Ma laga yaabaa in Iiraan ay ka dhammaadaan gantaalaha?

Tan iyo markii uu qarxay dagaalka u dhexeeya Maraykanka iyo Israa'iil ee ka dhanka ah Iiraan, Tehran ayaa qiyaastii afar maalmood gudahood ku ridday gantaallo ku wajahan Khaliijka, tiro ka badan intii ay ku ridday Israa'iil intii lagu jiray dagaalkii 12-ka maalmood socday ee sannadkii hore, sida lagu sheegay tirakoob ay samaysay BBC News Arabic.

Marka loo eego tirakoobkan, tirada gantaallada lagu bartilmaameedsaday dalalka Khaliijka ayaa ka badan 550 gantaal, tan iyo subaxnimadii 28-kii Febraayo ilaa duhurnimadii 4-tii Maarso, sida ay sheegeen wasaaradaha difaaca ee Sacuudi Carabiya, Qatar, Imaaraadka Carabta, Baxreyn iyo Kuwait.

Dhanka kale, Cummaan ma aysan shaacin tirada gantaallada ama diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee lagu weeraray.

Isla waqtigaas, Maraykanka iyo Israa'iil ayaa adeegsaday kumannaan madfac si ay u duqeeyaan bartilmaameedyo ku yaalla gudaha Iiraan.

Maxaan ka ognahay gantaalahan?

Iiraan waxay leedahay gantaallo riddo gaaban iyo kuwo dhexdhexaad ah oo gaari kara masaafooyin kala duwan. Sida uu sheegay Foundation for Defense of Democracies, gantaallada gaagaaban waxay gaari karaan masaafo u dhaxaysa 300 ilaa 1000 kiiloomitir. Dalalka u dhow Iiraan, sida dalalka Khaliijka ayaa ku jira baaxadda ay gantaalladan gaari karaan.

Dhanka kale, gantaallada dhexdhexaadka ah waxay gaari karaan Israel, maaddaama masaafooyinkoodu gaaraan 1000 ilaa 2000 kiiloomitir, sida uu sheegay isla machadkan.

Sidee ayay isku beddeleen isticmaalka sawaariikhdan?

Iiraan ayaa maalmihii la soo dhaafay gantaallo u ridaysay Israa'iil iyo dalalka Khaliijka labadaba, taas oo ka duwan iska horimaadkii hore oo aan ku fidin dalalka Khaliijka marka laga reebo weerarkii lagu qaaday saldhigga Al Udeid ee ku yaalla Qatar.

Marka laga hadlayo Israel, Iiraan waxay ku garaacday qiyaastii 36 weerar oo gantaallo loo adeegsaday afartii maalmood ee ugu horreeyay ee dagaalka, sida lagu sheegay mashruuca Critical Threats Project, oo laga leeyahay Maraykanka, kana mid ah xarumaha cilmi-baarista ee ka faallooda siyaasadda guud.

Tirada ugu badan ee weerarrada gantaallada ah ayaa la riday maalintii ugu horreysay, oo gaaraysa 20 weerar, iyadoo celcelis ahaan 2 ilaa 3 gantaal lagu riday weerar kasta, sida lagu sheegay warbixinta mashruuca oo ku salaysan qiyaaso ay bixiyeen Israa'iil.

Wararku waxay sheegayaan in weerraradaas lagu dilay 10 Israa'iiliyiin ilaa subaxnimadii Khamiista, sida ay sheegtay waaxda gurmadka degdegga ah ee Israa'iil Magen David Adom. Ciidanka Israel ma aysan shaacin wax khasaare milatari ah, sida ay werisay Reuters.

Dhankeeda, Iran ma aysan bixin faahfaahin sax ah oo ku saabsan tirada gantaallada ay isticmaashay. Si kastaba, waxay sheegtay inay ridday 17 mowjadood oo gantaallo ah oo ku wajahan bartilmaameedyo Maraykan iyo Israa'iil ah ilaa duhurnimadii 4-ta Maarso, oo ah maalinta shanaad ee dagaalka, sida lagu sheegay bayaan ka soo baxay Islamic Revolutionary Guard Corps.

Sida ay qiyaasaan Israa'iil, Iiraan waxay lumisay qiyaastii kala bar goobaha laga rido gantaalladeeda intii lagu jiray dagaalka hadda socda iyo kii ka horreeyay.

Gantaalaha lagu weeraray Khaliijka

Isla waqtigaas, Iran ayaa sii xoojisay weerarrada ay ku beegsanayso waxa ay ku tilmaamayso "saldhigyada Maraykanka ee ku yaalla dalalka Khaliijka."

Tirada gantaallada laga soo riday Iran ee ku wajahan dalalka Khaliijka ayaa gaadhay 551 gantaal muddo ku dhow afar maalmood, sida ku cad tirakoob ay samaysay BBC News Arabic, kaas oo ku salaysan xogta wasaaradaha difaaca ee United Arab Emirates, Bahrain, Kuwait, Qatar iyo Saudi Arabia.

Tiradan ayaa ka badan intii ay Tehran adeegsatay dagaalkii hore ee ay la gashay Israel, markaas oo ay ridday qiyaastii 500 gantaal muddo 12 maalmood ah, sida ay qiyaaseen mas'uuliyiinta Israa'iil.

Diyaaradaha aan duuliyaha lahayn

Falanqayn ay samaysay BBC News Arabic oo ku salaysan xogta wasaaradaha difaaca ee dalalka Khaliijka ayaa muujinaysa in Iran ay weerarrada ay ku beegsanayso dalalka Khaliijka si weyn ugu tiirsan tahay diyaaradaha aan duuliyaha lahayn marka loo eego gantaallada baalistiga.

Dhanka kale, ma jirto qiyaas rasmi ah oo la shaaciyey oo ku saabsan tirada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee lagu weeraray Israel intii lagu guda jiray dagaalkan hadda socda.

Waxaa lagu qiyaasayaa in 1,493 diyaaradood oo aan duuliye lahayn laga soo diray Iran kuna wajahnaa dalalka Khaliijka, marka loo eego 551 gantaal, sida uu muujinayo tirakoob ay samaysay BBC News Arabic. Tirakoobkan wuxuu ku salaysan yahay warbixinno ay soo saareen wasaaradaha difaaca ee Qatar,Imaaraadka, Saudi Arabia, Kuwait iyo Bahrain, laga bilaabo subaxnimadii 28-kii Febraayo ilaa duhurnimadii 4-tii Maarso.

Tirada diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ayaa sidoo kale ka badan kuwii ay Tehran ku weerartay Israel intii lagu jiray dagaalkii 12-ka maalmood socday, maadaama qiyaasaha Israa'iil ay sheegayaan in 1,100 oo drones ah oo Iiraan ay leedahay islamarkaana weeraray Israa'iil waqtigaas.

Ilaa goorma ayay Iiraan sii wadi kartaa adeegsiga gantaalaha?

Dagaalka ka hor Israa'iil waxa ay qiyaastay in Iiraan ay haysatay ku dhowaad 2,500 gantaal baalistig ah. Waxaana uu Mark Rubio, Wasiirka Arrimaha Dibadda ee Maraykanka, sheegay in Iiraan ay soo saarto qiyaastii 100 gantaal bishii.

Si madax-bannaan looma xaqiijin karo tiradan.

Nicholas Karl wuxuu aamminsan yahay in keydka gantaallada Iiraan uu ugu dambeyn si daran hoos ugu dhici doono, laakiin ma jiro qof si dhab ah u sheegi kara goorta ay taasi dhici doonto.

Si kastaba ha ahaatee, Karl wuxuu rumaysan yahay in Iiraan ay sii wadi doonto istaraatiijiyadda isku midka ah, taas oo ah in ay gantaallo xad-dhaaf ah ku riddo gobolka.

Wuxuu sheegay: Iiraaniyiintu way garanayaan in gantaallo badan aysan ka gudbi doonin difaacyada, qaar badan ayaa la joojin doonaa. Laakiin marka ay tirada badan ee gantaallada ay riddo, keydka gantaallada difaaca hawada ee cadowgooda ayaa si tartiib ah u yaraan doona. Taasina waa rajada Iiraan.

Dhanka kale, Maraykanka iyo Israa'iil waxay si weyn ugu tiirsan yihiin ciidamada cirka si ay u fuliyaan weerarro ka dhan ah Iran. Sidoo kale ciidamada Maraykanka ayaa madaafiic ka rida dhulka iyo badda, sida uu sheegay militariga Maraykanka.

Sida uu sheegay taliska ciidammada Maraykanka ee CENTCOM, Washington waxay fulisay ku dhowaad 2000 weerar iyadoo adeegsatay in ka badan 2000 madfac intii lagu jiray afarta maalmood ee ugu horreeyay ee dagaalka.

Dhankeeda, Israa'iil waxay qaadday 600 duqeyn oo cirka ah oo ka dhan ah Iiraan, sida uu sheegay Mac'hadka Daraasaadka iyo Amniga Intii lagu jiray duqeymahan, waxaa la tuuray qiyaastii 5000 madfac tan iyo markii ay bilaabatay howlgalka ilaa 4-ta Maarso, sida uu sheegay ciidanka Israa'iil.

Weerarradan ayaa sababay dhimashada 1,045 qof oo Iiraaniyiin ah, sida ay sheegtay hay'ad ay leedahay Iiraan oo ah urur bini'aadantinimo oo aan macaash doon ahayn. Dadka dhintay waxaa ku jiray 175 arday iyo shaqaale dumar ah, kuwaas oo ku dhintay weerar gantaal oo lagu qaaday dugsi hoose oo ku yaalla Minab, koonfurta dalka, maalintii ugu horreysay ee dagaalka.

Weli ma cadda in tirada guud ee dhimashada oo ay ku jiraan xubno ka tirsan ciidammada Kacaanka Islaamiga ah ee Iiraan.