada Sawirka, Morteza Nikoubazl/NurPhoto via Getty Images
Duruufaha ku xeeran sare u qaadista Mojtaba ma noqon karaan kuwo aad u adag. Iran ayaa dagaal toos ah oo milateri kula jirta Maraykanka iyo Israa'iil iyadoo weli la daalaa dhacaysa dhibaatadii ka dhalatay kacdoonkii gudaha ee ugu weynaa oo ay ku doonaysay inay kula tartanto taliska.
In ka badan afartan sano, Jamhuuriyadda Islaamiga ah waxay ku shaqaynaysay si waafaqsan maangal gudaha ah: tartan ba'an ayaa ka dhex jira kooxaha siyaasadda iyo hay'adaha heerarka hoose ee awoodda, laakiin ereyga ugu dambeeya mar walba waxaa leh hoggaamiyaha ugu sarreeya.
Toddobaadkii xigay dhimashadii Ali Khamenei waxay muujisay sida uu nidaamku ugu tiirsan yahay qaab-dhismeedkaas. Hoggaamiye sare la'aantii, go'aan qaadashada ayaa hakad ku jirta iyo hubanti la'aantu waxay ku faaftay nidaamka siyaasadeed.
Iyagoo si degdeg ah ugu dhaqaaqaya magacaabista Mojtaba, aasaaska ayaa u muuqda inuu doonayo inuu diro calaamad cad: ma jiraan wax aasaasi ah oo is beddelay, sida ay saraakiisha si gaar ah u dhigeen, "ganacsigu wuxuu u socdaa sidii caadiga ahayd".
Haddana aqbalidda hoggaamiyaha cusub maaha mid u fudud sida in lagu dhawaaqo.
Ballanqaadka daacadnimo
Saacadihii laga soo bilaabo markii lagu dhawaaqay, cadaadis ayaa ka dhex dhismay nidaamka. Hay'adaha siyaasadda iyo kuwa milateriga ayaa bilaabay inay si cad u ballan qaadaan inay daacad u yihiin hoggaamiyaha cusub.
Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah ayaa ka sii fogaaday inta badan. Shakhsiyaad sare oo ka tirsan ururka ayaan kaliya ku dhawaaqin addeecidda balse waxaa la sheegay in ay Mojtaba ugu yeereen "ku-xigeenka Imaamka Qarsoon" ee cusub, oo ah hadal diini ah oo awood badan ku leh siyaasadda Shiicada.
Isla mar ahaantaana, digniinno ayaa loo jeediyay dibad-baxayaal iman kara, taasoo muujinaysa in hay'adaha ammaanku ay doonayaan inay si adag uga jawaabaan caqabad kasta marka Mojtaba uu la wareego awoodda.
Tallaabooyinkan waxaa loogu talagalay in lagu muujiyo midnimada meesha ugu sarreysa ee gobolka. Laakiin waxay sidoo kale u adeegaan ujeeddo kale. Haddii aan si cad loo xaqiijin ballan-qaadyada daacadnimada, dhaxal-tooyadu waxay abuuri kartaa fursad ay kooxaha siyaasadda isku haya ama kuwa dhaliila nidaamka ay ku riixaan isbeddel.
Hoggaanka ayaa u muuqda mid ay ka go'an tahay in ay taas ka hortagaan.
Su'aalaha ku saabsan sharcinimada
In kasta oo ay si degdeg ah u xoojinayso taageerada akhyaarta, hoggaamiyaha cusub waxa uu wajahayaa su'aalo dhab ah oo sharci ah.
Si ka duwan wadaaddo badan oo waaweyn, Mojtaba si weyn looguma aqoonsanin goobaha diinta inuu yahay Ayatollah. Telefiishanka dawladda ayaa u muuqday mid ka hadlaya farqigaas isaga oo isla markiiba ugu yeeraya "Ayatullah Mojtaba Khamenei", ciwaankaas oo u muuqda mid habeen qura qaatay qaar badan oo ka mid ah kuwii hore u ballan qaaday.
Aabbihii waxa uu la kulmay caqabad la mid ah sannadkii 1989-kii markii uu noqday hoggaamiyaha ugu sarreeya isaga oo aan haysan caddaynta wadaadnimada. Laakiin waxaa jira kala duwanaansho muhiim ah.

Xigashada Sawirka, Majid Asgaripour/WANA (West Asia News Agency) via Reuters
Ali Khamenei waxa uu soo shaqeeyey ku dhawaad toban sano oo madaxweyne ah waxana uu lahaa xulafo awood badan oo dhanka nidaamka siyaasadda ah. Mojtaba, taa beddelkeeda, waxa uu inta badan xirfaddiisa ku qaatay meel ka baxsan aragtida dadweynaha.
Qaar badan oo ka mid ah kuwii u dhowaa oday Khamenei - taliyayaal sare, taliyayaal sirdoon, iyo hawl-wadeenno siyaasadeed - ayaa lagu dilay dagaalka 12 maalmood socday xagaagii 2025 ama duqeymo xagga cirka ah usbuucii hore oo lagu dilay aabbihiis, hooyadiis iyo xaaskiisa.
Dhowr maalmood ayaa Mojtaba laftiisa la rumeysnaa inuu ku dhintay weerarradaas.
Waddo adag ayaa ka horreysa
Ka hor inta aan la qaabayn istiraatijiyadda ballaaran ee Iran, hoggaamiyaha cusub waa in uu marka hore isku dejiyaa gudaha dhismaha awoodda kakan ee Jamhuuriyadda Islaamiga ah. Taas macneheedu waxa weeye in laga soo baxayo dhawr iyo toban sano oo qarsoodi ah iyo muujinta awoodda taliyayaasha ciidamada cusub ee la magacaabay, kooxaha siyaasadda ee iska soo horjeeda iyo hay'ad wadaaddo ah oo laga yaabo in aanay si toos ah u aqbalin.
Isla markaana waa in uu go'aanno ka qaato dagaal ka dhan ah labada ciidan ee ugu awoodda badan caalamka, kuwaas oo iyaguna ka digay in ay bartilmaameedsadaan hoggaamiyaha cusub.
Guud ahaan shacabka, xaaladdu waa mid aan la hubin. Qaar badan oo ka mid ah dadka soo buux dhaafiyay waddooyinka Iran intii ay socdeen mudaaharaadyadii ugu dambeeyay ayaa rajaynayay in geerida Cali Khamenei ay u horseedi karto waddo siyaasadeed oo ka duwan.
Taa beddelkeeda, waxay hadda wajahayaan Khamenei kale - ka yar, laga yaabee inuu ka tamar badan yahay, laakiin si dhow ula xiriira hay'adaha amniga ee ka caawiyay inuu sii jiro xukunka aabbihiis.
Hadda, Jamhuuriyadda Islaamiga ah waxay isku dayaysaa inay qorsheyso xasiloonida xilli aad u adag. Haddii Mojtaba Khamenei uu u beddeli karo odoroskaas maamul dhab ah waa su'aal kale oo gebi ahaanba ah, mid aan qaabayn karin kaliya natiijada dagaalka hadda jira laakiin mustaqbalka dawladda Iran lafteeda.












