Maxay tahay tahay istaraatijiyadda ka dambeysay weerarada Iran ee dalalka Khaliijka?

Sida lagu sheegay sahamin ay samaysay **BBC Arabic**, Iiraan waxay ku ridday gantaallo ka badan kuwa ay ku garaacday dalalka Khaliijka intii lagu jiray dagaalka hadda socda marka loo eego kuwii ay ku ridday intii lagu jiray dagaalkii 12-ka maalmood socday ee ay la gashay Israa'iil sanadkii hore.

Sida ay sheegeen tirooyin ay soo saareen Sacuudi Carabiya, Qadar, Imaaraadka Carabta (UAE), Baxrayn iyo Kuwayt, tirada gantaallada lagu tuuray dalalka Khaliijka intii u dhaxaysay 28-ka Febraayo ilaa 4-ta Maarso waxay ka badan tahay 550 gantaal. Cummaan weli ma shaacin tirada weerarrada gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn (drones). Dhanka kale, Maraykanka iyo Israa'iil waxay kumannaan bambo ku tuureen Iiraan.

Madaxweynaha Iiraan Masoud Pezeshkian ayaa ka raalli-geliyay dalalka Khaliijka weerarradan, wuxuuna ballan qaaday in haddii dhulkooda aan loo adeegsan in Iiraan lagu weeraro, markaas Iiraan sidoo kale aysan weerari doonin.

Tifaftiraha Arrimaha Caalamka ee BBC, John Simpson, ayaa sheegay in inkasta oo Pezeshkian uu gudbiyay farriin nabadeed, haddana su'aashu ay tahay: ma loo qaadan karaa hadalladiisa inay yihiin mowqifka rasmiga ah ee hoggaanka Iiraan?

Iiraan waxay leedahay awood difaac oo ballaaran oo ka kooban gantaallo ballistic ah, gantaallo cruise ah, gantaallo hypersonic ah iyo diyaarado aan duuliye lahayn (drones). Si kastaba ha ahaatee, dagaalkan hadda socda waxaa muuqata in Iiraan ay beddeshay xeeladdeeda, iyadoo weerarro badan ku qaaday Israa'iil iyo dalalka Khaliijka.

Haddaba, maxaan ka ognahay gantaalladan? Maxaa ka duwan markan marka loo eego dagaalladii hore ee ay la gashay Israa'iil? Iyo ilaa heerkee ayay Iiraan ku tiirsanaan kartaa hubkan?

Maxaan ka ognahay gantaalada Iiraan?

Iran waxay haysataa gantaalada riddada gaaban iyo kuwa dhexe. Sida laga soo xigtay Hay'adda Difaaca Dimuqraadiyadda, Gantaalladda riddada gaaban ee Iiraan waxa ay gaarayaan 300 ilaa 1,000 KM. Gantaaladan ayaa dhowr wadan oo jaar ah oo ay ku jiraan kuwa khaliijka ka dhigay in ay dhexda u galaan.

Gantaallada dhexdhexaadka ah waxay leeyihiin masaafad u dhexeysa 1,000 ilaa 2,000 kiiloomitir waxaana ay gaari karaan Israa'iil.

Iiraan waxay leedahay 8 gantaal ballistic ah oo leh masaafadaha soo socda:

Shahab 1: 300 kiiloomitir

Fateh 110: 300–500 kiiloomitir

Shahab 2: 500 kiiloomitir

Zulfiqar: 700 kiiloomitir

Qiyam 1: 750 kiiloomitir

Shahab 3: 2,000 kiiloomitir

Isha: Defense Intelligence Agency

Hubka ugu muhiimsan ee Iiraan waa gantaallada ballistic, kuwaas oo gaari kara meel sare oo cirka ah, kadibna ka raadin kara bartilmaameedyo qaab arc ah.

Sida lagu sheegay Foundation for Defense of Democracies, Tehran waxay u aragtaa gantaallada ballistic inay yihiin hubka ugu awoodda badan ee waxyeello gaarsiin kara, beddel u ah ciidanka cirka ee Iiraan.

Cunaqabateynta ayaa ka hor istaagaysa in Iiraan ay ka iibsato hubka caadiga ah ee suuqyada caalamiga ah, taasoo ka dhigaysa ciidankeeda cirka mid nugul.

Gantaallada cruise iyo hypersonic waxay ku duulaan heerar hoose oo cirka ah waxayna u baahan yihiin taageero ka timaadda matoorada diyaaradaha si ay u gaaraan bartilmaameedkooda.

Iran ayaa gantaalo badan ku ridday dalalka Khaliijka

Iiraan waxay kordhisay weerarrada ay ku beegsanayso bartilmaameedyo ay ku tilmaamayso "saldhigyada Maraykanka ee Khaliijka."

Sida laga soo xigtay xog ay bixiyeen wasaaradaha difaaca ee Imaaraadka, Baxrayn, Kuwayt, Qadar iyo Sacuudi Carabiya, BBC ayaa xisaabisay in Iiraan ay ku ridday 551 gantaal dalalka Khaliijka muddo afar maalmood gudaheed.

Tiradaas ayaa ka badan tan dagaalkii hore, markaasoo Iiraan ay ku ridday qiyaastii 500 gantaal Israa'iil muddo 12 maalmood ah. Dalalkan ayaa weerarradan ku tilmaamay "weerar aan la aqbali karin oo lagu qaaday madax-bannaanidooda", sidoo kalena waxay sheegeen in bartilmaameedyo rayid ah la bartilmaameedsaday.

Dalalka Khaliijka weli wax tallaabo milatari ah kama qaadin Iiraan, laakiin waxay xoogga saareen tallaabooyinka difaaca iyo cadaadiska diblomaasiyadeed.

Maxay tahay sababta ay Iraan u beegsanayso khalijka?

Sida uu sheegay Nicholas Carl, go'aanka Iiraan ay ku beegsatay dalalka Khaliijka ayaa u siiyay fursad ay ku isticmaasho hub aan horey ugu habboonayn dagaalladii hore.

Wuxuu sheegay in bishii Juun ee sanadkii hore, "Iiraan waxay isticmaali jirtay hub kaliya oo gaari kara Israa'iil. Hadda waxay sidoo kale isticmaali kartaa gantaallo gaaban, taasoo ka dhigaysa in dhammaan aaladaha aan faa'iido lahayn sanadkii hore ay hadda noqdeen kuwo faa'iido leh."

Iiraan weli waxay sii wadaysaa adeegsiga drones-ka 'Shahed', taasoo muujinaysa inay leedahay nidaamyo firfircoon oo badan.

Sida uu sheegay Jenaraal Dean Cain oo ka tirsan Maraykanka, weerarrada gantaallada ballistic ee Iiraan ayaa hoos u dhacay 86% marka loo eego maalintii ugu horreysay ee dagaalka. Warbixin dhawaan ah, CENTCOM (US Central Command) ayaa sheegtay in hoos u dhaca uu ahaa 23% 24-kii saac ee ugu dambeeyay.

Sida uu sheegay falanqeeye BBC ka tirsan, weerarrada Iiraan ee Khaliijka waxaa ka qayb qaatay drones ka badan gantaallada. Ilaa galabtii 4-ta Maarso,.

Sida uu sheegay Nicholas Carl, istiraatiijiyadda Iiraan waxay u badan tahay in ay tahay in dalalka Khaliijka cadaadis lagu saaro si ay uga laabtaan, taasoo u oggolaanaysa Iiraan inay kordhiso cadaadiska ay ku hayso Washington iyo Tel Aviv.

Sida uu sheegay Jenaraal Dean Kane oo ka tirsan Maraykanka, weerarrada drones-ka ee Iiraan ayaa hoos u dhacay 73% marka loo eego maalintii ugu horreysay ee dagaalka. Waxaa suuragal ah in Iiraan ay isku dayayso in ay kaydkeeda ilaaliso, maadaama ay sii adkaaneyso in si joogto ah loo soo saaro drones iyo hub kale.