Muxuu madaxweynaha Iran raalligelin u bixiyay?

Madaxweynaha Iiraan, Masoud Pezeshkian, ayaa ka yaabiyay indho-indheeyayaal badan markii uu raalli-gelin ka bixiyay weerarradii dhowaan lala beegsaday dalalka deriska ah, isagoo hadal ka jeedinayay subaxnimadii Sabtida xilli uu qayb ka yahay hoggaanka ku-meel-gaarka ah ee dalkaas.

Raalli-gelinta dhexmarta dawladaha waa mid naadir ah, gaar ahaan xilliyada colaaduhu socdaan, waxaana si gaar ah u muuqatay sida loo adeegsaday ereyada. Hoggaamiyeyaashu inta badan waxay muujiyaan 'shallaay' ama waxay iska fogeeyaan mas'uuliyadda.

Pezeshkian ayaa beddelkeeda si toos ah u qirtay in dalalka deriska ah la beegsaday, wuxuuna sheegay in ciidammada Iiraan hadda la faray inay joojiyaan weerarrada ilaa laga soo weeraro dhulkooda mooyee.

"Waxaan u arkaa inay lagama maarmaan tahay inaan raalli-gelin siiyo dalalka deriska ah ee la weeraray,' ayuu yiri. 'Ma dooneyn inaan duullaan ku qaadno dalalka deriska ah."

Arrintaas oo keliya ayaa keenaysa su'aasha koowaad: ma raalli-gelin dhab ah baa mise waa maxay sababta hadda keentay?

Suurtagalnimada ayaa ah in hoggaanka ku-meel-gaarka ahi uu isku dayayo inuu xakameeyo saamaynta sii ballaaranaysa ee gobolka.

Waddamada qaar ee gobolka ayaa dhexda u galay rasaasta la isweydaarsanayo ka dib weerarradii ay qaadeen Mareykanka iyo Israa'iil Sabtidii, 28-kii Febraayo.

Pezeshkian ayaa soo jeediyay in weerarradan loo fuliyay qaab 'riddo furan' ah ka dib markii mowjaddii koowaad ee weerarradu ay dileen taliyayaal sare oo Iiraani ah, isla markaana ay carqaladeeyeen xukunkii dhexe."

Markuu raalligelin bixinayo, waxa laga yaabaa inuu isku dayayo inuu muujiyo in Tehraan aanay doonayn inay ballaariso dagaalka si uu u noqdo iska horimaad gobolka oo dhan ah. Farriintu waxay sidoo kale si dadban u qiraysaa xaqiiqo siyaasadeed: xataa haddii dalalka deriska ah qaarkood ay oggolaadaan in ciidammada Maraykanku ka hawlgalaan saldhigyo ku yaalla dhulkooda, Iiraan waxay khatar ugu jirtaa inay sii go'doomiso nafteeda haddii ay si cad u beegsato.

Hase yeeshee, in raalligelintu ay u beddelanto qorshe-siyaasadeed dhab ah waa mid aan weli marnaba caddayn. Wararka ka imanaya gobolka ayaa tilmaamaya in weerarrada lala xiriirinayo Iiraan ama ciidammadeeda aanay weli istaagin. Qadar iyo Imaaraadka Carabta ayaa labaduba sheegay galabnimadii Sabtida inay qabteen gantaallo lala beegsaday.

Haddii weerarrada noocan ahi sii socdaan, waxay kor u qaadaysaa su'aal ka qoto dheer oo ku saabsan cidda maamusha qaab-dhismeedka hoggaanka Iiraan ee qaybsan. Maaddaama mowjaddii koowaad ee weerarrada lagu dilay shakhsiyaad muhiim ah, oo uu ka mid yahay Hoggaamiyaha Sare Ayatollah Ali Khamenei, go'aan qaadashadu waxay u wareegtay gole hoggaan ku-meel-gaar ah. Aragtida fog, qaab-dhismeedkaasi wuxuu siinayaa shakhsiyaadka sida Pezeshkian saameyn ka badan tii ay hore u lahaayeen nidaamkii uu hoggaaminayay hal awood oo sare.

Dhaqan ahaanse, awoodda lagu xakameynayo hay'adaha milateri iyo kuwa amniga ee xoogga dalka, sida Ilaalada Kacaanka (IRGC), weli waa mid aan la hubin. Haddii weerarrada lala xiriirinayo Iiraan ee dalalka deriska ah ay sii socdaan inkasta oo uu madaxweynuhu hadlay, waxay taasi soo jeedinaysaa inuu jiro xiriir xumo ama iska caabbin ka imanaysa kooxaha aan doonayn inay hoos u dhigaan iska horimaadka. Xubnaha mayalka adag ee ku jira laamaha amniga ayaa muddo dheer ku doodayay in cadaadiska gobolka uu yahay difaaca ugu adag ee Iiraan ay kaga hortagi karto awoodda milateri ee Maraykanka iyo Israa'iil.

Dareen-celinta gudaha ayaa sidoo kale ka tarjumaysa xiisaddaas. Qaar ka mid ah xagjiriinta ayaa durba ku dhaleeceeyay hadallada Pezeshkian inay yihiin kuwo daciifnimo ah. Xilligan siyaasadeed ee Iiraan waa mid aan caadi ahayn: dhowr ka mid ah shakhsiyaadkii ugu awoodda badnaa ee garabka midig ee nidaamka sare ayaa meesha ka baxay, laakiin saraakiil iyo taliyayaal badan oo heer hoose ah ayaa weli shaki weyn ka qaba cod kasta oo tanaasul u muuqda. Iyaga ahaan, raalligelin loo fidiyo dawlado shisheeye waxay u muuqataa sidii is-dhiibid xilli lagu jiro dhibaato qaran.

Iiraan dibaddeeda, dareen-celinta waxaa qaabeeyay aragti aad uga duwan. Donald Trump ayaa si degdeg ah ugu sheegay bartiisa Truth Social in Iiraan ay "raalligelin bixisay oo ay isu dhiibtay" deriskeeda, isaga oo ku dooday in tallaabadani ay caddayn u tahay in cadaadiska milateri ee Maraykanka iyo Israa'iil uu shaqaynayo. Luuqaddani waxay sidoo kale muujinaysaa sida Washington ay u fasiran karto calaamadaha Tehraan. Trump wuxuu si ku celcelis ah ugu adkaystay in natiijada kaliya ee la aqbali karo ay tahay "isku-dhiibid dhammaystiran" oo Iiraan ka timaadda.

Dalabkaasi wuxuu abuurayaa caqabad diblomaasiyadeed. Taariikh ahaan, dalalku mar dhif ah ayay aqbalaan is-dhiibid aan shuruud lahayn oo ku timaada duqaymo xagga cirka ah oo kaliya, si kasta oo ay u xooggan tahay duqayntu. Iyadoo aan la adeegsan ciidammada dhulka, waa mid aad u adag in natiijo noocaas ah lagu qasbo. Haddaba, in raalligelinta Pezeshkian loo turjumo sidii is-dhiibid waxay Washington u noqon kartaa sidii buundo siyaasadeed: hab ay ku sheegato horumar iyada oo aan si rasmi ah uga tanaasulin dalabkii ahaa is-dhiibista.

Pezeshkian iyo gollaha hoggaanka ku-meel-gaarka ah, xisaabtu way ka duwanaan kartaa. In hadda la gaaro xabbad-joojin waxay xasilin kartaa xaaladda ka hor intaanan hoggaamiye cusub oo joogto ahi soo bixin. Haddii qofka xiga ee xukuma nidaamka siyaasadeed ee Iiraan uu noqdo wadaad mayal-adag, fursadaha diblomaasiyadeed waxay noqon karaan kuwo ka sii yaraada intooda.

Suurtogalnimadaas waxay kor u qaadaysaa su'aal kale oo istiraatiiji ah: Pezeshkian ma wuxuu isu muujinayaa inuu yahay shakhsi lala xaajoon karo, oo ah nooca hoggaamiye ee dawladaha reer Galbeedku ay doorbidi karaan inay la macaamilaan? Khudbaddiisii, wuxuu isku dayay inuu isku dheellitiro madax-adaygga iyo furfurnaanta, isagoo diiday is-dhiibid haddana muujiyay is-xakameyn xagga dalalka deriska ah.

Isla mar ahaantaana, loollanka loogu jiro hoggaanka mustaqbalka ee Iiraan ayaa durba bilaabay inuu qaab yeesho. Shakhsiyaad kala duwan oo dhinaca siyaasadda iyo diinta ah, iyo sidoo kale taliyayaal ka tirsan IRGC iyo ciidammada amniga, ayaa laga yaabaa inay u arkaan dhibaatada hadda jirta fursad ay ku xoojistaan booskooda. Qaarkood waxay ugu baaqayaan Golaha Khubarrada inay si degdeg ah u doortaan hoggaamiyaha xiga. Haddii Pezeshkian uu ku guuldareysto inuu keeno xasilooni ama uu xakameeyo ciidammada qalabka sida, kuwa la tartamaya waxay ku doodi karaan inay lagama maarmaan tahay hab ka sii adag.

Hadda, tijaabada ugu dhow waxay taal meel ka baxsan xuduudaha Iiraan. Ilaa hadda, dalal badan oo deris ah waxay kaga jawaabeen taxaddar ama way aamuseen, iyagoo sugaya inay arkaan in raalligelintu ay horseeddo isbeddello dhab ah oo ka dhaca dhulka. Israa'iil, oo u aragta colaaddan fursad naadir ah oo lagu wiiqi karo waxa ay u aragto khatarta fog ee Iiraan, waxaa laga yaabaa inay ka cagajiiddo inay farriintaas u fasirato tallaabo dhab ah oo loo qaaday dhinaca qaboojinta xiisadda.

Madmadowgu wuxuu noqon karaa mid qorsheysan. Raalligelinta Pezeshkian waxay abuureysaa dhowr fasiraadood: isku day dhab ah oo lagu dejinayo xiisadda gobolka, xeelad wakhti loogu iibiyo hoggaanka ku-meel-gaarka ah ee Iiraan, ama calaamaddii furitaanka ee dib-u-meelaynta siyaasadeed ee Tehraan dhexdeeda ah. Dagaalkan oo ay u qaabeeyeen loollanka awoodda gudaha iyo dagaallada dibaddaba, waxaa laga yaabaa inay isugu jirto saddexdaba.